Δεν γνωρίζω την αιτία, αλλά, μερικές φορές, ακούω την φωνή της μητέρας μου να καλεί το όνομά μου. Ίσως είναι ένα τυχαίο σύνολο νευρώνων που εκρήγνυνται ή κάτι πιο μυστικιστικό και τρομακτικό. Δεν ξέρω. Ξέρω, ωστόσο, ότι είναι ισχυρό και μπαίνει βαθιά στην ψυχή μου.

Έτσι είναι με τα ονόματα.

Υπάρχει κάτι πολύ βαθύ στην βιβλική σκηνή του Αδάμ που δίνει ονόματα στα ζώα. Είναι γοητευτικό πέρα από λόγια το γεγονός ότι μάς είπαν πως ο Θεός έφερε τα ζώα στον Αδάμ για να «δει πώς θα τα ονομάσει». Τι περίεργη εικόνα. Μου φαίνεται πως η «ονομασία» ήταν και αυτή μέρος της «δημιουργίας» Του. Ο Θεός δημιούργησε την Δημιουργία. Ως ομιλούντα πλάσματα (λογικά πρόβατα – πρόβατα που μιλούν), είμαστε ενσώματες εικόνες του Θεού. Υπάρχει μια σύνδεση μεταξύ ενός αντικειμένου και του ονόματός του - μια σύνδεση που γίνεται όλο και πιο συσκοτισμένη καθώς η γλώσσα μας γίνεται όλο και πιο εξελιγμένη. Δεν γνωρίζουμε τι λέμε.

Το να δώσεις όνομα σε ένα παιδί είναι μια τρομακτικά σοβαρή υπόθεση: να δίνεις σε κάποιον ένα όνομα που θα γίνει δικό του για όλη του τη ζωή. Υπάρχουν πολιτισμοί στους οποίους ένα άτομο έχει δύο ονόματα: ένα για το κοινό και ένα μυστικό. Αυτό μιλάει για την δύναμη που ενυπάρχει σε ένα όνομα.

Οι Γραφές έχουν πολλές ιστορίες ονοματοδοσίας – και τα ονόματα συχνά αποκαλύπτουν τον χαρακτήρα ενός ατόμου ή ενός τόπου. Είναι βαθιά αποκαλυπτικό για τον Μωυσή ότι, έχοντας βρεθεί στην ίδια την Παρουσία του Θεού στην Καιόμενη Βάτο, η πρώτη του ερώτηση είναι: «Ποιο είναι το όνομά Σου;» Από τότε, οι φυλές του Ισραήλ, αν και γνωρίζουν το Όνομα, αντικαθιστούν την λέξη «Adonai» (Κύριος) ή «Ha Shem» (το Όνομα) όταν διαβάζουν ή μιλούν για τον Γιαχβέ. Το ίδιο το Όνομα θεωρείται πάρα πολύ ιερό για να προφερθεί.

Ο σύγχρονος κόσμος δίνει πολύ λίγη σημασία στα ονόματα. Οι σύγχρονες φιλοσοφίες, στο σύνολό τους, μάς λένε ότι τα ονόματα είναι απλώς λέξεις και δεν έχουν καμία σχέση με αυτό το οποίο ονομάζεται. Αυτό το σκεπτικό εξηγεί πόσο ελαφρά σκορίζουμε τις λέξεις.

Μια παδική έκφραση λέει:  «Ξύλα και πέτρες μού σπάνε τα κόκκαλα, οι λέξεις ποτέ δεν με βλάπτουν».  Η πραγματικότητα όμως είναι πως τα οστά επουλώνονται αρκετά γρήγορα, ενώ ο πόνος από τις λέξεις μπορεί να τσούζει μια ολόκληρη ζωή.

Κάτι που αδυνατούμε να καταλάβουμε είναι η άποψη της «κοινωνίας» των ονομάτων μας (δεν έχω καλύτερη λέξη για να το εκφράσω αυτό). Τα ονόματά μας εδρεύουν μέσα μας, και εμείς μέσα τους. Και πάλι, δεν έχω κάποια οριστική δογματική έκφραση αυτής της πραγματικότητας. Προέρχεται, όμως, από την Ορθόδοξη διδασκαλία.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, υπήρξε μια διαμάχη σε ένα από τα μοναστήρια του Αγίου Όρους γύρω από την διδασκαλία πως «το όνομα του Θεού είναι Θεός». Ονομάστηκε «Διαμάχη της Ιμιασλάβιε» (Имяславие), και ήταν μια διδασκαλία που καταδικάστηκε από την Ιερά Σύνοδο στην Μόσχα. Οι επακόλουθες συζητήσεις πρότειναν πως υπήρχαν παρεξηγήσεις (και κακές εκφράσεις) γύρω από όλο αυτό το ζήτημα.  Ίσως κάποια μέρα θα επανεξεταστεί.

Ωστόσο, το ένστικτο που εκφράζει πως «το όνομα του Θεού είναι Θεός», έχει τις ρίζες του σε πολλές από τις πρακτικές της Εκκλησίας, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης «μάταιης χρήσεως του ονόματος του Κυρίου». Για μεγάλο διάστημα πίστευα πως οι δημιουργοί αυτής της διδασκαλίας έκαναν λάθος ριζώνοντάς την στη γλώσσα της Ουσίας, αντί στην γλώσσα του Προσώπου ή της Υπόστασης. Λέμε πως μια εικόνα είναι μια «υποστατική παράσταση» του εικονιζόμενου (βλ. έργο του αγίου Θεοδώρου του Στουδίτη Περί των Ιερών Εικόνων).

Τα ονόματα έχουν σημασία.

Δίνουμε όνομα σε ένα παιδί, με ειδική λειτουργία στην Εκκλησία (την 8η ημέρα). Δίνουμε το όνομα Αγίου σε όσους εισέρχονται στην Εκκλησία σε οποιαδήποτε ηλικία. Ένας μοναχός κείρεται με νέο όνομα. Ένα εικόνισμα δεν θεωρείται ολοκληρωμένο μέχρι να αναγραφτεί το όνομα πάνω σε αυτό. Σίγουρα το όνομα είναι τόσο ιερό όσο και η ίδια η εικόνα.

Μάς λένε ότι στα έσχατα (το τέλος όλων των πραγμάτων) θα μας δοθεί ένα νέο όνομα (Αποκ. 2:17):

«Ο έχων ους ακουσάτω τι το Πνεύμα λέγει ταις εκκλησίαις. Τω νικώντι δώσω αυτω του μάννα του κεκρυμμένου, και δώσω αυτω ψήφον λευκήν, και επί την ψήφον όνομα καινόν γεγραμμένον, ό ουδείς οίδεν ει μη ο λαμβάνων».

Αξίζει να σημειωθεί πως τα λειτουργικά βιβλία για την Θεία Λειτουργία ορίζουν ότι η Μετάληψη πρέπει να δίνεται ονομαστικά: «Ο δούλος του Θεού (………..) μετέχει του Παναγίου Σώματος και Αίματος του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, εις άφεσιν αμαρτιών και  ζωήν αιώνιον».

Η εμπειρία μας, με το προσωπικό μας όνομα, μπορεί να είναι προβληματική μερικές φορές. Έχω γνωρίσει ενήλικες που ένθερμα καλωσόρισαν ένα νέο όνομα με στο Χρίσμα ή την Βάπτισή τους, καθώς αντικατέστησε κάτι που ήταν ένα σημείο απογοήτευσης για τους ίδιους. Με τα χρόνια, μερικές φορές αποκτούμε «ψευδώνυμα» που μπορεί να είναι άχρηστα. Το δικό μου ταξίδι «ονοματοδοσίας» ξεκίνησε ως «Μικρός Στηβ», μετά έγινε «Στήβεν» και μετά «Στέφανος» (όταν χειροτονήθηκα). Τον «Μικρό Στηβ» τον οδηγούσε στο σχολείο ο «Μεγάλος Στηβ» που έμενε δίπλα, ο οποίος ήταν πολύ εύσωμος και ενίοτε ο περιστασιακός νταής. Έχει ενδιαφέρον για μένα, όντας «πατήρ Στέφανος» τα περισσότερα από τα ενήλικα χρόνια μου, να συναντώ παιδικούς φίλους που με προσφωνούν πειραχτικά ως «Στηβ». Δεν πειράζει, απλά εμένα μού ακούγεται σαν το όνομα ενός ξένου.

Υπάρχει, όπως σημειώνεται στην Αγία Γραφή, ένα όνομα που δεν το γνωρίζουμε ακόμη, ένα όνομα που μας περιμένει, ένα όνομα που «ό ουδείς οίδεν ει μη ο λαμβάνων».

Αυτή η πραγματικότητα μού θυμίζει την δήλωση του Αγίου Ιωάννη:

«Αγαπητοί, νυν τέκνα Θεού εσμεν, και ούπω εφανερώθη τι εσόμεθα· οίδαμεν δε ότι εάν φανερωθή, όμοιοι αυτω εσόμεθα, ότι οψόμεθα αυτόν καθώς εστι». (Α΄ Ιωαν. 3:2)

Πιστεύω πως αυτό το νέο όνομα ήδη κατοικεί μέσα μας. Ονομάζει την «αλήθεια της προσωπικής μας ύπαρξης» που είναι το κατ' εικόνα του Χριστού. Όταν δούμε τον Χριστό «καθώς εστι», τότε θα δούμε τον εαυτό μας «καθώς είμεθα πραγματικά». Αυτή η πραγματικότητα είναι τόσο σπουδαία που θα χρειαστεί ένα νέο όνομα.

Ωστόσο, ακόμη και τα ονόματα που φέρουμε προς το παρόν έχουν μυστηριακό χαρακτήρα. Τα δίνουμε ο ένας στον άλλο ως δώρα. Τους τα δίνουμε για να μας καλούν εκείνοι. Τα δίνουμε ως ένδειξη και εικόνα του εαυτού. Στις γλώσσες και στο μυαλό των φίλων φέρνουν χαρά και χαρούμενη ανάμνηση. Στις γλώσσες και στο μυαλό των εχθρών φέρνουν φόβο και οργή. Αν υπάρχει κάτι όπως το «κακό μάτι», τότε σίγουρα υπάρχει κάτι όπως η κατάχρηση ενός ονόματος, και είναι εξίσου καταστροφικό.

Το ότι ο Θεός δέχθηκε ένα ανθρώπινο όνομα όταν έλαβε σάρκα από την Παρθένο (όπως είπε ο άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ σε ένα όνειρο, «τέξεται δε υιόν και καλέσεις το όνομα αυτού Ιησούν· αυτός γαρ σώσει τον λαόν αυτού από των αμαρτιών αυτών» (Ματθ.1:21) είναι μια βαθύτατη συγκατάβαση, καθώς ο Θεός αποδέχθηκε και την ευαλωτότητα  που όλα τα ονόματά μας μοιράζονται από κοινού.

Στην κουλτούρα του αμερικανικού Νότου, η χρήση του ονόματος «Ιησούς» ως βρισιά, ήταν άγνωστη στο παρελθόν. Δυστυχώς, αυτός ο πολιτισμός διαβρώνεται, όπως και τόσα πολλά που έχουν μεγάλη αξία. Ο Ησαΐας είχε πει: «ω τάλας εγώ, ότι κατανένυγμαι, ότι άνθρωπος ων και ακάθαρτα χείλη έχων, εν μέσω λαού ακάθαρτα χείλη έχοντος εγώ οικώ και τον βασιλέα Κύριον σαβαώθ είδον τοις οφθαλμοίς μου»  (Ησ.6:5).

Οφείλουμε να φροντίσουμε να σταματήσουμε την συνήθεια να κακοποιούμε το όνομα του Κυρίου.

Όταν αποφοίτησα από το γυμνάσιο, μετακόμισα σε ένα διαμέρισμα με ένα φίλο. Ήμασταν «Jesus Freaks» (Φρικιά του Ιησού - μέρος του Κινήματος του Ιησού στα τέλη της δεκαετίας του '60 και στις αρχές της δεκαετίας του '70).  Ήταν ένα μικρό διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων. Μια από τις πιο όμορφες συνήθειές μας ήταν να φωνάζουμε ο ένας στον άλλον τις διάφορες προσωνυμίες του Ιησού από τα κρεβάτια μας μέχρι να αποκοιμηθούμε. Εκείνος είναι τώρα με τον Κύριο. Αλλά αναπολώ εκείνα τά λίγα λεπτά, κάθε φορά που διαβάζω την αγαπημένη Ορθόδοξη προσευχή του Ακαθίστου προς τον Γλυκύτατον Κύριο Ιησού – μια υπέροχη αφιέρωση στο Άγιο Όνομά Του.