Υπάρχει ένα στιγμιότυπο στα Ευαγγέλια που έχει προβληματίσει τους προσεκτικούς αναγνώστες εδώ και 2.000 χρόνια, όχι επειδή είναι ηθικά ανησυχητικό, όχι επειδή έρχεται σε αντίθεση με άλλες Γραφές, αλλά επειδή επιφανειακά μοιάζει απλώς… άδικο.

Ένας άνδρας πλησιάζει ένα δέντρο, πεινασμένος, ψάχνει να φάει κάτι. Δεν βρίσκει τίποτα πάνω στα κλαδιά του δέντρου, και το καταριέται. Το επόμενο πρωί, το δέντρο είναι νεκρό – μέχρι και οι ρίζες του. Αν αυτό ήταν όλη η ιστορία, ίσως να μπαίναμε στον πειρασμό να προχωρήσουμε πιο πέρα, αρχειοθετώντας την ως ένα από εκείνα τα δύσκολα ευαγγελικά αποσπάσματα που καλύτερα να αφεθεί στους μελετητές.

Αλλά η ιστορία δεν τελειώνει εκεί, ούτε ήταν ποτέ γραφτό να τελειώσει εκεί. Επειδή ο άνδρας που πλησίασε εκείνο το δέντρο δεν ήταν ένας απλός, πεινασμένος ταξιδιώτης. Ήταν ο Υιός του Θεού. Και το δέντρο δεν ήταν απλώς ένα δέντρο χωρίς σημασία.

Το επεισόδιο αναφέρεται σε δύο σημεία: Στο Ματθ.21:18-22 και στο Μάρκ.11:12-25. Και στις δύο αυτές αφηγήσεις αμέσως συναντάμε κάτι που θεολογικά ηλεκτρίζει.

Γράφοντας με την χαρακτηριστική του προσοχή στην ακολουθία και την λεπτομέρεια, ο Μάρκος μάς λέει κάτι που ο Ματθαίος δεν μας λέει. Μας λέει, με τρόπο που μάλλον θυμίζει παράπλευρη συντακτική λεπτομέρεια, πως… δεν ήταν η εποχή των σύκων. Βλέποντας λοιπόν μια συκιά από μακριά, την οποία είδε πως είχε πολλά φύλλα, την πλησίασε μην τυχόν βρει κάτι αξιόλογο πάνω της. Όμως όταν έφτασε σε αυτήν, δεν βρήκε παρά μόνο φύλλα… επειδή δεν ήταν ο καιρός  των σύκων, όπως αναφέρει το Μάρκ.11:13.

Ο Ματθαίος προσπερνά πιο γρήγορα αυτή την λεπτομέρεια και περνάει στην επίδραση που είχε το φαινόμενο. Το επόμενο πρωί, οι μαθητές βλέπουν την συκιά να έχει ξηρανθεί, μέχρι και οι ρίζες της. Όμως ο Μάρκος (ο οποίος σύμφωνα με την πρώιμη Πατερική παράδοση κατέγραψε την διδασκαλία του Πέτρου) προχωρά πιο αργά, για να βεβαιωθεί πως θα παρατηρήσουμε ότι ο Ιησούς καταράστηκε ένα δέντρο που δεν είχε καρπούς – αν και δεν όφειλε κανονικά να τους έχει.

Η φαινομενικά παράλογη φύση αυτής της κατάρας δεν είναι ένα ελάττωμα μέσα στο κείμενο. Είναι μάλλον όλο το νόημα. Για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει, πρέπει να βγούμε από το σύγχρονο δυτικό μας πλαίσιο και να μπούμε σταθερά στον κόσμο της Ιουδαίας του πρώτου αιώνα, όπου τα δέντρα δεν ήταν απλή βλάστηση, όπου οι εποχές είχαν Διαθηκική βαρύτητα, και όπου η προφητική δράση ήταν ένας αναγνωρισμένος και τιμημένος τρόπος θεϊκής επικοινωνίας.

Η συκιά - σύμφωνα με την εβραϊκή φαντασία των Γραφών - δεν ήταν απλώς ένα καρποφόρο φυτό. Ήταν ένα σύμβολο εθνικής ταυτότητας, Διαθηκικής ευλογίας, και της πνευματικής κατάστασης του Ισραήλ στο σύνολό της.

Όταν ο Μωυσής έστειλε κατασκόπους στην γη Χαναάν, εκείνοι επέστρεψαν κουβαλώντας ρόδια, σταφύλια και σύκα, όπως καταγράφεται στο Αριθμ.13:23, επειδή αυτά ήταν σύμβολα της αφθονίας της Γης της Επαγγελίας. Όταν ο προφήτης Μιχαίας οραματίστηκε την εποχή της μεσσιανικής ειρήνης, την περιέγραψε ως «και αναπαύσεται έκαστος υποκάτω αμπέλου αυτού και έκαστος υποκάτω συκής αυτού, και ουκ έσται ο εκφοβών» (Μιχ.4:4)

(Κάθε άνθρωπος θα κάθεται κάτω από την κληματαριά του και κάτω από τη συκιά του, και δεν θα υπάρχει κάποιος που θα τον εκφοβίζει).

Όπως στο Μιχ.4:4, όταν ο προφήτης Ιερεμίας δέχθηκε ένα όραμα με δύο καλάθια με σύκα τοποθετημένα στον ναό του Κυρίου «Έδειξέ μοι Κύριος δύο καλάθους σύκων κειμένους κατά πρόσωπον ναού Κυρίου μετά το αποικίσαι Ναβουχοδονόσορ βασιλέα Βαβυλώνος […] · ο κάλαθος ο είς σύκων χρηστών σφόδρα, ως τα σύκα τα πρώϊμα, και ο κάλαθος ο έτερος σύκων πονηρών σφόδρα…]». (Ιερ. 24:1-10)

Το ένα καλάθι ήταν γεμάτο με γερά σύκα – σαν να πρώιμα  και ένα με σάπια. Ο Θεός χρησιμοποιούσε αυτή την εικόνα για να διακρίνει μεταξύ εκείνων που θα ανταποκρίνονταν στην πειθαρχία Του κατά την Βαβυλώνια εξορία τους, και εκείνων που δεν θα ανταποκρίνονταν. (Ιερ. 24:1-10)

Όταν ο προφήτης Ωσηέ κατέγραψε τον Θεό να υπενθυμίζει την πρώιμη αφοσίωση του Ισραήλ, η τρυφερότητά του αποδόθηκε με… αγροτικούς όρους. «¹⁰ Ως σταφυλήν εν ερήμω εύρον τον Ισραήλ και ως σκοπόν εν συκή πρώϊμον πατέρας αυτών είδον·». (Βρήκα τον Ισραήλ σαν σταφύλι μέσα στην έρημο, και οι πατέρες σας τον είδαν σαν το πρώιμο σύκο.) Όπως είδαμε στον Ωσηέ 9:10, η συκιά σχετιζόταν με την ταυτότητα του Ισραήλ, την υπόσχεσή του και την κλήση του ενώπιον του Θεού. Η συκιά ήταν ο Ισραήλ.

Όλοι όσοι άκουσαν τον Ιησού εκείνο το πρωί θα το είχαν καταλάβει αυτό χωρίς να τους το πουν. Το σύμβολο ήταν τόσο βαθιά υφασμένο στο ύφασμα της εβραϊκής προφητικής παράδοσης, που το να καταραστεί κάποιος μια συκιά δημόσια και δραματικά, καθ’ οδόν για την Ιερουσαλήμ, ήταν σαν να ξεστόμιζε κάτι που υπαινισσόταν ολοφάνερα την πνευματική κατάσταση του έθνους.

Όμως δεν αρκεί να ερμηνευτεί μεμονωμένα αυτή η πράξη. Πρέπει να μάθουμε τι έκανε ο Ιησούς εκείνες τις μέρες, πού πήγαινε και τι παρατηρούσε, επειδή η κατάρα της συκιάς δεν ευσταθούσε από μόνη της. Ο Μάρκος την τοποθετεί σκόπιμα ανάμεσα σε δύο επισκέψεις του Ιησού στον ναό. Και αυτή η λογοτεχνική δομή - μια τεχνική που ονομάζεται «παρεμβολή» - (την οποία ο Μάρκος χρησιμοποιεί επανειλημμένα σε όλο το Ευαγγέλιό του, προσκαλώντας τον αναγνώστη να ερμηνεύσει την μία ιστορία μέσα από το πλαίσιο της άλλης), είναι η ίδια το ερμηνευτικό κλειδί.

Την ημέρα πριν από το περιστατικό με τη συκιά, ο Ιησούς είχε εισέλθει στην Ιερουσαλήμ με αυτό που ονομάζουμε «θριαμβευτική είσοδος», καβάλα σε ένα πουλάρι γαϊδουριού - σε σκόπιμη εκπλήρωση του Ζαχαρία 9:9 - ενώ τα πλήθη έστρωναν μανδύες και κλαδιά πάνω στον δρόμο στο πέρασμά Του, και φώναζαν: «Ωσαννά! Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου. Ευλογημένη η βασιλεία του πατέρα μας Δαβίδ, η ερχόμενη εν ονόματι Κυρίου. Ωσανά εν υψίστοις».

Και στο Μάρκ.11:9-10, το κείμενο μάς λέει κάτι που εύκολα το προσπερνάμε. Ο Ιησούς μπήκε στον ναό, παρατήρησε τριγύρω του τα πάντα, και -αφού είχε έρθει το σούρουπο- έφυγε για την Βηθανία μαζί με τους δώδεκα, (Μάρκ.11:11). Εξέτασε τις Αυλές του ναού, είδε τα πάντα, και έφυγε, χωρίς να κάνει κάτι εκείνο το βράδυ.

Το επόμενο πρωί, στον δρόμο της επιστροφής Του προς την Ιερουσαλήμ, καταράστηκε την συκιά. Όταν έφτασε στον ναό, έδιωξε όλους τους εμπόρους εντός του Ιερού, τους ανταλλακτές νομισμάτων και τους πωλητές περιστεριών, αναποδογυρίζοντας τα τραπέζια και τα καθίσματά τους, και απαγορεύοντας να περνάνε σκεύη μέσα από το Ιερό - επικαλούμενος ως αυθεντία τον Ησαΐα 56.7 και τον Ιερεμία 7:11.  «Και έρχονται πάλιν εις Ιεροσόλυμα· και εισελθών ο Ιησούς εις το ιερόν ήρξατο εκβάλλειν τους πωλούντας και τους αγοράζοντας εν τω ιερώ, και τας τραπέζας των κολλυβιστών και τας καθέδρας των πωλούντων τας περιστεράς κατέστρεψε, και ουκ ήφιεν ίνα τις διενέγκη σκεύος δια του ιερού, και εδίδασκε λέγων αυτοίς· ου γέγραπται ότι ο οίκός μου οίκος προσευχής κληθήσεται πάσι τοις έθνεσιν; υμείς δε αυτόν εποιήσατε σπήλαιον ληστών»  (Μάρκ.11:15-17).

Η συκιά και ο ναός είναι μια ενιαία παραβολή. Το θρησκευτικό κατεστημένο στην Ιερουσαλήμ, όπως η συκιά και αυτό εμφάνιζε όλα τα εξωτερικά σημάδια ζωής. Υπήρχαν «φύλλα» σε αφθονία: οι αυλές του ναού ήταν γεμάτες δραστηριότητα - εμπόριο, ιερείς, θυσίες… ολόκληρος ο μηχανισμός της οργανωμένης θρησκείας.

Υπήρχε η πρόσοψη της αφοσίωσης, η δομή της πιστότητας στην Διαθήκη, η οπτική μαρτυρία ενός έθνους που εξακολουθούσε να λατρεύει τον Θεό του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ. Κι όμως, όπως η συκιά έβγαζε μόνο φύλλα χωρίς να καρποφορεί, έτσι ο ναός είχε γίνει οίκος συναλλαγών παρά μεταμόρφωσης. Μια κεντρική αγορά, και όχι ένας τόπος συνάντησης ουρανού και γης.  Η εξωτερική παράσταση ήταν μεγαλοπρεπής. Η εσωτερική πραγματικότητα όμως ήταν κούφια.

Τώρα πρέπει να επιστρέψουμε στη λεπτομέρεια που μας δίνει ο Μάρκος και στην οποία έχουν σκοντάψει τόσοι πολλοί αναγνώστες. Το ότι δεν ήταν η εποχή των σύκων. Πώς ο Ιησούς δικαίως καταράστηκε ένα δέντρο επειδή δεν έφερε εκτός εποχής καρπούς;

Το ερώτημα, αν και ειλικρινές, στην πραγματικότητα παρερμηνεύει τι συμβαίνει βοτανικά, και, πιο σημαντικά, τι συμβαίνει συμβολικά. Οι Παλαιστινιακές συκιές την άνοιξη - πριν από την κύρια συγκομιδή στα τέλη του καλοκαιριού - συνήθως παράγουν αυτό που είναι γνωστό ως «παγκίμ» (paggim פַּגִּי) - τα μικρά, πρώιμα σύκα (ολύνθους) που εμφανίζονται δίπλα στα πρώτα φύλλα της Άνοιξης. Αυτή είναι η λέξη που χρησιμοποιείται στο Άσμα Ασμάτων του Σολομώντα 2.13 όπου ο αγαπημένος λέει ότι η συκιά βγάζει τα πράσινα σύκα της -τα paggim- ως σημάδι πως ο χειμώνας πέρασε και η εποχή της νέας ζωής έχει έρθει: «η συκή εξήνεγκεν ολύνθους αυτής, αι άμπελοι κυπρίζουσιν, έδωκαν οσμήν.…»

Τα paggim και τα φύλλα μεγαλώνουν μαζί. Όπου υπάρχουν φύλλα, πρέπει να υπάρχουν και paggim. Όπου υπάρχουν paggim, θα υπάρξει μια καλή συγκομιδή. Τα δύο είναι συνδεδεμένα με τη φυσική τάξη της ζωής του δέντρου. Γι' αυτό η λεπτομέρεια του Μάρκου (πως δεν ήταν ακόμη  η εποχή των ώριμων σύκων της συγκομιδής)  δεν στόχευε να «αθωώσει» το δέντρο, αλλά να διευκρινίσει κάτι. Η κυρίως σοδειά όντως δεν ήταν ακόμη ώριμη για συγκομιδή, όμως τα paggim - ο πρώιμος καρπός που συνοδεύει πάντα τα πρώτα φύλλα - θα έπρεπε να υπήρχαν και αυτά. Όταν ο Ιησούς πλησίασε το δέντρο και βρήκε φύλλα σε αφθονία αλλά καθόλου paggim, δεν απογοητεύθηκε επειδή το καλοκαίρι δεν είχε έρθει πρόωρα - ανοιξιάτικα.  Αντιμετώπιζε ένα δέντρο που έδινε μια υπόσχεση την οποία δεν θα τηρούσε: τα μεν φύλλα του ανήγγειλαν ετοιμότητα, αλλά η απουσία του πρώιμου μικρού καρπού μαζί με τα πρώτα φύλλα αποκάλυπτε πως το δέντρο ήταν άγονο στην ρίζα του, ήτοι, ανίκανο να παράγει αυτό που η εξωτερική του εμφάνιση διαφήμιζε.

Δεν ήταν το ότι το δέντρο δεν είχε καταφέρει να κάνει κάτι εξαιρετικό· δεν είχε καταφέρει να κάνει το σύνηθες, το αναμενόμενο. Το εξωτερικό σημάδι ήταν παρόν. Η εσωτερική πραγματικότητα απουσίαζε. Αυτό που έμοιαζε ζωντανό ήταν - με την πιο ουσιαστική έννοια - ήδη νεκρό.

Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, επειδή απαλλάσσει τον Ιησού από κάθε κατηγορία παραλογισμού, ενώ ταυτόχρονα ακονίζεται η θεολογική αιχμή της πράξης. Δεν απαιτούσε ο Ιησούς μια συγκομιδή Δεκεμβρίου από οπωρώνα Μαρτίου. Περίμενε να δει αυτό που η εξωτερική εμφάνιση του δέντρου διαφήμιζε, και δεν βρήκε τίποτα. Τα φύλλα είχαν δώσει μια υπόσχεση που οι ρίζες δεν θα μπορούσαν να την τηρήσουν. Και αυτό, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, είναι η πνευματική ανατομία της θρησκευτικής υποκρισίας όπως την συναντούσε ο Ιησούς σε όλη την διακονία Του: την υπόσχεση που έδινε μεν η εξωτερική εμφάνιση, αλλά που η εσωτερική πραγματικότητα δεν θα τηρούσε.

Αυτό ακριβώς διακήρυττε ο Ιησούς - για την διοίκηση του ναού και κατ' επέκταση για την θρησκευτική ηγεσία του Ισραήλ εκείνο τον καιρό.  Οι Φαρισαίοι και οι αρχιερείς διέθεταν τα «φύλλα» της θρησκευτικής τήρησης (περίτεχνες πρακτικές δεκάτης, δημόσιες προσευχές, πολύτιμα άμφια, ένα σχολαστικό σύστημα τελετουργικής καθαρότητας το οποίο διέπει κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής…). Όμως όταν ο ίδιος ο Μεσσίας ήρθε να βρει καρπούς, δικαιοσύνη, έλεος, αγάπη για τον Θεό που θα υπερχείλιζε σε αγάπη για τον πλησίον, και ένα λαό έτοιμο να υποδεχτεί τον βασιλιά του, δεν βρήκε τίποτα. Ούτε καν τον πρώιμο καρπό που προηγείται της αναμενόμενης συγκομιδής.

Έτσι, η κατάρα που εξήγγειλε πάνω στη συκιά ήταν και μια προφητική εξαγγελία για την θρησκευτική δομή του έθνους Του. Μια εξαγγελία που θα έβρισκε την πιο καταστροφική της εκπλήρωση με την ολική καταστροφή της Ιερουσαλήμ και του ναού από τα ρωμαϊκά στρατεύματα το 70 μ.Χ. Ένα γεγονός που ο ίδιος ο Ιησούς προφήτευσε ρητά στο Κατά Μάρκον 13:12 και στο Κατά Λουκάν 21:56.

Πρέπει όμως να είμαστε προσεκτικοί εδώ, επειδή το κείμενο δεν μάς επιτρέπει να σταματήσουμε σε μια μεμονωμένη ιστορική κρίση που αφορούσε μόνο τους θρησκευτικούς ηγέτες του πρώτου αιώνα. Ο Ιησούς δεν δήλωνε απλώς ότι το σύστημα της παλαιάς Διαθήκης είχε ολοκληρώσει τον κύκλο του. Το πλαίσιο εκείνης της «κάθαρσης» του ναού δίνει μεγαλύτερο βάθος στο μάθημα.

Όταν ο Ιησούς παρέθεσε ολόκληρο το κείμενο στο Ησα.56:7 («Ο οίκος μου θα ονομαστεί από όλα τα έθνη οίκος προσευχής…»), έδειχνε προς ένα όραμα όπου ο ναός πάντα προοριζόταν να το ενσαρκώσει, αλλά δεν το είχε πραγματοποιήσει. Ο οίκος του Θεού σχεδιάστηκε να είναι ένας τόπος όπου και τα έθνη, οι ξένοι, όσοι δεν είχαν εβραϊκή γενεαλογία, θα μπορούσαν να έρθουν και να συναντήσουν τον ζώντα Θεό.

Η Αυλή των Εθνικών - το μόνο τμήμα του συγκροτήματος του ναού όπου επιτρεπόταν στους μη Εβραίους να εισέλθουν και να πλησιάσουν στην προσευχή - είχε μετατραπεί σε εκείνη ακριβώς την αγορά που ο Ιησούς ανέτρεψε δυναμικά. Ο ένας χώρος, που φυλασσόταν για όσους πεινούσαν πνευματικά αλλά έμεναν έξω από την κοινότητα της Διαθήκης, είχε καταληφθεί από το εμπόριο. Τα «φύλλα» ήταν παντού. Οι «καρποί» - η υποδοχή όλων των λαών στην παρουσία του Θεού - δεν βρισκόταν πουθενά. Πρέπει να κατανοήσουμε το βάρος αυτής της λεπτομέρειας.

Ο Ιησούς δεν έκανε ένα θαύμα καταστροφής για χάρη της ίδιας της καταστροφής. Έκανε ορατό αυτό που ήταν ήδη αόρατο αλλά πνευματικά πραγματικό. Η «συκή» ήταν ήδη με την βαθύτερη έννοια νεκρή - όχι επειδή Εκείνος την καταράστηκε, αλλά επειδή εκείνη είχε αποτύχει στο πιο θεμελιώδες επίπεδο του σκοπού της ύπαρξής της.

Τα λόγια Του απλώς έκαναν ορατή την αόρατη πραγματικότητα στον ορατό κόσμο, με τον ίδιο τρόπο που τα λόγια Του για τον νεκρό Λάζαρο στο Ιωάν.11:43-44 δεν δημιούργησαν ζωή από το τίποτα, μόνο κάλεσαν να προσέλθει αυτό που ο Θεός είχε ήδη ορίσει.

Όταν μίλησε στην συκή, στεκόταν στην παράδοση των Εβραίων προφητών που τακτικά διαδραμάτιζαν τις παραβολές σαν ορατές-φυσικές πράξεις που διακήρυτταν μια αόρατη πνευματική πραγματικότητα.

Ο Ησαΐας περπατούσε γυμνός και ξυπόλητος επί τρία χρόνια, ως σημάδι της επερχόμενης αιχμαλωσίας.

Όπως στον Ησαΐα 20:2-3, όπου ο Ιερεμίας έσπασε ένα κεραμικό σκεύος μέσα στην κοιλάδα Εννόμ ως προφητική διακήρυξη κρίσης κατά της Ιερουσαλήμ.

Όπως στον Ιερεμία 19:10-11, όταν ο Ιεζεκιήλ ξάπλωνε στην αριστερή του πλευρά επί 390 ημέρες και στη δεξιά του πλευρά για 40 ημέρες για να «ενσαρκώσει» τα χρόνια της ανομίας του Ισραήλ και του Ιούδα.

Έτσι και στον Ιεζεκιήλ 4:46, όπου ο Ιησούς, στεκόμενος μέσα σε εκείνη την ίδια προφητική γενεαλογία (αν και την ξεπερνούσε απείρως), καταράστηκε μια συκιά μπροστά στα μάτια των μαθητών Του.

Και το νόημα ήταν το ίδιο αδιαμφισβήτητο σε όποιον είχε αυτιά να ακούει, όσο ήταν το θρυμματισμένο σκεύος του Ιερεμία για τους πρεσβυτέρους της Ιερουσαλήμ.

Αυτό που είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό στον Ιησού εκείνη την στιγμή, είναι ότι ο Ίδιος έφερε το πλήρες κόστος όλων όσων διακήρυτταν οι παραβολές Του, όταν μίλησε για την «καταστροφή και την ανέγερση του ναού σε 3 ημέρες» - όπως καταγράφεται στο Ιωάν.2:19:21. Αναφερόταν στον ναό του Σώματός Του, όταν θρηνούσε για την Ιερουσαλήμ στο Λουκ.19:41-44, λέγοντας πως οι εχθροί της θα συνέτριβαν τα τέκνα της στο χώμα επειδή δεν θα γνώριζε την ώρα της επίσκεψης αυτής.  Έκλαψε ως κάποιος που είχε πάρει εκείνη την απόρριψη προσωπικά και λυτρωτικά.

Έτσι, όταν καταράστηκε την συκιά, δεν απήγγελνε κρίση από μια θέση ψυχρής αποστασιοποίησης.  Μέσα στην ίδια εβδομάδα επρόκειτο ο Ίδιος να εκτείνει τα χέρια Του πάνω σε έναν ρωμαϊκό Σταυρό και να πάρει πάνω στο δικό Του Σώμα όλο το βάρος της «ακαρπίας» και της αποτυχίας που αντιπροσώπευε εκείνη η συκιά.

Έτσι, ώστε όλοι όσοι έρχονται σε Αυτόν με γνήσια πίστη - όπως γράφει ο Παύλος στο Ρωμ.11:17-24 - να είναι σαν κλαδί που μπολιάστηκε πάνω σε ένα καλλιεργημένο ελαιόδεντρο, αντλώντας ζωή όχι από δική τους ρίζα, αλλά από  την δική Του, φέρνοντας καρπούς που δεν θα μπορούσαν ποτέ να είχαν παραχθεί από μόνοι τους.

Αξίζει να πάμε για μια στιγμή στους ίδιους τους μαθητές, επειδή ήταν το άμεσο κοινό σε ολόκληρο αυτό το επεισόδιο, και η αντίδρασή τους μας λέει κάτι σημαντικό.

Μέσα στην αφήγηση του Μάρκου, ο Πέτρος ξαφνιάστηκε τόσο πολύ το επόμενο πρωί, ώστε να δείξει το εντελώς ξεραμένο δέντρο σαν να ήταν ένα αξιοσημείωτο παράδοξο.

«Και παραπορευόμενοι πρωϊ είδον την συκήν εξηραμμένην εκ ριζών. και αναμνησθείς ο Πέτρος λέγει αυτω· ραββί, ίδε η συκή ην κατηράσω εξήρανται.» (Μαρκ.11:20-21)  (Δάσκαλε, δες, η συκιά που καταράστηκες ξεράθηκε!).

Η ελληνική λέξη που χρησιμοποιείται στο εδάφιο 20 για να περιγράψει την συκιά είναι «εξηραμμένη» - ξερή από μέσα της, στραγγισμένη από τους ζωτικούς χυμούς της, νεκρή σε κυτταρικό επίπεδο. Ο Πέτρος είδε την πληρότητα της κρίσης και θαύμασε. Αλλά ο Ιησούς δεν άφησε τους μαθητές να παραμείνουν έκπληκτοι από ένα θαύμα καταστροφής. Αμέσως έστρεψε την προσοχή τους σε αυτό που το θαύμα είχε σκοπό να παράξει μέσα τους : όχι τον θαυμασμό για την θεϊκή δύναμη πάνω στη βλάστηση, αλλά μια βαθύτερη προσωπική συνάντηση με το τι σημαίνει να ζεις και να προσεύχεσαι με γνήσια, ριζωμένη πίστη..

«και αποκριθείς ο Ιησούς λέγει αυτοίς· έχετε πίστιν Θεού», όπως αναφέρεται στο Μαρκ.11:22.

Και μετά: «αμήν γαρ λέγω υμίν ότι ος αν είπη τω όρει τούτω, άρθητι και βλήθητι εις την θάλασσαν, και μη διακριθή εν τη καρδία αυτού, αλλά πιστεύσει ότι α λέγει γίνεται, έσται αυτω ό εάν είπη» (Μάρκ.11:23).

(Αλήθώς σας λέω, ότι αυτός που θα πει σε αυτό το βουνό «σήκω και πέσε στην θάλασσα» και δεν θα αμφιβάλλει μέσα στην καρδιά του αλλά θα πιστεύει πως αυτά που λέει θα γίνουν, θα γίνει σε αυτόν ότι και αν πει)

Και έκλεισε με ένα λόγο για την συγχώρεση.

«και όταν στήκητε προσευχόμενοι, αφίετε ει τι έχετε κατά τινος, ίνα και ο πατήρ υμών ο εν τοις ουρανοίς αφή υμίν τα παραπτώματα υμών»  (Μάρκ.11:25).

(Και όταν στέκεστε προσευχόμενοι, να συγχωρείτε αν έχετε κάτι εναντίον κάποιου, ώστε να σας συγχωρήσει και ο πατέρας σας που είναι στους ουρανούς τα αμαρτήματά σας).

Αυτή η κίνηση μέσα στο κείμενο δεν είναι τυχαία, ούτε είναι αλλαγή θέματος. Είναι η κορύφωση όλων όσων η καταραμένη συκιά είχε σκοπό να διδάξει.

Το δέντρο που έβγαζε φύλλα χωρίς καρπούς ήταν το έμβλημα της θρησκείας χωρίς την πραγματικότητα· της εξωτερικής παράστασης χωρίς εσωτερική μεταμόρφωση· της όψης ζωής χωρίς την ζωντανή ρίζα της γνήσιας πίστης. Και ποια είναι η «ζωντανή ρίζα»; Ποια είναι η εσωτερική πραγματικότητα που παράγει αληθινό καρπό; Είναι ακριβώς αυτό που ονόμασε ο Ιησούς σε αυτά τα εδάφια: πίστη στον Θεό. Μια πίστη που δεν αναγνωρίζει απλώς την ύπαρξη του Θεού, αλλά εμπιστεύεται γνησίως την δύναμή Του, τον λόγο Του και τις υποσχέσεις Του, ώστε να προσεύχεται σύμφωνα με αυτά. Είναι το είδος της πίστης που είναι αχώριστο από μια καρδιά που συγχωρεί. Επειδή μια καρδιά που έχει πραγματικά λάβει το έλεος του Θεού και δεν μπορεί να αρνηθεί το έλεος στους άλλους.

Ο καρπός και η ρίζα ανήκουν μαζί. Η συκιά δεν είχε κανένα από τα δύο, μόνο την όψη των δύο.

Ο Απόστολος Ιάκωβος, γράφοντας σε μια κοινότητα Ιουδαίων πιστών που θα γνώριζαν καλά την σημασία της συκιάς, τόνισε ακριβώς αυτό το σημείο όταν έγραψε πως η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή. (Ιάκ.2:17)

Δεν αντικρούει την επιμονή του Παύλου πως «η δικαίωση είναι μόνο δια της πίστεως», όπως ο ίδιος ο Παύλος υποστηρίζει ξεκάθαρα στο Ρωμ.3:28 και Γαλ.2:16.

Έλεγε, αυτό που ο Ιησούς έθεσε σε εφαρμογή στην συκιά. Η αληθινή ζωντανή πίστη παράγει καρπούς τόσο φυσικά και αναπόφευκτα όσο ένα υγιές δέντρο παράγει την σοδειά του. Δεν μπορεί παρά να παράγει καρπούς. Μια πίστη που είναι γνήσια ριζωμένη στον ζωντανό Θεό θα εκφραστεί στα πράγματα του Θεού - στην αγάπη, στο έλεος, στην δικαιοσύνη, στην γενναιοδωρία, στην προσευχή, στην μεταμόρφωση του χαρακτήρα (που ο Παύλος κατέταξε ως καρπό του πνεύματος στην Επιστολή του προς Γαλάτες 5:22.)

Αν τίποτα από αυτά δεν υπάρχει, αν το μόνο που υπάρχει είναι το θρησκευτικό «φύλλο», το εξωτερικό σημάδι, τότε η ρίζα σίγουρα έχει ένα πρόβλημα που πηγαίνει πολύ βαθύτερα από την εποχή καρποφορίας.

Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που μας πιέζει εσωτερικά εδώ, και δεν θα ικανοποιηθεί με μια καθαρά ιστορική απάντηση. Είναι το ερώτημα που πρέπει τελικά να αντιμετωπίσει κάθε ειλικρινής αναγνώστης των Ευαγγελίων. Μήπως και εγώ είμαι σαν την συκιά; Βγάζω φύλλα – δηλαδή τα ορατά σημάδια της χριστιανικής ταυτότητας, το λεξιλόγιο της πίστης, την συμμετοχή στη λατρεία, την συμμετοχή στην θρησκευτική κοινότητα - ενώ κάτι ουσιώδες απουσιάζει από τη ρίζα μου;;

Αυτό δεν είναι μια άνετη ερώτηση. Δεν είναι ο σκοπός της. Ο Ιησούς δεν ήταν ένας «άνετος» δάσκαλος. Δεν καταράστηκε την συκιά για να σοκάρει τους μαθητές προκειμένου να υποταγούν, αλλά για να τους αφυπνίσει σε μια πνευματική πραγματικότητα που ήταν ήδη παρούσα, και που - αν δεν την αντιμετώπιζαν - θα παρήγαγε το ίδιο αποτέλεσμα σε οποιαδήποτε ζωή θα εμφανιζόταν, όπως έγινε σε εκείνο το δέντρο: ένα μαρασμό από τις ρίζες προς τα έξω, σε ένα θάνατο που ξεκινά αόρατα και εν καιρώ γίνεται αναμφισβήτητος.

Αυτό που αναζητούσε ο Ιησούς στην συκιά, συνεχίζει να το αναζητά. Όχι την τελειότητα, όχι μια πλήρη συγκομιδή μονομιάς. Ούτε καν τον πλήρη ώριμο καρπό της ώριμης μαθητείας. Αναζητούσε ενδείξεις ζωής – τα paggim - τον πρώιμο καρπό, το πρώτο σημάδι πως υπάρχει γνήσια ανάπτυξη, πως η ρίζα ήταν ζωντανή, πως όταν θα ερχόταν η εποχή της ολοκλήρωσης, θα είχε κάτι πραγματικό να δείξει. Ο πρώιμος καρπός είναι - στη ζωή ενός πιστού - η απόδειξη της καρδιάς που έχει στραφεί γνήσια προς τον Θεό. Όχι μια παράσταση φτιαγμένη για να την παρατηρούν άλλοι, αλλά η αβίαστη φυσική υπερχείλιση μιας ψυχής που έχει πραγματικά συναντήσει τον ζωντανό Χριστό και έχει αλλάξει, από μέσα της προς τα έξω.

Η εποχή έχει επίσης σημασία εδώ, μάλιστα με ένα τρόπο που φέρνει απροσδόκητη ελπίδα. Ο Ιησούς καταράστηκε το δέντρο, όχι επειδή δεν είχε την φυσιολογική σοδειά του τέλους του καλοκαιριού (αυτό θα ήταν παράλογο από κάθε άποψη) - αλλά επειδή δεν είχε ούτε καν τον πρώιμο καρπό που απαιτούσαν τα ίδια της τα φύλλα - δηλαδή να έχει ενσωματωμένη την χάρη για τις προσδοκίες του Θεού.

Δεν απαιτεί από τον λαό Του μια ωριμότητα που δεν είχε ακόμη τον χρόνο να αναπτύξει. Δεν βλέπει ένα νεαρό πιστό και καταδικάζει την απουσία του θεολογικού βάθους που προέρχεται από δεκαετίες συνοδοιπορίας μαζί Του. Αναζητά όμως σε κάθε εποχή της ζωής τον καρπό που εκείνη η εποχή είναι ικανή να παράξει: τον πιστό που επιδεικνύει γνήσια μετάνοια, γνήσια πείνα για τον λόγο του Θεού, γνήσια αγάπη για την κοινότητα της πίστης, δηλαδή τον πρώιμο καρπό, που θα είναι πραγματικός, θα είναι ζωντανός. Που θα είναι αυτό που απαιτεί η εποχή και θα είναι αρκετό.

Η ιστορία της καταραμένης συκιάς στο βαθύτερο επίπεδό της δεν είναι πρωτίστως μια ιστορία για την Κρίση. Είναι μια ιστορία για την αυθεντικότητα. Είναι ένας επείγων, τρυφερός, διεισδυτικός λόγος από ένα Σωτήρα που γνωρίζει την διαφορά μεταξύ φύλλων και καρπών, μεταξύ θρησκευτικής παρουσίας και ζωντανής πίστης, μεταξύ της όψης της αφοσίωσης και της πραγματικότητάς της.

Περπάτησε προς αυτό το δέντρο επειδή πεινούσε. Και σε όλες τις Γραφές, η βαθύτερη πείνα Του ήταν για την μεταμόρφωση των ανθρώπινων ζωών, για τον καρπό της υπακοής και της αγάπης που δοξάζει τον Πατέρα.

Ο Ίδιος είπε στο Ιωάν.15:8: «εν τούτω εδοξάσθη ο πατήρ μου, ίνα καρπόν πολύν φέρητε, και γενήσεσθε εμοί μαθηταί».

Και στο Ιωάν.15:16 έκανε σαφή τη θεϊκή πρωτοβουλία: «ουχ υμείς με εξελέξασθε, αλλ' εγώ εξελεξάμην υμάς, και έθηκα υμάς ίνα υμείς υπάγητε και καρπόν φέρητε, και ο καρπός υμών μένη, ίνα ό,τι αν αιτήσητε τον πατέρα εν τω ονόματί μου, δω υμίν».  (Δεν με διαλέξατε εσείς, αλλά εγώ διάλεξα εσάς, και σας έβαλα να πάτε και να φέρετε καρπό και ο καρπός σας να μένει, ώστε ό,τι και αν ζητήσετε από τον Πατέρα στο όνομά Μου, θα σας το δώσει).

Δεν πρόκειται για κάλεσμα για θρησκευτική παράσταση. Είναι ένα κάλεσμα για να παραμείνουμε σε Αυτόν σαν ένα κλήμα αμπελιού που αντλεί ζωή από την ζωή Του και που θα αποδίδει καρπούς, όχι μέσω ανθρώπινης προσπάθειας αλλά μέσω γνήσιας ένωσης με τον ζωντανό Χριστό.

Και υπάρχει ένα ακόμη στρώμα που δεν μπορούμε να παραβλέψουμε σιωπηλά. Ο Ιησούς καταράστηκε την συκιά και στην συνέχεια μίλησε για την πίστη και την προσευχή ταυτόχρονα. Και η σύνδεση αυτή δεν είναι τυχαία. Το αντίδοτο στο να είσαι μια άκαρπη συκιά δεν είναι μια μεγαλύτερη θρησκευτική προσπάθεια. Δεν είναι τα περισσότερα φύλλα. Δεν είναι μια πιο αυστηρή εκτέλεση εξωτερικής αφοσίωσης. Το αντίδοτο είναι η γνήσια, ριζωμένη, επίμονη προσευχή. Το είδος της προσευχής που προέρχεται από μια καρδιά που πιστεύει πραγματικά ότι ο Θεός είναι πραγματικός, ότι οι υποσχέσεις Του είναι αληθινές, ότι ένα βουνό μπορεί να μετακινηθεί, και ότι αυτός που προσεύχεται βρίσκεται σε ζωντανή σχέση με Αυτόν στον Οποίον προσεύχεται.

Η προσευχή είναι η απόδειξη της ρίζας. Είναι αυτό που κάνει μια ψυχή όταν έχει συναντήσει γνήσια τον Θεό και γνωρίζει ότι χωρίς αυτόν, δεν μπορεί να κάνει κάτι.

Όπως είπε ο ίδιος ο Ιησούς στο Ιωάννης 15:4-5, «μείνατε εν εμοί, καγώ εν υμίν. καθώς το κλήμα ου δύναται καρπόν φέρειν αφ' εαυτού, εάν μη μείνη εν τη αμπέλω, ούτως ουδέ υμείς, εάν μη εν εμοί μείνητε. εγώ ειμι η άμπελος, υμείς τα κλήματα. ο μένων εν εμοί καγώ εν αυτώ, ούτος φέρει καρπόν πολύν, ότι χωρίς εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν.»

(Μείνετε σε Μένα, και Εγώ σε σας. Όπως το κλήμα δεν μπορεί να παράξει καρπό από μόνο του αν δεν μείνει μέσα στο αμπέλι, έτσι ούτε εσείς, αν δεν μείνετε σε Μένα. Εγώ είμαι το αληθινό αμπέλι, εσείς είστε τα κλήματα. Αυτός που μένει σε Μένα και Εγώ σε εκείνον, αυτός θα φέρει πολύ καρπό, διότι χωρίς Εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε.)

 Αυτός ήταν ο καρπός. Αυτό ήταν που έλειπε από τις αυλές του ναού, όπου οι προσευχές είχαν γίνει επαγγελματικές υποχρεώσεις και η λατρεία είχε γίνει εμπορική επιχείρηση.

Και σε αυτό προσκαλούσε ο Ιησούς τους μαθητές Του: να επιλέξουν μόνοι τους, με τους πιο δραματικούς όρους που έχουν στην διάθεσή τους. Αυτό ήταν που ο Ιησούς έδειχνε στην διδασκαλία Του για την προσευχή. Δεν ήταν μια τεχνική για να αποκτά κανείς πράγματα από τον Θεό. Ήταν μια περιγραφή, του πώς μοιάζει η γνήσια σχέση με τον Θεό εσωτερικά.

Η προσευχή με την βιβλική έννοια δεν είναι το θρησκευτικό ισοδύναμο της υποβολής μιας παραγγελίας. Είναι η φυσική ανάσα μιας ψυχής που είναι ζωντανή για τον Θεό, που δεν έχει πουθενά αλλού να πάει και έχει βρει στον ζωντανό Θεό την πηγή και τον συντηρητή όλων όσων είναι και ελπίζει να είναι.

Στους μαθητές που είδαν την συκιά να ξηραίνεται, φανερωνόταν τι συμβαίνει σε μια ζωή που έχει χάσει αυτή την ανάσα - που έχει την όψη θρησκείας χωρίς την ζωντανή σύνδεση που κάνει την θρησκεία πραγματική. Και ταυτόχρονα προσκαλούνταν να γίνουν κάτι που εκείνη η συκιά δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει: γνήσια ζωντανή, γνήσια ριζωμένη, γνήσια καρποφόρα – επειδή θα ήσαν γνήσια συνδεδεμένοι με Αυτόν που ο Ίδιος είναι η ανάσταση και η ζωή όπως διαβάζουμε στο Ιωάν.11:25: «είπεν αυτή ο Ιησούς· εγώ ειμι η ανάστασις και η ζωή».

Η συκιά ξεράθηκε από τις ρίζες της. Οι ρίζες είναι εκεί που υπάρχει ή δεν υπάρχει η ζωή. Όλα τα ορατά, κάθε φύλλο, κάθε κλαδί, κάθε εξωτερικό σημάδι αντλεί από αυτό που βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια. Αν η ρίζα είναι ζωντανή σε γνήσια πίστη, γνήσια παράδοση και γνήσια αγάπη για τον Θεό και τον πλησίον, τότε ο καρπός θα έρθει. Δεν μπορεί να σταματήσει. Αλλά αν η «ρίζα» είναι απλώς η κληρονομημένη θρησκεία ενός πολιτισμού, οι άνετες συνήθειες μιας κοινότητας, τα κοινωνικά οφέλη του να ανήκεις σε μια λατρευτική ομάδα, τότε τα «φύλλα» θα εμφανιστούν και το θαλερό δέντρο θα φαίνεται από απόσταση σαν κάτι υγιές. Μόνο που το διεισδυτικό βλέμμα του Υιού του Θεού δεν θα βρει τίποτα όταν το προσέξει από κοντά.

Αυτός είναι ο λόγος που η καταραμένη συκιά λέει εδώ και 2.000 χρόνια σε κάθε άτομο που αυτοαποκαλείται με το όνομα του Χριστού.

Δεν είναι πρωτίστως θέμα καταδίκης. Είναι θέμα πρόσκλησης - επείγουσας, σαφούς, και παραδοθείσας - με την πλήρη εξουσία Εκείνου που, τρεις ημέρες μετά την αναστάτωση στον ναό και το ξεραμένο δέντρο, αναστήθηκε σωματικά από τους νεκρούς για να αποδείξει ότι τα λόγια Του δεν είναι ποτέ κενά και οι υποσχέσεις Του δεν είναι ποτέ κούφιες.

Δεν έψαχνε για το αδύνατο. Έψαχνε για το πραγματικό. Και το πραγματικό, ο πρώιμος καρπός, η απόδειξη της γνήσιας ζωής είναι διαθέσιμο σε κάθε ψυχή που έρχεται σε Εκείνον και μένει σε Εκείνον.

Όπως είπε στο Ιωάν.15:4-5, «μείνατε εν εμοί, καγώ εν υμίν. καθώς το κλήμα ου δύναται καρπόν φέρειν αφ' εαυτού, εάν μη μείνη εν τη αμπέλω, ούτως ουδέ υμείς, εάν μη εν εμοί μείνητε. εγώ ειμι η άμπελος, υμείς τα κλήματα. ο μένων εν εμοί καγώ εν αυτώ, ούτος φέρει καρπόν πολύν, ότι χωρίς εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν.»

Όπως το κλήμα δεν μπορεί να καρποφορήσει από μόνο του, εκτός αν μείνει μέσα στο αμπέλι, έτσι ούτε εσείς μπορείτε, εκτός αν μείνετε ενωμένοι μαζί Του.