Η σάρκα από δύο προοπτικές: η σάρκα μας είναι ένα πράγμα που πολύ εύκολα μάς ξεγελά, διότι υπάρχει η θρησκευτική σάρκα, και μετά υπάρχει η άλλη πλευρά - ο φαινομενικά ανήθικος τύπος σάρκας. Συναντούμε και τους δύο τύπους.

Λοιπόν, έχουμε τρεις περιπτώσεις -από το κεφάλαιο 16 έως το 19 της Γένεσης,-  που έχουν να κάνουν με το θέμα της σάρκας από τις δύο προοπτικές. Η σάρκα μας είναι ένα ακανθώδες πράγμα, διότι υπάρχει η θρησκευτική σάρκα και μετά υπάρχει η άλλη πλευρά ο φαινομενικά ανήθικος τύπος σάρκας. Συναντούμε και τους δύο.

Οι ιστορίες τους είναι προφανείς κατά κάποιο τρόπο. Ο Θεός έχει υποσχεθεί ένα παιδί, και η Σάρα δεν έχει παιδί. Έτσι εκείνη σκαρφίζεται ένα σχέδιο για το πώς να αποκτήσει ένα: στο κάτω-κάτω, ο Θεός σίγουρα χρειάζεται λίγη βοήθεια, ε; Πρέπει να είμαστε ρεαλιστές σε αυτά τα πράγματα…. αφού ο Θεός το έχει υποσχεθεί, προφανώς αυτό σημαίνει πως εμείς πρέπει να αναζητήσουμε λύσεις για αυτό το δυσεπίλυτο γυναικολογικό πρόβλημα. Έτσι, έκανε μια αναζήτηση γύρω της η Σάρα και - σύμφωνα με το έθιμο της εποχής - η καλύτερη ιδέα ήταν η παρένθετη μητρότητα.

Έχει ενδιαφέρον, το ότι εισηγήθηκε αυτή την ιδέα, έτσι δεν είναι; Αλλά αυτό χρειάζεται μεγάλη συζήτηση, σίγουρα… Πάντως ήταν αποδεκτό εκείνη την εποχή. Έτσι, πήρε η Σάρα την Αιγύπτια υπηρέτριά της, και (αφού έβαλε μια γοητευτική πνευματική λάμψη στο σχέδιο που είχε), πηγαίνει στον σύζυγό της τον Άβραμ και του λέει: «είπε δε Σάρα προς Άβραμ: ιδού συνέκλεισέ με Κύριος του μη τίκτειν». (Γεν.16:2) Ε, αυτό ακούγεται αρκετά πνευματικό αφού αναφέρει τον Θεό, έτσι δεν είναι; Οπότε προτείνει στον Άβραμ να πάρει την Άγαρ, την Αιγύπτια υπηρέτρια ως σύζυγό του, προκειμένου να αποκτήσουν παιδιά: «είσελθε ουν προς την παιδίσκην μου, ίνα τεκνοποιήσωμαι εξ αυτής» (Γεν.16:2)

Έχει επίσης ενδιαφέρον, πως το κείμενο λέει ότι ο Άβραμ την άκουσε την γυναίκα του: «υπήκουσε δε Άβραμ της φωνής Σάρας…» Αυτή όμως η μικρή φράση εμφανίζεται και στην Γένεση3:17 - αλλά όμως πουθενά αλλού! Και ήταν η αιτία της Πτώσης, κυρίες και κύριοι!

Τότε - (η Εύα) προσέφερε στον άνδρα της τον καρπό για τον οποίο ο Θεός είχε πει «όχι».

Τώρα - αυτή (η Σάρα) προσφέρει στον άνδρα της τον καρπό για τον οποίο... όμως το κείμενο εδώ το αφήνει ασχολίαστο η Αγία Γραφή...

Είναι άραγε καλό πράγμα η παρένθετη μητρότητα; Ή μήπως η ηθελημένη εισαγωγή γενετικού υλικού ενός ξένου είναι ένα πράγμα που μπορεί να εγείρει ατελείωτα προβλήματα; Σας αφήνω να το κρίνετε αυτό, εξετάζοντας την Ιστορία… Το κείμενο και εδώ δεν προσθέτει σχόλιο… είναι μια επανάληψη της Πτώσεως… με τα ίδια δεδομένα.

Και γι' αυτό ο Leon Cass λέει πως «η Γένεση σας λέει από την μία τι συνέβη κάποτε, αλλά σας λέει και τι συμβαίνει πάντα, επειδή πάντα οδηγούμαστε σε αυτό το ερώτημα.»

Και μετά, από την άλλη, είναι η κατοπτρική εικόνα της αφήγησης του Άβραμ να αρνείται την Σάρα στην Αίγυπτο, σε ένα προηγούμενο κεφάλαιο.

Εκεί, ο Άβραμ ζήτησε από την Σάρα να αρνηθεί την αληθινή σχέση της μαζί του, και εκείνη πειθάρχησε σε αυτό το αίτημα και την πήραν να την κάνουν σύντροφο του Φαραώ.

Εδώ, η Σάρα είναι έτοιμη να αρνηθεί την αληθινή της σχέση ως σύζυγος του Άβραμ, ενώ μετά τον ενθαρρύνει να πάρει άλλη σύντροφο – μια Αιγυπτία.

Και σε εκείνη την περίσταση, ήταν ο Άβραμ που πειθάρχησε στην Σάρα.

Εκεί, στην Αίγυπτο, τον κυρίεψε ο φόβος, ή η επιθυμία για πλούτο.

Εδώ, η Σάρα κυριεύεται από αισθήματα ντροπής ή στειρότητας.

Και σε καμία από αυτές τις περιπτώσεις, ούτε ο Άβραμ ούτε η Σάρα δείχνουν οποιοδήποτε ενδιαφέρον για το μέλλον τους ως σύζυγοι. Τα περιστατικά κινούνται και υποκινούνται από υπολογισμό, όχι από λαγνεία.

Η Σάρα ήλπιζε να «ενισχυθεί» έχοντας ένα παιδί, όμως όταν η Άγαρ έμεινε έγκυος, η Σάρα ένοιωσε ατιμασμένη. («και εισήλθε προς Άγαρ, και συνέλαβε. και είδεν ότι εν γαστρὶ έχει, και ητιμάσθη η κυρια εναντίον αυτής.» (Γεν.16:4)

Η εισαγωγή ξένου γενετικού υλικού είναι ένα τεράστιο βιοηθικό πρόβλημα στην εποχή μας, κυρίες και κύριοι, και χαίρομαι που υπάρχουν ειδικοί εδώ που ασχολούνται με αυτό. Πρόκειται πράγματι για ένα πρόβλημα (μέσα σε ένα σύμπλεγμα πολύ δύσκολων προβλημάτων), γιατί δεν θέλω να ακούγομαι επ' ουδενί ασυμπαθής στις γυναίκες των οποίων η σωματική κατάσταση τυχόν τις εμπόδισε να κάνουν παιδιά. Η επιθυμία να έχεις ένα παιδί είναι πολύ βαθύ πράγμα. Είναι μέρος της τάξεως της Δημιουργίας - έτσι δεν είναι; Και πρέπει να δείξουμε κάθε συμπάθεια σε εκείνους των οποίων η φυσική προσδοκία στη ζωή δεν έχει εκπληρωθεί…

Όμως πρέπει να πάρουμε αυτή την ιστορία στα σοβαρά. Η επίλυση του προβλήματος με την ενέργεια της σάρκας με τον τρόπο που εμείς πιστεύουμε πως είναι ο σωστός, αναδρομικά δεν φαίνεται πάντα να είναι ό,τι το καλύτερο. Και φυσικά, αντί να απλοποιήσουν την ζωή και να εμπιστευθούν τους σκοπούς του Θεού, μαθαίνουν - ο Άβραμ και η Σάρα - ένα πικρό μάθημα για το τι μπορεί να πάει στραβά όταν χρησιμοποιείς τους άλλους ως όργανα για να προωθήσεις τους σκοπούς σου· αντί να τους αντιμετωπίζεις ως ανθρώπους με σημασία , δικαιωματικά.

Πρέπει να έχουμε πολλή συμπάθεια για την Άγαρ, κυρίες και κύριοι. Όπως έκανε ο Θεός. Δεν την απέρριψε, ούτε την αγνόησε. Ο δε Άβραμ από την άλλη, προσπάθησε να απαλλαγεί από το πρόβλημα, λέγοντας στην Σάρα να κάνει ό,τι εκείνη ήθελε, «είπε δε Άβραμ προς Σάραν· ιδού η παιδίσκη σου εν ταις χερσί σου· χρω αύτη ως αν σοι αρεστόν ή» (Γεν.16:6), ελπίζοντας πως αυτό θα γαληνέψει την οργή της, αλλά δεν το κατάφερε. Εκείνη αντιδρά υπερβολικά. Αντιμετωπίζει σκληρά την Άγαρ και την διώχνει. Τι τραγωδία! Η Άγαρ έχασε την στέγη της. Η Σάρα έχασε την υπηρέτριά της. Ο Άβραμ έχασε τη γυναίκα που γέννησε το παιδί του.

Ορίστε ένα μεγάλο μάθημα, δεν νομίζετε; Η σκληρότητα, η αδικία, δεν είναι τρόποι να αντιμετωπίζονται οι συνέπειες των δικών μου κακών πράξεων. Άλλωστε, έτσι δεν είναι στην ζωή; Πως όταν κάνουμε κάτι λάθος, μπορούμε τόσο εύκολα να αντιδράσουμε υπερβολικά και να βλάψουμε τους άλλους και να τους τραυματίσουμε, προκειμένου οι ίδιοι να βγούμε έρποντας από αυτόν τον λάκκο μας - όταν το όλο ζήτημα προέρχεται από αυτολύπηση, και μάλιστα γνωρίζοντας πως εμείς οι ίδιοι είμαστε αυτοί που είχαμε διαπράξει το λάθος…

Σύντομα μετά, τα τρόφιμα της εξορισμένης Άγαρ τελειώνουν και απελπίζεται. Σε ποιον θα μπορούσε να απευθυνθεί; Ίσως ήδη είχε κάνει σκέψεις για να επιστρέψει... άλλωστε, ήξερε πώς ένιωθε ο Άβραμ για τον γιο του – πως τον αγαπούσε. Και τότε εκείνη ακούει φωνή αγγέλου να την ρωτάει, «και είπεν αυτή ο άγγελος Κυρίου. Άγαρ, παιδίσκη Σάρας, πόθεν έρχη και που πορεύη;» (Γεν.16:8)

Το να ρωτήσει ο Θεός για την γεωγραφική θέση ενός ατόμου έχει συμβεί… μόνο μία φορά στο παρελθόν: μέσα στον Κήπο της Εδέμ: «και εκάλεσε Κύριος ο Θεός τον Αδάμ και είπεν αυτώ· Αδάμ, που ει;»… (Γεν.3:9)

Λοιπόν, «πόθεν έρχη;» Η Άγαρ τώρα «μαθαίνει» τον Ψαλμό 138:2 τον οποίο αγαπώ - και η σύζυγός μου επίσης: «Συ έγνως την καθέδραν μου και την έγερσίν μου, Συ συνήκας τους διαλογισμούς μου απὸ μακρόθεν...». Η Άγαρ τότε μόλις ανακάλυψε πως αυτός ο Θεός ενδιαφερόταν και για εκείνη, και όχι απλώς για τον Άβραμ. Ενδιαφερόταν και για εκείνη ο Θεός.

Και δεν πρέπει να το ξεχνάμε αυτό – θεολογικά δεν πρέπει να το ξεχνάμε – ότι όταν η Καινή Διαθήκη χρησιμοποιεί την Άγαρ ως μια μεταφορά, αυτό προφανώς λέει κάτι και για το γεγονός πως ο Θεός ενδιαφερόταν γι' αυτήν, και πνευματικά και σωματικά. Και πράγματι, ο Θεός υποσχέθηκε να ευλογήσει τον Ισμαήλ όταν θα γεννιόταν, καθώς και πως από αυτόν θα προέκυπτε ένα πολυπληθές έθνος.

Η δε Σάρα είχε επικαλεσθεί τον Θεό για να κρίνει, και Εκείνος το έκανε… στέλνοντας πίσω σε αυτήν την Άγαρ. Και για δεκατρία ολόκληρα χρόνια… τώρα, τι νοικοκυριό άραγε θα ήταν αυτό… μπορείτε να το φαντασθείτε; Παρεμπιπτόντως, γνωρίζετε πως ένα κινεζικό ιδεόγραμμα για την έκφραση «μπελάδες» είναι… δύο γυναίκες μέσα σε ένα σπίτι; Αναρωτιέμαι γιατί....

Λοιπόν, αν υπήρξε ποτέ μια έκθεση πάνω σε αυτό το θέμα, είναι εδώ πέρα. Δεκατρία χρόνια! Και δεν ήταν μόνο δύο γυναίκες μέσα σε ένα σπίτι. Ήταν και ένας νεαρός άνδρας, που περιγράφεται ως ζωηρός. Ακόμα, ίσως ο υπερήλικας Άβραμ να τον θαύμαζε κρυφά. Σίγουρα είχε μεγάλες ελπίδες γι' αυτόν, διότι – εν τέλει, αφού δεν είχε ακόμη αποκτήσει δικό του παιδί – είχε πει στον Θεό: «είπε δε Αβραάμ προς τον Θεόν· Ισμαήλ ούτος ζήτω εναντίον Σου» (Γεν.17:18). Ο Άβραμ εντυπωσιάστηκε με τον Ισμαήλ. Υπήρχε κάτι άγριο και αδάμαστο, κάτι πρωτοποριακό στο πνεύμα αυτού του ανθρώπου, και ο Άβραμ αύξανε τις ελπίδες του πως αυτός θα είναι ο άνθρωπος που με το θράσος και την ορμή θα έβγαινε στον κόσμο και θα πρωτοστατούσε σε αυτό το νέο κίνημα. Αλλά έπεσε έξω. Έτσι, πέρασαν κάμποσα δύσκολα χρόνια - έπρεπε να μάθουν για την σάρκα – όπως και εσείς και εγώ.

Δεν είναι εντυπωσιακό, πως η Καινή Διαθήκη ακολουθεί ακριβώς αυτό το μοτίβο; Όταν ο Παύλος στην Επιστολή του προς Ρωμαίους έχει μιλήσει περί δικαίωσης μέσω της πίστης, αντί όλα αυτά να οδηγούν σε απόλυτη δόξα και θαυμασμό για τον Παύλο, τον οδηγούν σε μια φρικτή πάλη μέσα του - με την παλαιά του σάρκα. Και όλοι το γνωρίζουμε αυτό. Και όλοι πρέπει να το μάθουμε. Όλοι πρέπει να μάθουμε τι είπε κάποτε ο Παύλος. «…βλέπω δε έτερον νόμον εν τοις μέλεσί μου αντιστρατευόμενον τω νόμω του νοός μου και αιχμαλωτίζοντά με εν τω νόμω της αμαρτίας τω όντι εν τοις μέλεσί μου.».(Ρωμ.7:23)

Νοιώθεις έτσι και εσύ; Ξέρεις, δεν υπάρχει τίποτα πιο αποδυναμωτικό – να είσαι Χριστιανός πολλά χρόνια, και μετά ξαφνικά να βρίσκεις τον εαυτόν σου να επαναλαμβάνει μια αμαρτία και μετά αγωνίζεσαι, και η παλιά σάρκα ξεσηκώνεται - ξανά και ξανά - ώσπου αρχίζεις να απελπίζεσαι. Το γνωρίζετε αυτό; Όλοι μας το γνωρίζουμε. ΄Ετσι και ο Άβραμ έπρεπε να μάθει - και εμείς πρέπει να μαθαίνουμε. Και το υπέροχο είναι πως ο Θεός όντως έκανε κάτι για αυτό, επειδή στο κεφάλαιο Γεν.17 εμφανίζεται στον Άβραμ (όταν ο Άβραμ ήταν 99 ετών), και διαβάζουμε: «Εγένετο δε Άβραμ ετών ενενηκονταεννέα, και ώφθη Κύριος τω Άβραμ και είπεν αυτώ: εγώ ειμι ο Θεός σου· ευαρέστει ενώπιον εμού και γίνου άμεμπτος.» Προσέξτε πως δεν του είπε: «Είσαι ο παντοδύναμος ο Αβραάμ», αλλά: «κινήσου σωστά ενώπιόν Μου και γίνε άμεμπτος».

Ξέρω ότι γελάτε, αλλά ελπίζω να καταλαβαίνετε πώς τα λέω, επειδή αυτό νιώθουμε μερικές φορές, ξέρετε... Παρατηρήσατε την μεταφορά που χρησιμοποιείται; Έχει να κάνει με την κίνησή μας. Και το βρίσκουμε ακριβώς στο σωστό σημείο μέσα στην εμπειρία του Άβραμ - σύμφωνα με την ανάλυση της Καινής Διαθήκης. Επειδή τι είναι αυτό που μας διδάσκει ο Παύλος; Ότι πρέπει να περπατάμε σύμφωνα με το Πνεύμα, βασιζόμενοι στην δύναμη του Παντοδύναμου Θεού: «Λέγω δε, πνεύματι περιπατείτε και επιθυμίαν σαρκός ου μη τελέσητε.» (Γαλ.5:16) Αυτό μάς διδάσκει η Καινή Διαθήκη. Και εγώ πρέπει να το μάθω, και πρέπει να το μάθετε και εσείς.

Ο Άβραμ μαθαίνει για τους αγώνες του με την ίδια σειρά όπως ο Παύλος. Νόμιζε πως η δική του δύναμη ήταν αρκετή για να εκπληρώσει τις υποσχέσεις του Θεού. Αλλά διαπίστωσε πως η σάρκα του ήταν ανεπαρκής - ακόμη και ως άνθρωπος που πίστευε στον Θεό - ανεπαρκής για να το πραγματοποιήσει.

Πριν έρθουμε στον Χριστό για να σωθούμε, δεν μπορούσαμε να ευαρεστήσουμε τον Θεό μέσω της σάρκας. Όμως γίνεται ακριβώς το ίδιο, αφού εμπιστευθήκαμε τον Χριστό. Και έτσι, ιδού τώρα η εισαγωγή του Θεού απαντώντας σε αυτήν την περίπτωση. Λέει ο Παύλος στην προς Γαλάτας επιστολή 5:16 : «Λέγω δε, πνεύματι περιπατείτε και επιθυμίαν σαρκός ου μη τελέσητε.» Να περπατάτε σύμφωνα με το Πνεύμα και να μην ικανοποιείτε τις επιθυμίες της σάρκας. Πρόκειται για μια πράξη περπατήματος, που παλεύει κόντρα στις επιθυμίες της σάρκας. Επειδή οι επιθυμίες τής σάρκας είναι ενάντιες στο Πνεύμα, και οι επιθυμίες τού Πνεύματος είναι ενάντιες στην σάρκα, γι' αυτό αντιτίθενται μεταξύ τους: για να σε αποθαρρύνουν να κάνεις αυτά που θέλεις να κάνεις.

Και έτσι ο Θεός άρχισε να διδάσκει στον Άβραμ μαθήματα για τη μέθοδό Του - για το πώς να αντιμετωπίζει την σάρκα. Και ωωω, τι άβολο μάθημα ήταν αυτό ειδικά το μάθημα... είχε να κάνει με την περιτομή, η οποία επίσης δεν είναι ένα θέμα για το οποίο αισθάνομαι ιδιαίτερα άνετα να μιλήσω. Αλλά πρέπει να αντιμετωπίσουμε τι λέει η Γραφή γι' αυτό, επειδή πρόκειται για μια από τις πολύ σοβαρές έννοιες αιχμής. Τι στο καλό σχέση έχει η περιτομή -ένα υλικό σημάδεμα στην σάρκα- με το να ευαρεστούμε ενώπιον του Θεού και να είμαστε άμεμπτοι; Ακούγεται τόσο άσχετο. Όμως και εδώ, η μικρή έστω προσπάθεια να μάθουμε θα μας βραβεύσει, επειδή η έννοια της περιτομής χρησιμοποιείται με πέντε ή έξι διαφορετικούς τρόπους μέσα στην Αγία Γραφή. Καλύτερα να προσδεθείτε, διότι η διαδρομή αυτή θα είναι πολύ γρήγορη.

Ήταν πρωτίστως μια διαθήκη του Θεού με τον Άβραμ - σχετικά με τους φυσικούς του απογόνους, και όχι αυτούς της Γένεσης 15. Η Καινή Διαθήκη επισημαίνει πως η περιτομή που γίνεται αργότερα, δεν μπορεί να επηρεάσει την αρχική διαθήκη. Εδώ επρόκειτο για ένα συγκεκριμένο έθνος που είχε «μαρκαριστεί» σωματικά - ένα έθνος που παρήγαγε τον Μεσσία.

Δεύτερον, η Επιστολή προς Ρωμαίους μας λέει πως η περιτομή είναι μια σφραγίδα της δικαιοσύνης της πίστης που είχε ο Άβραμ ενώ ήταν ακόμη απερίτμητος. Και είναι τόσο σημαντικό αυτό. Πρώτα δικαιώθηκε και στη συνέχεια περιτμήθηκε, 30 χρόνια αργότερα. Έτσι, η δικαίωσή του δεν είχε καμία σχέση με την φυσική τελετή της περιτομής. Η εορτή της τελετής δεν μετέδιδε την πνευματική πραγματικότητα.

Τρίτον, ήταν ένα σημάδι πως ανήκαν στην φυλή του Άβραμ, το οποίο όμως δεν τους έκανε πνευματικά παιδιά του Αβραάμ. Μάλιστα η περιτομή, ακόμα κι αν την είχες, δεν σήμαινε σε κάθε περίπτωση την αναγνώριση ενός ατόμου μέσα σε αυτή την ειδική φυλή. Ο Ισμαήλ περιτμήθηκε.

(Εικόνα περιτομής σε Αιγυπτιακό ανάγλυφο του 2345-2333 π.Χ.)

Τέταρτον, ήταν αυτό που χαρακτήριζε τον Ισραήλ: ο κίνδυνος μιας τελετής που θα ήταν χωρίς πνευματικό περιεχόμενο. «Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι τη καρδία και τοις ωσίν, υμείς αεί τω Πνεύματι τω Αγίω αντιπίπτετε, ως οι πατέρες υμών και υμείς. τίνα των προφητών ουκ εδίωξαν οι πατέρες υμών; και απέκτειναν τους προκαταγγείλαντας περί της ελεύσεως του δικαίου, ου νυν υμείς προδόται και φονείς γεγένησθε·» (Πράξεις 7:51-52)

Θεέ μου, ήθελα να έχω χρόνο να το ξεπακετάρω όλο το θέμα... Τι σύγχυση υπάρχει σε αυτόν τον κόσμο, με την ιδέα πως η φυσική τελετουργία μεταφέρει πνευματική αναγέννηση και πραγματικότητα... Τόσοι πολλοί άνθρωποι είναι μπερδεμένοι σχετικά με την σχέση δικαιοσύνης και τελετουργίας με τη σωτηρία. Μερικές φορές το απεικονίζω αυτό με τον εξής τρόπο. Βλέπετε αυτό το δαχτυλίδι που φοράω; Έχει νόημα - αν είμαι έγγαμος. Θα μπορούσα να φορέσω εκατό από αυτά, ακόμη και περασμένα στην μύτη μου, αλλά αυτά δεν θα με καθιστούσαν έγγαμο.

Το σύμβολο έχει ισχύ, μόνο αν μια πραγματικότητα βρίσκεται πίσω από αυτό. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και εδώ.

Πολλοί έφθασαν στο σημείο να θεωρούν την περιτομή και την τήρηση του νόμου του Μωυσή ως μέσον σωτηρίας - όταν η ίδια η ιεροτελεστία της αποκοπής της σάρκας είχε σκοπό να διδάξει το ακριβώς αντίθετο. Ήταν όντως ένας αρκετά ωμός και γραφικός τρόπος να υπενθυμίσει στον Άβραμ σε τι να μην εξαρτά την εμπιστοσύνη του… (Αφήνω αυτό να το σκεφθείτε εσείς... το θέτω όσο πιο διακριτικά μπορώ, κυρίες και κύριοι). Η περιτομή σήμαινε – και είναι στ’ αλήθεια μια λαμπρή μεταφορά μόλις την ακούσουμε αμέσως μετά - πως σκοπό είχε να εμπεδώνεται «εν σαρκί» η εγκατάλειψη κάθε εμπιστοσύνης στην σάρκα, με την ηθική έννοια.

Ακούστε αμέσως τώρα - είναι το βασικό εδάφιο: «ημείς γαρ εσμεν η περιτομή, οι Πνεύματι Θεού λατρεύοντες και καυχώμενοι εν Χριστω Ιησού και ουκ εν σαρκί πεποιθότες» (Φιλ.3:3)

Αυτό είναι το κύριο μάθημα που προοριζόταν να διδάξει αυτή η τελετή.

Αμήν.