Αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 2020. Ο εγγονός μου είναι τώρα 10 ετών και εγώ είμαι 72.  Ο ενθαρρυντικός παρών λόγος παραμένει πάντοτε αληθινός.

Τον χρόνο που μας πέρασε, η σύζυγός μου κι εγώ αναπτύξαμε μια ευχάριστη συνήθεια - τις «Δευτέρες με τον Ηλία». Είναι ο εγγονός μου που σύντομα θα γίνει 5 ετών. Έχει έναν αδελφό σχεδόν 4 μηνών, του οποίου ο χρόνος στη μήτρα ήταν η αφορμή για τις εβδομαδιαίες μας υποχρεώσεις φύλαξης παιδιών. Με την συνταξιοδότησή μου, η παρουσία του ήταν μια νέα πρόκληση για να «βρίσκουμε πράγματα να κάνουμε». Είναι ένα ενεργητικό αγόρι, έξυπνο, με γρήγορο ενδιαφέρον για σχεδόν οτιδήποτε τον περιβάλλει. Τα καθήκοντά μας μάς οδήγησαν σε μεγάλους περιπάτους στο τοπικό δενδροκομείο, επισκέψεις στο τοπικό φράγμα, σε ένα αμαξοστάσιο τραίνων, και αμέτρητες εξορμήσεις στο δάσος απέναντι από το σπίτι μας.  Ήταν πολλές οι ώρες με τα τραινάκια μου.

Για να δώσω μια ακριβή εικόνα αυτής της εβδομαδιαίας υποχρέωσης, πρέπει να έχετε κατά νου την υγεία μου.  Επιβραδύνομαι (πολύ). Μπορώ να χαθώ στις σκέψεις μου, στο διάβασμα, στο γράψιμό μου. Αφημένος στον εαυτό μου και στον θόρυβο ενός εγκεφάλου με ΔΕΠΥ, θα μπορούσα εύκολα να γίνω ένας γκρινιάρης γέρος. Αλλά πώς μπορείς να είσαι γκρινιάρης όταν κάποιος σε καλεί με ενθουσιασμό «Παππού!» και συνεχίζει με λόγια γεμάτα απορίες;  Αυτός ο μικρός με σώζει.

Υπήρξαν αρκετές πολύ σοβαρές στιγμές που ακολούθησαν την συζήτηση κάποιας μέρας, όταν ο Ηλίας άρχισε να κάνει ερωτήσεις για το τι σημαίνει να είναι κανείς γέρος - συμπεριλαμβανομένης της ιδέας ότι τα γηρατειά σήμαιναν πως θα ερχόταν ο θάνατος. «Θα πεθάνεις, παππού;» «Ναι, θα πεθάνω, Ηλία». Βούρκωσε, και έγινε σκεπτικός. Μετά από λίγο, αφομοιώθηκαν οι σχετικές πληροφορίες και προχωρήσαμε στην επόμενη χαρούμενη ενασχόληση.

Έχω συλλογιστεί το μέλλον του, όπως ακριβώς έχει συλλογιστεί και εκείνος το δικό μου. Οι αναγνώστες μου γνωρίζουν πόσο επικριτικός είμαι απέναντι στον σύγχρονο πολιτισμό, και δεν πιστεύω πως ο εγγονός μου θα προστατευτεί μαγικά από την τρέλα αυτού του πολιτισμού. Όμως ούτε σπαταλώ χρόνο φανταζόμενος τραγικά σενάρια για την ζωή του. Σε ό,τι αφορά το μέλλον, έχουμε δύο πράγματα:

-Γνώση της ενεστώσας καλοσύνης του Θεού που ενεργεί προνοητικά μέσα από όλα και σε όλα τα πράγματα, για το καλό μας.

-Ελπίδα στον Θεό που έχει υποσχεθεί να μας συντηρεί με την αγαθότητά Του.

Μέσα σε - και μέσα από - όλα αυτά, διατρέχει ο Σταυρός.

Είναι τρομερό να είσαι μάρτυρας Σταυρού μέσα στην ζωή του παιδιού σου, ανεξάρτητα από την ηλικία του. Καλώς προφήτευσε ο Άγιος Συμεών στη Μητέρα του Θεού: «Και  σου δε αυτής την ψυχήν διελεύσεται ρομφαία...» (Λουκ.2:35).  Είμαστε «συν-υποφέροντες» με τα παιδιά μας (και τα εγγόνια μας). Πιο βαθειά, ο Χριστός (και η Μητέρα Του) συν-υποφέρουν μαζί με αυτά. Αυτός είναι ο ορισμός της ζωής μας σε αυτόν τον κόσμο.

Παρομοίως, ο Σταυρός είναι και η ελπίδα μας. Μόνο στον Σταυρό αποκαλύπτεται η Ανάσταση του Χριστού σε αυτόν τον κόσμο. Παρά τους διωγμούς και κάθε είδους προβλήματα, η Εκκλησία παραμένει και η ανάσταση φανερώνεται, με τον θρίαμβο της ομορφιάς, της αλήθειας και της καλοσύνης.

Μέρος του «Αμερικανικού Ονείρου» παραδοσιακά, ήταν να θέλεις μια καλύτερη ζωή για τα παιδιά σου απ’ ό,τι είχες εσύ ο ίδιος. Αυτό δημιούργησε την ψευδή προσδοκία ότι μια «καλύτερη» ζωή συνίστατο στα χρήματα και την υγεία. Η αλήθεια είναι πως αυτά δεν αποτελούν συνθήκες που βελτιώνουν την ύπαρξή μας. Αυτή η ψευδής προσδοκία ανήκει στη θρησκεία της νεωτερικότητας (όχι στον Χριστιανισμό). Εκεί, η υπόσχεση είναι πως ο πλούτος είναι η λύση στα προβλήματα του κόσμου. Λέγεται πως οι Αμερικανοί «ψηφίζουν το πορτοφόλι τους». Είναι ανήκουστο, το ότι  μπορεί κάποιος να μας πουλάει βάσανα και ένδεια.

Ως επί το πλείστον, ο πολιτισμός μας δαιμονοποιεί τα βάσανα και βλέπει την φτώχεια ως εχθρό (που ακόμα δεν έχουμε νικήσει). Οι επαναλαμβανόμενες και τρομερές προειδοποιήσεις του Χριστού σχετικά με τον πλούτο, περισσότερο χρησιμοποιούνται ως ευκαιρίες για να προταθεί η αύξηση της ελεημοσύνης. Σπάνια ακούμε σαφείς εξηγήσεις για το πώς η φιλαργυρία είναι η «ρίζα όλων των κακών».  Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός είναι στην εποχή μας παράδοξος, για την έμφαση που δίνει στην ένθερμη νηστεία και προσευχή. Οι Λειτουργίες και οι προσευχές της Εκκλησίας (με την συνεχή μνημόνευση των μεγαλομαρτύρων) χρησιμεύουν ως συνεχείς υπενθυμίσεις για το τι ακριβώς σημαίνει να «σηκώνεις τον Σταυρό σου και να ακολουθείς τον Χριστό».

Έτσι, το ερώτημα που βασανίζει την καρδιά μου, και θα έπρεπε να ισχύει για όλους μας, είναι: «Πώς βοηθάμε τους νέους που μας έχει δώσει ο Θεός, για να αντέξουν τον κόσμο που βρίσκεται μπροστά τους;»

Το πρώτο πράγμα που μού έρχεται στο νου είναι πως δεν τα μεγαλώνουμε με την προσδοκία πως ο κόσμος είναι απαλλαγμένος από βάσανα και θλίψεις. Το ζήτημα είναι πώς να αναθρέψουμε κάποιον με τρόπο ώστε να αποκτήσει τις αρετές που απαιτούνται για τα βάσανα, και για τα βάσανα των γύρω τους.  Είναι λυπηρό, που ο πολιτισμός μας εμπορεύεται την άνεση, την ευκολία και οτιδήποτε αφαιρεί τα βάσανα. Σε έναν υγιή, ολοκληρωμένο πολιτισμό, υπάρχουν πολλά πράγματα που βοηθούν έναν γονέα στην διαμόρφωση της αρετής. Ο πολιτισμός μας είναι - δυστυχώς - ενσωματωμένος σε μια αρχή:  της καλοπέρασης. Χωρίς άλλη καθοδήγηση, τα παιδιά μας πιθανότατα θα αποκτήσουν μόνο τις αρετές που ταιριάζουν περισσότερο στο να γίνουν καταναλωτές.

Επιτάφιος για τη Νεωτερικότητα:  Ήλθον, εψώνισα, και πέθανα.

(Κατά τον Ιούλιο Καίσαρα 47 π.Χ.:  Ήλθον, είδον, και ενίκησα)

Το δεύτερο πράγμα που μού έρχεται στο νου είναι πως κανείς μας δεν μπορεί να μεγαλώσει τα παιδιά του χωρίς βοήθεια.  Οι κοινότητες στις οποίες ζούμε - οικογένεια, σχολείο, εκκλησία - είναι απαραίτητα μέρη της ανατροφής ενός παιδιού.  Και όμως, μελέτες λένε πως τα παιδιά αποκτούν το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνικής τους αίσθησης και των πληροφοριών από άλλα παιδιά - γεγονός που πολλοί γονείς ανακαλύπτουν με σοκ και απογοήτευση. Μια ερώτηση για αυτές τις υποστηρικτικές, θεμελιώδεις κοινότητες: είναι άραγε χώροι που υποστηρίζουν τους ανθρώπους στα βάσανα και την θλίψη τους; Καλλιεργούν τις αρετές που απαιτούνται από την χριστιανική ζωή;  Ή μήπως εκκολάπτουν εγωκεντρικούς αγοραστές;

Ο G.K. Chesterton έγραψε:

«Ο σύγχρονος κόσμος δεν είναι κακός. Κατά κάποιο τρόπο ο σύγχρονος κόσμος είναι υπερβολικά καλός. Είναι γεμάτος από ξέφρενες και σπαταλημένες αρετές. Όταν ένα θρησκευτικό σχέδιο σκορπιστεί (όπως σκορπίστηκε ο Χριστιανισμός κατά την Μεταρρύθμιση), δεν είναι μόνο τα πάθη που γίνονται ξέφραγα. Τα πάθη όντως γίνονται ξέφραγα και περιπλανώνται και κάνουν ζημιά. Όμως και οι αρετές γίνονται ξέφραγες. Και οι αρετές περιπλανώνται, και κάνουν περισσότερη ζημιά. Ο σύγχρονος κόσμος είναι γεμάτος από τις παλιές χριστιανικές αρετές που έχουν τρελαθεί. Οι αρετές έχουν τρελαθεί, επειδή έχουν απομονωθεί η μία από την άλλη και περιπλανώνται μόνες τους. Έτσι, ορισμένοι επιστήμονες νοιάζονται για την αλήθεια· και η αλήθεια τους είναι ανελέητη. Έτσι, ορισμένοι ανθρωπιστές νοιάζονται μόνο για τον οίκτο· και ο οίκτος τους (λυπάμαι που το λέω) είναι συχνά αναληθής.»

Μια δυσκολία στον σημερινό κόσμο μας είναι ότι ερχόμαστε αντιμέτωποι με διαστρεβλωμένες εκδοχές του χριστιανικού μας εαυτού. Διάφορα παραδείγματα κριτικής θεωρίας, για παράδειγμα, βασίζονται σε επιλεγμένες και απομονωμένες αρετές, μόνο και μόνο για να τις στρέψουν εναντίον του παλαιότερου κόσμου και να τον καταστρέψουν. Η συμπόνια μπορεί να είναι ολέθριο πράγμα, αν δεν βασίζεται σε μια κοσμοθεωρία που κατανοεί τον πόνο.

Δεν ελέγχουμε, και ούτε μπορούμε, τον κόσμο. Μπορούμε να αναθρέψουμε παιδιά και να τα περιβάλλουμε με υγιείς κοινότητες, αλλά ο αντίπαλος είναι πάντα παρών. Μεγάλο μέρος του πόνου ενός γονέα βρίσκεται στην αδυναμία μας να βοηθήσουμε. Αυτή η αδυναμία είναι ένα μάθημα για την Χάρη: 

Ή μας συντηρεί ο Θεός, ή δεν υπάρχει συντήρηση.

Ή είναι αξιόπιστη η Πρόνοιά Του, ή δεν έχουμε ελπίδα.

Και όμως, έχουμε ελπίδα. Η ελπίδα δεν είναι μια υπόσχεση πως στη ζωή μας «όλα θα πάνε καλά». Αντίθετα, η ελπίδα μας είναι στον Σταυρό του Χριστού, του σταυρωμένου Σωτήρα. Η ελπίδα μας είναι η πίστη ότι ο σταυρωμένος Σωτήρας έχει ενώσει τον Εαυτό Του με την ανθρωπότητα, και ιδιαίτερα με τα παιδιά μας. Δεν θα τα αφήσει ούτε θα τα εγκαταλείψει. Ακόμα κι αν ταξιδέψουν στην κόλαση, πηγαίνει εκεί μαζί τους:  «πού πορευθώ από τού πνεύματός σου και από τού προσώπου σου πού φύγω; εάν αναβώ εις τον ουρανόν, συ εκεί ει, εάν καταβώ εις τον άδην, πάρει»   (Ψαλμος 138:7-8).

Είναι η ελπίδα που η Επιστολή προς Εβραίους λέει ότι είναι «άγκυρα της ψυχής»: «….¹⁹ ην ως άγκυραν έχομεν της ψυχής ασφαλή τε και βεβαίαν και εισερχομένην εις το εσώτερον του καταπετάσματος» (Εβρ. 6:19).

Είναι η ελπίδα που βασίζεται στο έργο που ο Ίδιος ο Χριστός έχει επιτελέσει και το οποίο παραμένει στον κόσμο ακόμα και τώρα. Είναι η ελπίδα που μάς «καθιστά ανεπαίσχυντους».

Ένας τελευταίος λόγος:  Σταθείτε μαζί με την Μαρία δίπλα στον Σταυρό. Ζητήστε Της να σάς διδάξει πώς να βαστάτε το μυστήριο του σπαθιού που διαπέρασε την ψυχή Της.  Επειδή Εκείνη είναι κάθε μητέρα, ακριβώς όπως Αυτός είναι κάθε παιδί.

Μετάφραση Κ. Ν.