Θέλω να ευχαριστήσω θερμά τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη σας και αγαπητόν εν Χριστώ αδελφό κ. Δαμασκηνό, πού με παρεκάλεσε να έλθω σήμερα στο Αγρίνιο κατά τον Κατανυκτικό Εσπερινό και να έχω την επικοινωνία μαζί σας. Το θέμα το οποίο επέλεξα να σάς ομιλήσω έχει σχέση με την σημερινή ημέρα. Όπως γνωρίζετε, σήμερα είναι η Τρίτη Κυριακή τών Νηστειών, η Κυριακή τής Σταυροπροσκυνήσεως. Άρα η Εκκλησία θέτει μπροστά μας τον Τίμιο και ζωοποιό Σταυρό, για να τον προσκυνήσουμε και να λάβουμε την χάρη του για να συνεχίσουμε τον αγώνα μας. Συγχρόνως, όπως ασφαλώς θα ακούσατε το πρωί ότι, σύμφωνα με την απόφαση τής Ιεράς Συνόδου, η Κυριακή τής Σταυροπροσκυνήσεως είναι αφιερωμένη στις ιερατικές κλήσεις, διότι έχουμε ανάγκη από Κληρικούς, αλλά από καλούς Κληρικούς, διότι αυτοί εκφράζουν το πνεύμα τής Εκκλησίας και βοηθούν τους πιστούς μας να ζήσουν την κατά Χριστόν και την εν τη Εκκλησία ζωή. Γι' αυτό επέλεξα ως θέμα: «Ο Σταυρός τού Χριστού και η Ιερωσύνη». Είναι ένα σημαντικό θέμα, διότι συνδέεται άρρηκτα ο Σταυρός τού Χριστού με την Ιερωσύνη. Θα το δείτε αυτό στην συνέχεια που θα αναπτύξω το θέμα και για την πνευματική Ιερωσύνη, την οποία έχουν όλοι οι Χριστιανοί με το άγιο Βάπτισμα, άνδρες και γυναίκες. Και, βεβαίως, αυτή η πνευματική Ιερωσύνη είναι η βάση τής μυστηριακής Ιερωσύνης. Έλεγε ο Γέροντάς μου, ο άγιος Καλλίνικος, «αν κάποιος δεν είναι καλός Χριστιανός, δεν μπορεί να γίνη και καλός Κληρικός. Και, όπως για να είναι κάποιος στρατηγός, πρέπει να είναι καλός στρατιώτης, έτσι δεν μπορεί κανείς να είναι καλός Κληρικός, καλός Επίσκοπος, εάν δεν είναι καλός Χριστιανός». Επομένως, το θέμα είναι σημαντικό, έχει πολλές πλευρές, αλλά θα τονίσω τα πιο βασικά σημεία.

1. «Ο Σταυρός η καθέδρα τής ορθοδόξου θεολογίας»

Η φράση αυτή είναι σημαντική, γιατί δείχνει ότι ο άμβωνας τής ορθοδόξου θεολογίας είναι ο Σταυρός τού Χριστού, ο οποίος συνδέεται, βέβαια, και με την Ανάσταση τού Χριστού. Δεν νοείται Σταυρός χωρίς την Ανάσταση και δεν νοείται Ανάσταση χωρίς τον Σταυρό. Σήμερα ψάλαμε στην Εκκλησία «τον Σταυρόν σου προσκυνούμεν, Δέσποτα, και την αγίαν σου Ανάστασιν δοξάζομεν». Αυτή η φράση, ότι «ο Σταυρός είναι η καθέδρα τής ορθοδόξου θεολογίας», προέρχεται από έναν ασκητή και μάλιστα ησυχαστή Ρώσο Επίσκοπο, τον άγιο Ιγνάντιο Μπριαντσιανίνωφ, έναν άγιο τού 19ου αιώνος, ο οποίος έζησε μέσα στο Μοναστήρι, και μάλιστα στην Θηβαΐδα τού Βορρά. Στην συνέχεια έγινε Επίσκοπος Σταυρουπόλεως, Καυκάσου και Μαύρης Θαλάσσης, ζούσε την ησυχαστική ζωή. Να ξέρετε ότι άλλο είναι να λέμε ότι ζούμε μέσα στην Εκκλησία, τηρώντας τις εντολές τού Χριστού και άλλο να ζη κανείς την ησυχαστική ζωή, τον ιερό ησυχασμό, αυτήν την εσωτερική διάσταση τής πνευματικής ζωής.

Ο Επίσκοπος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ γεννήθηκε το 1807 και κοιμήθηκε το 1867, σε ηλικία 60 ετών. Το σπουδαίο με αυτόν τον Ιεράρχη είναι ότι σε κάποια φάση τής ζωής του, για διαφόρους λόγους, παραιτήθηκε από την Επισκοπή του και έζησε μέσα στο Μοναστήρι την ησυχαστική παράδοση και ζωή. Έγραψε διάφορα βιβλία, ένα μάλιστα βιβλίο είναι πάρα πολύ σημαντικό και το διαβάζαμε πριν πολλά χρόνια - και μάλιστα τότε που ήμουν στην αρχή τής ιερατικής μου διακονίας - που έχει τον τίτλο, «Υιε μου, δος μοι σην καρδίαν». Αυτό το χωρίο προέρχεται από την Παλαιά Διαθήκη. Στο βιβλίο αυτό ο Μπριαντσιανίνωφ ανέπτυξε το θέμα τι είναι η καρδιά και τι σημαίνει να δίνουμε την καρδιά στον Θεό και πώς μέσα στην καρδιά ενεργείται αδιάλειπτα η Χάρη τού Θεού, με την νοερά προσευχή. Οπότε, αυτός ο τίτλος έχει πολύ μεγάλη σημασία, γιατί δείχνει την ησυχαστική παράδοση. Δηλαδή, φεύγουμε από τα εξωτερικά, τα οποία και αυτά τα δεχόμαστε, και εισερχόμαστε στον χώρο τής καρδιάς. Το σημαντικό είναι ότι, όταν εκοιμήθη ο άγιος αυτός, εμφανίσθηκε σε κάποιον μαθητή του και τού είπε: «Ό,τι έγραψα στα βιβλία μου είναι αλήθεια». Είναι πολύ σημαντικό αυτό, διότι έγινε μετά την κοίμησή του και δίνει αυτήν την διαβεβαίωση.

Ο Σταυρός, λοιπόν, είναι «η καθέδρα τής ορθοδόξου θεολογίας». Δεν μπορεί κανείς να θεολογήση εκτός τού Σταυρού, δεν μπορεί να δογματίση εκτός τού Σταυρού. Γιατί; Διότι τα δόγματα τής Εκκλησίας, όπως εκφράστηκαν από τις Οικουμενικές Συνόδους, έχουν βάθος, προϋποθέτουν την ησυχαστική παράδοση, αφού πρώτα ζη κανείς και μετά δογματίζει. Τα δόγματα είναι οι Όροι τών Οικουμενικών Συνόδων, που είναι τα όρια μεταξύ τής πλάνης και τής αλήθειας. Για να ξέρη κανείς αυτά τα όρια, πρέπει να έχη εσωτερική ζωή. Προηγείται η εμπειρία και ακολουθεί η διατύπωση αυτής τής εμπειρίας. Όλο το Ευαγγέλιο, όλα τα βιβλία τής Καινής Διαθήκης είναι βιβλία εμπειρικά. Δηλαδή, δεν υπήρχαν μέχρι τότε βιβλία. Οι άγιοι Απόστολοι τα έζησαν και μετά τα κατέγραψαν. Αυτό σημαίνει ότι «ο Σταυρός είναι η καθέδρα τής ορθοδόξου θεολογίας». Ο Σταυρός συνδέεται με την Ανάσταση είναι αυτό που λέμε «θεολογία τού Σταυρού» (theologia crucis) και «θεολογία τής δόξης» (theologia gloriae). Λοιπόν, ο Σταυρός συνδέεται πάρα πολύ με την Δόξα, με την Ανάσταση. Και όποιος θέλει να χωρίση τον Σταυρό από την Ανάσταση, δεν ξέρει καθόλου την ορθόδοξη θεολογία.

Τι σημαίνει, όμως, ότι «ο Σταυρός είναι η καθέδρα τής ορθοδόξου θεολογίας»; Για να θεολογήση κανείς, πρέπει να σταυρώση την λογική του. Δηλαδή, πρέπει κανείς να ομιλή για τον Τριαδικό Θεό, την Αγία Τριάδα, αποφατικά. Δεν ξέρουμε με το μυαλό μας τι είναι ο Τριαδικός Θεός. Εκεί ακριβώς σκόνταψαν όλοι οι αιρετικοί. Διότι όλοι οι αιρετικοί στην αρχαιότητα προσπαθούσαν με το μυαλό τους, και κυρίως με την αριστοτελική φιλοσοφία, να συνδυάσουν το πώς γίνεται να είναι ο Θεός Τριαδικός και συγχρόνως Ένας. Αυτό δεν μπορούσαν να το καταλάβουν με την φιλοσοφία, γι' αυτό και έπεσαν σε πολλές αιρέσεις. Εμείς θεολογούμε αποφατικά. Διδάσκουμε ό,τι μάς είπε ο Χριστός, δεν ομιλούμε για το τι είναι η ουσία τού Θεού, αλλά μετέχουμε τών ενεργειών Του. Και όταν κανείς αρχίζη και ζη τον Χριστό και φθάνη στην εμπειρία, τότε αποκτά γνώση τής ορθοδόξου θεολογίας.

Η εκκλησιαστική ζωή έχει μέσα το μυστήριο τού Σταυρού. Δηλαδή, για να συμμετέχη κανείς πραγματικά στον χώρο τής Εκκλησίας, στην θεία Λειτουργία, χρειάζεται προετοιμασία. Δεν είναι ένα φολκλόρ η θεία Λειτουργία, δεν είναι ένα θέαμα και υπερθέαμα, έχει μια μυστικότητα. Και αν κανείς δεν μάθη λίγο να ζη αυτήν την μυστική ζωή, δεν μπορεί να καταλάβη τίποτα από όσα γίνονται στην θεία Λειτουργία. Το ίδιο ακριβώς γίνεται και με όλα τα πράγματα μέσα στην Εκκλησία. Ο Χριστός είπε: «Μετανοείτε, ήγγικεν γαρ η Βασιλεία τών ουρανών» (Ματθ. δ΄, 17). Δηλαδή, η έλευση τής Βασιλείας τού Θεού είναι η έλευση τού Χριστού μέσα στην δόξα. Μετανοείτε, λοιπόν, για να βιώσετε κι εσείς και να δείτε τον Χριστό μέσα στην δόξα Του. Οπότε, αυτό που λέμε ότι «ο Σταυρός είναι η καθέδρα τής ορθοδόξου θεολογίας», είναι η προϋπόθεση και τής θεολογίας και τής ασκητικής ζωής.

Σήμερα, Κυριακή τής Σταυροπροσκυνήσεως, έχουμε έναν υπέροχο λόγο, τον οποίον εξεφώνησε ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, όταν ήταν Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, τον 14ο αιώνα. Αναλύει τι σημαίνει να σηκώνουμε τον σταυρό. Ο Χριστός είπε: «Όστις θέλει οπίσω μου ελθείν απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν» (Μάρκ. η΄, 34). Τι θα πη σηκώνω τον σταυρό; Βέβαια, όλοι εμείς λέμε να σηκώνουμε τα βάσανα, τις δυσκολίες τής ζωής μας. Δεν είναι μόνο αυτό. Αυτό το λένε και οι Προτεστάντες. Αν θέλετε να ξεχωρίσετε ποιο κήρυγμα είναι ορθόδοξο, πρέπει να δείτε αν αυτό το κήρυγμα που κάνει κάποιος μπορεί να ακουστή σε ένα μουσουλμανικό τέμενος, αν μπορεί να ακουστή σε έναν προτεσταντικό ναό. Αν ναι, δεν είναι ορθόδοξο. Ο ορθόδοξος λόγος έχει κάτι διαφορετικό από τον προτεσταντικό λόγο.

Οπότε, ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ερμηνεύει ότι το να σηκώνη κανείς τον σταυρό του σημαίνει δύο πράγματα.

Πρώτον, κατά την διάρκεια τής ειρήνης τής Εκκλησίας τηρεί τις εντολές τού Χριστού και όσα είπε ο Χριστός είναι «εντάλματα σωτηρίας», και το μετανοείτε είναι εντολή τού Χριστού, όπως και το «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι» (Ματθ. ε΄, 3), μακάριοι αυτοί που αισθάνονται την φτώχεια τους εν Αγίω Πνεύματι, είναι εντολή τού Χριστού. «Μακάριοι οι κλαίοντες», είναι εντολή τού Χριστού. «Μακάριοι οι πραείς» είναι εντολή τού Χριστού. «Μακάριοι οι καθαροί τη καρδία» είναι εντολή τού Χριστού. Λέει ο Μέγας Βασίλειος ότι όλες οι εντολές τού Χριστού «είναι εντάλματα σωτηρίας».

Δεύτερον, κατά την διάρκεια τών διωγμών χύνουμε το αίμα μας για την δόξα τού Χριστού.

Και τα δύο αυτά δηλώνουν τι θα πη άρση τού Σταυρού. Και για να σάς το πω πιο απλά, θα σάς αναφέρω τι θα πη ιερός ησυχασμός και ασκητική ζωή, όπως φαίνεται στην ίδια ομιλία που έκανε σαν σήμερα ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς στην Θεσσαλονίκη. Εξηγεί τι σημαίνει σηκώνω τον Σταυρό και σταυρώνομαι για τον Χριστό μέσα από την ασκητική ζωή.

Πρώτον, έρχεται ο λογισμός τού πλούτου και μάλιστα τής πολυκτημοσύνης. Δεν εννοούμε τα αναγκαία, αλλά για έναν λογισμό να γίνη κανείς πλούσιος και να έχη πολλά χρήματα. Έρχεται αυτός ο λογισμός ο οποίος εκφράζει το πάθος τής φιλαργυρίας. Αυτός ο λογισμός, λέει, είναι ασταύρωτος. Όταν έχη κανείς λογισμό να κάνη δεύτερο σπίτι, τρίτο σπίτι, τέταρτο σπίτι, να αποκτήση πολλά χρήματα, αυτός ο λογισμός είναι ασταύρωτος και πρέπει να σταυρωθή. Πώς σταυρώνεται; Με το να έχη κανείς τα αναγκαία και να έχη όλη την ελπίδα του στον Χριστό.

Δεύτερον, έρχεται ο λογισμός τών σαρκικών παθών, να κάνη μια σαρκική αμαρτία, που απαγορεύεται από τον νόμο τού Θεού. Αυτός ο λογισμός, λέει, είναι σαρκικός και ασταύρωτος και πρέπει να σταυρωθή. Πώς σταυρώνεται; Με την αποφυγή τών αιτίων και τών αφορμών που οδηγούν στην αμαρτία, με την ασκητική ζωή, με το να μην πραγματοποιήση αυτόν τον λογισμό, γιατί δεν το θέλει ο Θεός.

Τρίτον, έρχεται ο λογισμός τής φιλοδοξίας, το να αποκτήση κανείς δόξα εκ μέρους τών ανθρώπων, που η φιλοδοξία λέγεται και κενοδοξία. Αυτός ο λογισμός είναι ασταύρωτος και πρέπει να σταυρωθή. Πώς σταυρώνεται αυτός ο λογισμός; Με το να προσπαθή ο άνθρωπος να μην υπερέχη από τους άλλους και να έχη ταπείνωση. Τότε σταυρώνεται αυτός ο λογισμός.

Με αυτήν την έννοια ζη κανείς στην ζωή του την σταυρική ζωή. Επομένως, η καθέδρα, ο άμβωνας θα λέγαμε, τής ορθοδόξου θεολογίας είναι ο σταυρός, δηλαδή ο σταυρός στην θεολογία, στα δόγματα, στην εκκλησιαστική ζωή, στις εκκλησιαστικές τέχνες, στην αγιογραφία, στην μουσική, στην αρχιτεκτονική κλπ. Βλέπουμε σε όλες αυτές τις τέχνες το εσωτερικό, δεν βλέπουμε το αισθησιακό, δεν διακατεχόμαστε από την αισθησιοκρατία και την λογικοκρατία. Βέβαια, δεν έχουμε πρόβλημα με την λογική, αλλά με την λογικοκρατία, δεν έχουμε πρόβλημα με τον ορθό λόγο, αλλά με τον ορθολογισμό, δεν έχουμε πρόβλημα με τις αισθήσεις, αλλά έχουμε πρόβλημα με την αισθησιοκρατία. Έτσι, όταν κανείς ζη με τον ασκητικό αυτόν τρόπο, σηκώνει τον Σταυρό του και βιώνει «τον Σταυρό ως την καθέδρα τής ορθοδόξου θεολογίας».

2. Η σταυρική ζωή τού Κληρικού

Ο Κληρικός ζη περισσότερο από τον Χριστιανό, σε μεγαλύτερη ένταση, τον σταυρό. Κατ' αρχάς δέχεται να γίνη Κληρικός, να φορέση μια ιδιαίτερη ενδυμασία και να θεάται από όλους τους ανθρώπους με τον τρόπο αυτόν. Αυτό είναι μια σταυρική ζωή. Αποφασίζει να ζήση με έναν διαφορετικό τρόπο από ό,τι ζουν οι άλλοι. Και, φυσικά, εισέρχεται μέσα στην Εκκλησία και πρέπει να διακονήση τον Θεό και τους ανθρώπους. Πρέπει να υμνήση τον Χριστό, να κάνη τις ιερές ακολουθίες και να διακονή τους ανθρώπους, και να γίνη πατέρας πολλών ανθρώπων. Μπορεί να είναι έγγαμος και να αγαπά τα παιδιά του, αλλά τώρα θα πρέπει να αγαπήση και άλλα παιδιά. Αυτό είναι σταυρική ζωή. Οπότε, λοιπόν, ο Κληρικός ζη με τον Σταυρό τού Χριστού, όχι διότι φορά μόνο το ράσο. Αισθανόμαστε μεγάλη χαρά και μεγάλη τιμή που φοράμε το ράσο. Κάθε πρωί που φορώ το ράσο μου, το ασπάζομαι και λέω: «Αυτό είναι το ένδυμα που φορούσαν οι όσιοι, οι ασκητές. Είναι γεμάτο από αίμα, γεμάτο από ιδρώτα ασκήσεως, γεμάτο από κλάμα και μετάνοια. Αυτό είναι ευλογία». Δεν είναι απλώς ένα ρούχο που φοράμε. Το αισθάνομαι ως ευλογία, είναι όντως έκφραση μιας ασκητικής ζωής. Θα σάς πω το πού είναι η σταυρική ζωή τού Ιερέως, που ίσως δεν μπορείτε να το καταλάβετε στην πληρότητά του.

Πρώτον, ο Ιερέας λειτουργεί. Το βασικό έργο τού Ιερέως είναι να εισέρχεται στο Ιερό Βήμα και να τελή την αναίμακτη μυσταγωγία. Αυτό δεν το κάνει σαν να είναι ηθοποιός. Αν ήταν ηθοποιός, θα το έκανε με πολύ καλό τρόπο, όπως οι ηθοποιοί κάνουν τον ρόλο αυτό και μετά κάνουν κάποιον άλλο ρόλο. Κάνουν τον ρόλο ενός αγίου, για παράδειγμα τού αγίου Παϊσίου, και μετά θα κάνη και κάποιον άλλο ρόλο αντίθετο από τον ρόλο τού αγίου Παϊσίου. Εμείς δεν είμαστε ηθοποιοί. Τι σημαίνει αυτό; Ο Κληρικός έχει βαθύτατη αίσθηση ότι είναι «το άλογο τού Θεού», που έλεγε κάποιος. Έχει βαθύτατη αίσθηση ότι θα ανεβή την κλίμακα τού Ιερού Θυσιαστηρίου, όπως ανέβηκε ο Μωϋσής επάνω στο όρος Σινά, για να εισέλθη μέσα στον γνόφο. Η θεία Λειτουργία δεν είναι μια απλή τελετή, δεν είναι ένα θέατρο. Οπότε πρέπει να προσεύχεται με πολύ μεγάλη πίστη, με κατάνυξη, με προετοιμασία εσωτερική, ότι κάτι άλλο πρόκειται να κάνη, και μάλιστα να προσεύχεται για όλον τον κόσμο. Όταν ρώτησαν τον άγιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο, για το ποιος είναι καλός Ιερέας, εκείνος είπε ότι αυτός δεν είναι καλός Ιερέας, αλλά έχει δει έναν καλό Ιερέα, ο οποίος τού είπε - και ήταν ο εαυτός του - ότι την ημέρα που χειροτονήθηκε είδε ένα φως επάνω στην Αγία Τράπεζα και τις επόμενες ημέρες πού πήγε να λειτουργήση πάλι είδε το φως και το ρώτησε, «τι είσαι εσύ το φως;» και τού απάντησε ότι είναι το Άγιον Πνεύμα που τον χειροτόνησε και τού δίνει την δύναμη να λειτουργή. Και είπε ο όσιος Συμεών ότι αυτός είναι καλός Ιερέας. Φυσικά, έλεγε για τον εαυτό του. Αυτό για να το ζήση κανείς, πρέπει να έχη άλλες αισθήσεις, πνευματικές αισθήσεις. Και είναι πολύ σημαντικό αυτό.

Δεύτερον βασικό έργο τού Επισκόπου, τών Κληρικών, είναι να διαφυλάττουν την παράδοση. Ξέρετε τι θα πη να διαφυλάξουν την παράδοση; Έχετε δει χειροτονίες Ιερέων. Πριν την εκφώνηση «Εξαιρέτως τής Παναγίας αχράντου, υπερευλογημένης Δεσποίνης ημών Θεοτόκου...», όταν ο άρτος και ο οίνος επάνω στην Αγία Τράπεζα έγιναν Σώμα και Αίμα Χριστού, καλεί ο Αρχιερεύς αυτόν που χειροτονήθηκε, τού δίνει τον Χριστό, τον κρατά στα χέρια του και τού λέει: «Λαβέ την παρακαταθήκην ταύτην και φύλαξον αυτήν έως τής δευτέρας παρουσίας τού Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ότε παρ’ αυτού μέλλεις απαιτείσθαι αυτήν».

Τι είναι αυτή η παρακαταθήκη; Τι είναι η παράδοση; Λόγια; Αυτό που μού είπε η γιαγιά μου και ο παππούς μου; Όχι. Αυτή η παράδοση είναι ο Ίδιος ο Χριστός. Ο Αρχιερεύς δίνει τον Χριστό στον Ιερέα, για να Τον κρατήση και να Τον διαφυλάξη ως θεολογία, ως ζωή, ως άσκηση, ως διδασκαλία και πρέπει να κρατήση τον Χριστό καθαρόν, όπως μάς Τον δίδαξαν οι άγιοι Απόστολοι, όπως μάς Τον παρέδωσαν οι άγιοι Πατέρες μας, όπως είδαν οι Προφήτες στην Παλαιά Διαθήκη τον Άσαρκο Λόγο. Αυτόν πρέπει να Τον κρατήση. Και δεν είναι εύκολο πράγμα σε όλη την ζωή σου να έχης στραμμένα τα μάτια σου στο να κρατήσης τον Χριστό, και να κρατάς στα χέρια σου και στην καρδιά σου τον Χριστό. Όταν λέμε παράδοση, εννοούμε κάτι που κάποιος το παραδίδει, είναι ο παραδίδων, είναι ο παραλαμβάνων και είναι και το παραδιδόμενο. Ποιος είναι ο παραδίδων; Ο Ίδιος ο Χριστός. Ποιος είναι ο παραλαμβάνων; Ο Κληρικός, ο Αρχιερεύς κτλ. Τι είναι αυτό το οποίο μάς δίνει ο Θεός; Το φως Του, την δόξα Του, την θεολογία ως εμπειρία. Και γιατί μάς το δίνει; Για να το προσφέρουμε στους ανθρώπους και να τους μάθουμε να ζουν με τον Χριστό, για να θεραπευθούν.

Τρίτον έργο τού κληρικού είναι το να διδάσκη. Ο Επίσκοπος κατ’ εξοχήν είναι διδάσκαλος τής Εκκλησίας. Τι σημαίνει διδάσκαλος τής Εκκλησίας; Είναι ο κατ’ εξοχήν θεολόγος. Είναι πολύ σημαντικό να δούμε πότε γίνεται η χειροτονία τών τριών βαθμών τής Ιερωσύνης. Τον Διάκονο τον χειροτονούμε λίγο πριν το «Μετά φόβου..», γιατί έργο του είναι να κοινωνή τους πιστούς. Τον Ιερέα τον χειροτονούμε μετά την Μεγάλη Είσοδο, όταν θα προχωρήσουμε την Λειτουργία προς την Αναφορά, για να τελή το Μυστήριο τής Θείας Ευχαριστίας, γιατί έργο τού Ιερέως είναι να προσεύχεται στον Θεό, να στείλη ο Πατήρ το Άγιο Πνεύμα και να μεταβάλη τον άρτον και τον οίνον σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Πότε γίνεται η χειροτονία τού Επισκόπου; Πριν το Ευαγγέλιο. Γιατί γίνεται τότε; Διότι πρέπει αμέσως να διαβαστή το Ευαγγέλιο και να κηρύξη. Ο Επίσκοπος είναι ο κατ’ εξοχήν διδάσκαλος στην Εκκλησία. Και διδάσκει «Ιησούν Χριστόν και τούτον Εσταυρωμένον» (Α΄ Κορ. β΄, 2). Διδάσκει «μετανοείτε, ήγγικεν γαρ η Βασιλεία τών Ουρανών» (Ματθ. γ΄, 2) Και, αν διαβάσετε τους Πατέρες τής Εκκλησίας, για παράδειγμα στον άγιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο, θα δείτε ότι διδάσκαλος είναι ο θεραπευτής, είναι ο γιατρός που θεραπεύει, όχι ένας θεωρητικός διδάσκαλος, όχι να λέη μερικές θεωρίες, αλλά είναι ο γιατρός, ο θεραπευτής.

Για παράδειγμα, γράφει ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος: «Σπάνιοι γαρ ως αληθώς και μάλιστα άρτι οι καλώς ποιμαίνειν και ιατρεύειν ψυχάς λογικάς επιστάμενοι». Στο χωρίο αυτό συνδέει την ποιμαντική με την ιατρεία. Ο Κληρικός θεραπεύει τους ανθρώπους, ώστε, όταν θα κοινωνήσουν και θα λάβουν τον Χριστό, ο Χριστός να γίνη φως και όχι πυρ. Δηλαδή, θεραπεύει τους ανθρώπους, ώστε, όταν στην Δευτέρα Παρουσία δουν τον Χριστό, να τον δουν ως φως και όχι ως πυρ. Διότι δεν υπάρχει Κόλαση και Παράδεισος εξ επόψεως τού Θεού, αλλά υπάρχει Κόλαση και Παράδεισος εξ επόψεως τού ανθρώπου. Δηλαδή, όλοι θα δουν τον Χριστό στην Δευτέρα Παρουσία Του, και οι δίκαιοι και οι αμαρτωλοί. Όλοι θα συζητήσουν με τον Θεό. Και οι αμαρτωλοί θα πουν: «πότε σε είδομεν πεινώντα και ουκ εθρέψαμεν...» (Ματθ. κε΄, 44). Αλλά ο Θεός για τους μεν ευλογημένους θα γίνη φως, επειδή έχουν καθαρθή, έχουν θεραπευθή, και για τους άλλους θα γίνη κόλαση και θα γίνη πυρ κατακαίον, επειδή θα είναι αθεράπευτοι, αμετανόητοι.

Επομένως, το έργο τών Κληρικών είναι το πώς θα ποιμαίνουν τον λαό, πώς θα θεραπεύσουν τους ανθρώπους ώστε, όταν συναντήσουν τον Χριστό, ο Χριστός να είναι γι’ αυτούς Παράδεισος και όχι Κόλαση. Για παράδειγμα, έχουμε το σχολείο και θα έρθη η ώρα τών εξετάσεων. Οι εξετάσεις είναι για όλους. Εκεί θα δοκιμαστούν ποιοί έχουν διαβάσει και ποιοί δεν έχουν διαβάσει. Αν έχης διαβάσει, θα περάσης στην άλλη τάξη. Αν δεν έχης διαβάσει, θα κοπής. Δεν φταίει ούτε ο καθηγητής, ούτε οι εξετάσεις. Το ίδιο ακριβώς γίνεται και εδώ. Γι' αυτό και γράφει ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος: «Ουκ αισχύνη άλλους ιατρεύειν ασθενής υπάρχων αυτός και μηδέ τών ιδίων τραυμάτων λαβείν ισχύων την αίσθησιν;». Ερωτά: Εσύ ο Ιερεύς δεν αισθάνεσαι αισχύνη, δεν ντρέπεσαι, θα λέγαμε σήμερα εμείς, που θέλεις να ιατρεύης τους άλλους, αλλά εσύ είσαι αθεράπευτος και γεμάτος από τραύματα και πληγές; Επομένως, φαίνεται εδώ ποιο είναι το έργο τού Ιερέως.

Επομένως, ο Ιερεύς λειτουργεί και τελεί τα Μυστήρια, βέβαια ο Χριστός τελεί το Μυστήριο τής Θείας Ευχαριστίας και τα άλλα Μυστήρια, το Βάπτισμα, το Χρίσμα, τον Γάμο και όλα τα άλλα Μυστήρια, δια τών Κληρικών, αλλά κρατά και την παράδοση. Γιατί, αν χάσουμε την παράδοση, σε τι διαφέρουμε από τους Προτεστάντες και τους Παπικούς; Σε τι διαφέρουμε από τους σχολαστικούς θεολόγους; Σε τίποτα. Και, βέβαια, διδάσκει τους ανθρώπους, με την έννοια θεραπεύει. Θεραπεύει τους ανθρώπους ώστε, όταν θα δουν τον Χριστό, ο Χριστός να γίνη Παράδεισος και όχι κόλαση ή όταν κοινωνήσουν, η θεία Κοινωνία να γίνη φως και ζωή και όχι «κρίμα και κατάκριμα».

3. Ο αληθινός Ιερεύς τής θείας Χάριτος - η πνευματική ιερωσύνη

Είπα προηγουμένως ότι «ο Σταυρός είναι η καθέδρα τής ορθοδόξου θεολογίας», στην συνέχεια ότι ο Κληρικός ζη την εσταυρωμένη ζωή και είναι εσταυρωμένος και, φυσικά, αισθανόμαστε τιμή που είμαστε εσταυρωμένοι. Και έρχομαι στο τρίτο μέρος τής ομιλίας μου, ότι όλοι οι Χριστιανοί μπορούν να έχουν την πνευματική Ιερωσύνη. Μερικοί δεν μπορούν από διάφορα προβλήματα να γίνουν Κληρικοί. Οι γυναίκες δεν μπορούν να γίνουν Κληρικοί και λένε: «Γιατί και εμείς να μην γίνουμε Κληρικοί;». Όλοι, όμως, μπορούν να γίνουν ιερείς τής θείας Χάριτος. Η μυστηριακή Ιερωσύνη έχει μεγάλη αξία, αλλά μεγαλύτερη αξία έχει η πνευματική Ιερωσύνη. Ποιος είναι, λοιπόν, ο αληθινός Ιερεύς τής Θείας Χάριτος; Κάθε Χριστιανός με το άγιο Βάπτισμα γίνεται ένας ναός και ένα θυσιαστήριο τού Θεού. Δηλαδή, όταν τελείται το Βάπτισμα, εγκαινιάζεται ένας χώρος μέσα στην καρδιά τού ανθρώπου, ανοίγει ένα μικρό εκκλησάκι με το Βάπτισμα και το άγιο Χρίσμα. Παραμένει η Χάρη τού Θεού μέσα στο βάθος τής ψυχής, κατά τον άγιο Διάδοχο τον Φωτικής και όλη την παράδοση τής Εκκλησίας, και δεν φεύγει ποτέ, απλώς σκεπάζεται από τις αμαρτίες.

Το περιγράφει πάρα πολύ ωραία ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης. Με τις αμαρτίες μας σκεπάζεται αυτό το εκκλησάκι, αυτή η σπίθα, αυτή η φωτιά που άναψε με το άγιο Βάπτισμα και το άγιο Χρίσμα. Και μετά τι κάνουμε εμείς; Με την μετάνοια προσπαθούμε να βγάλουμε όλα αυτά τα πρόσθετα, τα ξένα στοιχεία, για να βρούμε το εκκλησάκι, να κάνουμε πνευματικές ανασκαφές, για να βρούμε αυτό το φως, αυτό το εκκλησάκι που υπάρχει μέσα στην καρδιά με το άγιο Βάπτισμα και εκεί πρέπει να γίνεται μια θεία Λειτουργία από τον καθένα. Με την μετάνοια βρίσκουμε αυτήν την μικρή σπίθα στις στάχτες και με το προσάναμμα ανάβει πάλι η φωτιά. Αυτή είναι η πνευματική Ιερωσύνη. Όχι κατά τρόπο προτεσταντικό, γιατί οι Προτεστάντες λένε ότι όλοι είμαστε Ιερείς, δεν χρειάζεται να υπάρχουν Ιερείς με την μυστηριακή Ιερωσύνη. Αυτό δεν είναι σωστό.

Υπάρχει, λοιπόν, η μυστηριακή Ιερωσύνη, που είναι οι άγιοι Απόστολοι και οι διάδοχοί τους, αλλά και κάθε ένας έχει αυτήν την εσωτερική μυστική Ιερωσύνη με το Βαπτισμα και την συμμετοχή του στην μυστηριακή ζωή τής Εκκλησίας. Πού το ξέρουμε αυτό; Το γράφει ο Απόστολος Πέτρος στην Καθολική του Επιστολή: «Και αυτοί ως λίθοι ζώντες οικοδομείσθε οίκος πνευματικός, ιεράτευμα άγιον, ανενέγκαι πνευματικάς θυσίας ευπροσδέκτους τω Θεώ δια Ιησού Χριστού» (Α΄ Πέτ. β΄, 5). Δηλαδή, λέει στους Χριστιανούς ότι είναι οι ζωντανοί λίθοι, οι ζωντανές πέτρες, που οικοδομούν τον πνευματικό οίκο, το ιεράτευμα το άγιον, για να προσφέρουν συνεχώς, αδιαλείπτως, προσευχές προς τον Θεό. Και πάλι ο Απόστολος Πέτρος γράφει: «Υμείς γένος εκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, έθνος άγιον» (Α΄ Πέτ. β΄, 9). Είμαστε όλοι οι Χριστιανοί βασιλείς, διότι βασιλεύουμε και κυριαρχούμε πάνω στα πάθη μας, δεν αφήνουμε τα πάθη να κάνουν ό,τι θέλουν. Και όποιος κυριαρχεί στα πάθη του, γίνεται και κατά πνεύμα Ιερέας, δηλαδή, μέσα στην καρδιά του προσεύχεται αδιάλειπτα. Όταν έλεγε ο Απόστολος Παύλος «αδιαλείπτως προσεύχεσθε» (Α΄ Θεσ. ε΄, 17), τι εννοούσε, σε ποιούς το έλεγε; Στους Κληρικούς, στους μοναχούς; Δεν υπήρχαν τότε μοναχοί. Σε όλους τους Χριστιανούς το έλεγε. «Αδιαλείπτως προσεύχεσθε» μέσα στην καρδιά, με διαρκή αναφορά στον Θεό, με προσευχή, με ευγνωμοσύνη στον Θεό. Συνέχεια να λέμε «Δόξα σοι ο Θεός», «Δόξα τω Θεώ». Και πιο πολύ αυτό έχει μεγάλη σημασία.

Αυτό το βλέπουμε και στην Αποκάλυψη τού Ιωάννου. Στην αρχή, στο πρώτο κεφάλαιο τής Αποκαλύψεως, γράφεται: «Εποίησεν ημάς βασιλείαν, ιερείς τω Θεώ και πατρί αυτού» (Απ. α΄, 6). Μάς έδωσε ο Θεός μια βασιλεία και μάς έκανε Ιερείς, για να προσφέρουμε την προσευχή μας στον Θεό. Και πιο κάτω, γράφεται ότι ο Ευαγγελιστής Ιωάννης είδε όλο αυτό το υπερθέαμα στην ουράνια Εκκλησία, να υμνούν και να δοξάζουν τον Θεό οι άγγελοι, οι εικοσιτέσσερεις πρεσβύτεροι, όλοι να δοξάζουν τον Θεό γι’ αυτούς που είναι στην γη, για εμάς που είμαστε ακόμα στην γη. Και τι γράφει: «Εποίησας αυτούς τω Θεώ ημών βασιλείς και ιερείς, και βασιλεύουσιν επί τής γης» (Αποκ. ε΄,10). Δοξάζουν και δοξολογούν τον Θεό γιατί εμάς που είμαστε ακόμα στην γη μάς έκανε βασιλείς με το να κυριαρχούμε πάνω στα πάθη μας, και μάς έκανε Ιερείς, για να προσευχόμαστε εσωτερικά στον Θεό. Και, βέβαια, αυτό είναι διάχυτο μέσα στην πατερική παράδοση.

Θα σάς αναφέρω μερικά χωρία από τον άγιο Γρηγόριο τον Σιναΐτη, ο οποίος έζησε στην εποχή τού αγίου Γρηγορίου τού Παλαμά και ήταν μεγάλος ησυχαστής και ευλογημένος μοναχός. Γράφει κάπου: «Αληθινό ιερατείο και πριν από την μέλλουσα ζωή είναι η καρδιά που έχει απαλλαγή από λογισμούς και δέχεται την ενέργεια τού Πνεύματος, γιατί όλα σε αυτήν τελούνται και λέγονται πνευματικώς». Κάνουμε λόγο για Ιερατείο και εννοούμε την μυστηριακή Ιερωσύνη. Φυσικά έχει μεγάλη αξία και αυτή, γιατί δεν μπορεί να υπάρξη Εκκλησία χωρίς την μυστηριακή Ιερωσύνη, χωρίς τους Κληρικούς που τελούν τα ιερά Μυστήρια. Αλλά εδώ κάνει λόγο για το αληθινό ιερατείο, που είναι η καρδιά, η οποία έχει απαλλαγή από τα πάθη και εκεί μέσα γίνεται η προσευχή.

Σε άλλο σημείο ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης γράφει: «Αρχή τής νοεράς προσευχής είναι η ενέργεια, δηλαδή η καθαρτική δύναμη τού Πνεύματος και η μυστική ιερουργία τού νου». Αυτή είναι ολόκληρη θεολογία. Πήγα κάποτε στον άγιο Εφραίμ τον Κατουνακιώτη, στις συναντήσεις που είχα, και τον ρώτησα κάτι για την νοερά προσευχή, που αρχίζει και γίνεται αυτενεργήτως στην καρδιά. Και μού είπε: «Στο βιβλίο υπάρχει ο πρόλογος, η εισαγωγή, το κύριο θέμα. Αυτό που μού λέτε είναι ο πρόλογος τής νοεράς προσευχής». Είχε μεγάλη εμπειρία ο άγιος Εφραίμ ο Κατουνακιώτης. Οπότε, γράφει εδώ ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης ότι η αρχή τής νοεράς προσευχής είναι η ενέργεια τού Θεού μέσα στην καρδιά. Η ενέργεια τού Θεού είναι η Χάρη Του. Όπως ανατέλλει ο ήλιος και έρχεται η ενέργεια τού ηλίου σε μάς, και αισθάνομαστε μέσα μας αυτήν την ενέργεια, το ίδιο γίνεται και με την ενέργεια τού Θεού. Και αυτή, λέει, είναι η μυστική τού νου ιερουργία.

Όταν κάποιος άνθρωπος την ώρα που περπατά στον δρόμο και αντί να σκέφτεται ο,τιδήποτε, «τι μού έκανε ο ένας, τι μού έκανε ο άλλος, γιατί μού μίλησαν έτσι», λέει «Κύριε ελέησον, Κύριε ελέησον, Κύριε ελέησον» και το λέει μέσα από την καρδιά του τι είναι αυτό; Αυτή είναι η μυστική ιερουργία. Όταν μια μάνα έχη το παιδί της που υποφέρει από ναρκωτικά, κλπ, και αντί να απογοητεύεται, προσεύχεται «Θεέ μου, φύλαξέ τον, Θεέ μου, βοήθησέ τον» τι είναι αυτό; Είναι αυτή η μυστική εσωτερική ιερουργία. Και κάπου αλλού γράφει ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης: «Η νοερά ενέργεια τού νου είναι η πνευματική ιερουργία, σαν αρραβώνας πριν από την μέλλουσα απόλαυση». Διότι, όταν θα έρθη ο Χριστός στην Δευτέρα Παρουσία Του, θα έχουμε τον γάμο. Πριν τον γάμο έχουμε τον αρραβώνα. Ποιος είναι ο αρραβώνας; Αυτή η πνευματική ιερουργία. Και η ιερουργία αυτή «τελείται από τον νου, ο οποίος θυσιάζει μυστικά τον Αμνό τού Θεού στο θυσιαστήριο τής ψυχής και μετέχει σε Αυτόν». Δηλαδή, στο εσωτερικό βάθος τής καρδιάς τού ανθρώπου υπάρχει το θυσιαστήριο, η μυστική πνευματική Αγία Τράπεζα, και εκεί γίνεται αυτή η μυστική ιερουργία και θύεται ο Αμνός. Αυτή είναι η εσωτερική προσευχή.

Σε ένα άλλο περίφημο χωρίο, ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναίτης γράφει: «Ομοιάζει η Βασιλεία τών ουρανών με θεόφτιαχτη σκηνή, όπως εκείνη τού Μωσαϊκού Νόμου και θα έχη δύο χωρίσματα κατά τον μέλλοντα αιώνα». Ο Θεός έδωσε την εντολή στον Μωϋσή να κάνη μια σκηνή, την σκηνή τού Μαρτυρίου, η οποία είχε δύο χωρίσματα. Στο πρώτο εισέρχονταν οι Ιερείς και κάθε μέρα προσέφεραν το θυμίαμα. Στο δεύτερο μέρος υπήρχαν οι πλάκες τού Νόμου και τα άλλα ιερά αντικείμενα και εκεί εισερχόταν ο Αρχιερεύς μία φορά τον χρόνο. Και αυτό έγινε στον Ναό τού Σολομώντος.

Άρα, ομοιάζει η Βασιλεία τών ουρανών με μια σκηνή, όπως τού Μωσαϊκού Νόμου, που έχει δύο χωρίσματα. «Στην πρώτη σκηνή θα μπουν όσοι είναι Ιερείς τής Χάριτος». Ποιοί είναι οι Ιερείς τής Χάριτος; Είναι αυτοί που έχουν προσευχή μέσα στην καρδιά τους ή αυτό που λέμε στην θεία Λειτουργία, το «εαυτούς και αλλήλους και πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα». Αυτό, αν το λέμε στην καθημερινότητά μας, τότε είμαστε Ιερείς τής θείας Χάριτος. Και μετά γράφει ότι «στην δεύτερη σκηνή, που είναι νοητή, θα μπουν μόνον όσοι έφθασαν από εδώ στον γνόφο τής θεολογίας και λειτούργησαν τριαδικά, με τον νου, τον λόγο και το πνεύμα ως Ιεράρχες τέλειοι, έχοντας τον Ιησού τελετάρχη και πρώτο Ιεράρχη ενώπιον τής Τριάδος στη σκηνή που έστησε ο ίδιος ο Χριστός, όπου έμπαιναν και δέχονταν πλουσιότερα τις ελλάμψεις Του».

Αυτό είναι καταπληκτικό χωρίο. Όταν το διάβασα για πρώτη φορά, τρελάθηκα. Συγγνώμη που το λέω. Καθόμουν σιωπηλά μισή ώρα και έλεγα «τι γράφει αυτός ο άνθρωπος»! Και προσευχόμουν στον Θεό να με βοηθήση να το καταλάβω. Λένε πολλοί ότι όλοι να μπούμε στον Παράδεισο. Έτσι μπαίνει κανείς στον Παράδεισο; Ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης γράφει ότι θα μπουν στην πρώτη σκηνή όσοι είναι «Ιερείς τής Χάριτος», όσοι έχουν αυτήν την εσωτερική Ιερωσύνη. Όχι όσοι έχουν την μυστηριακή, γιατί η μυστηριακή Ιερωσύνη είναι για να βοηθά τους ανθρώπους. Αν κάποιος δεν έχη την εσωτερική Ιερωσύνη, δεν θα μπή στον Παράδεισο. Οπότε θα μπουν στην πρώτη αυτή σκηνή όσοι είναι «Ιερείς τής θείας Χάριτος», όσοι αφιερώνουν τον εαυτό τους στον Θεό και στην δεύτερη σκηνή θα μπουν όσοι είναι «τέλειοι Ιεράρχες», που εισήλθαν από εδώ στον γνόφο τής θεολογίας.

Με όλα αυτά ήθελα απλώς να πω, με αφορμή την σημερινή ημέρα, που είναι Κυριακή τής Σταυροπροσκυνήσεως και ημέρα τών ιερατικών κλήσεων, ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει μεγάλο βάθος, δεν είναι αυτό που φαίνεται, είναι αυτό που δεν φαίνεται. Και η ορθόδοξη θεολογία είναι μυστική, δεν είναι απλώς αυτό που μαθαίνουμε στα Πανεπιστήμια. Αν ήταν αυτή η θεολογία που μαθαίνουμε στα Πανεπιστήμια, θα ήμασταν χαμένοι. Η ορθόδοξη θεολογία είναι μυστική. Είναι η μυστική τού νοός ιερουργία.

Γι' αυτό και καλούμαστε να εισέλθουμε μέσα στην μυστική ζωή τής θεολογίας και στο βάθος τής Εκκλησίας. Και όχι μόνο να εισέλθουμε εκεί, αλλά να κολυμπήσουμε σε αυτό το βάθος τής Εκκλησίας. Και νομίζω ότι σε αυτό μάς βοηθά η Αγία και Μεγάλη Σαρακοστή. Επομένως, αγαπητοί μου αδελφοί, πρέπει να ξέρετε και να ξέρουμε όλοι μας ότι η καθέδρα τής ορθοδόξου θεολογίας είναι ο Σταυρός που συνδέεται με την Ανάσταση τού Χριστού και η ενέργεια τού Σταυρού και τής Αναστάσεως τού Χριστού εκδηλώνεται με την προσευχή μέσα στην καρδιά και με την όλη εκκλησιαστική ζωή.