Ένα σημείο από το Συναξάριο τής αγίας Παρασκευής μάς οδήγησε να δούμε λίγο εκτενέστερα τον βίο και την πολιτεία τού αυτοκράτορα Αντωνίνου, τού επικαλουμένου Ευσεβούς, και μάλιστα παράλληλα προς τον βίο τής αγίας Παρασκευής. Αυτό που εν τέλει θα επισημάνουμε, σχολιάζοντας το σημείο στο οποίο «συναντιούνται» οι βίοι τής αγίας Παρασκευής και τού Αντωνίνου, είναι η επίδραση που έχει η πίστη στο ήθος και στην όλη επίκτητη συγκρότηση τού ανθρώπου, πιο συγκεκριμένα, πώς ο θεός ή οι θεοί στους οποίους πιστεύουν οι άνθρωποι, και η σχετική με αυτούς θεολογία, ημερεύουν, «εξημερώνουν» ή σκληρύνουν και κάνουν ανθρωπόμορφα θηρία τους ανθρώπους.

Τα σχετικά με τον βίο τής αγίας Παρασκευής παίρνουμε από τον Συναξαριστή τού αγίου Νικοδήμου τού Αγιορείτη. Στοιχεία για τον αυτοκράτορα Αντωνίνο τον Ευσεβή παίρνουμε από την Βικιπαίδεια και από ένα άρθρο τού Αμερικανού αρθρογράφου και συγγραφέα Μάρκ Χάϊντεν, που έχει τίτλο: «Αντωνίνος ο Ευσεβής: Ο σπουδαιότερος Ρωμαίος αυτοκράτορας που δεν ξέρατε» (https://liberal.gr). Ο Μαρκ Χάϊντεν έχει ασχοληθή επί πολλά έτη με την αρχαία Ρώμη, για την οποία έχει γράψει άρθρα και βιβλία για διάφορες πτυχές τής ιστορίας της.

Στον Συναξαριστή τού αγίου Νικοδήμου διαβάζουμε για την αγία Παρασκευή: «Αύτη η αγία ήτο κατά τους χρόνους τού βασιλέως Αντωνίνου, εν έτει ρμ΄ (140), καταγομένη μεν από εν χωρίον τής παλαιάς ώμης, θυγάτηρ δε ούσα γονέων χριστιανών καλουμένων Αγάθωνος και Πολιτείας, οι οποίοι τας εντολάς τού Κυρίου επιμελώς εφύλαττον». Ήταν άτεκνοι. Με προσευχή απέκτησαν «παιδίον θηλυκόν», το οποίο ονόμασαν στο Βάπτισμα Παρασκευή, γιατί γεννήθηκε ημέρα Παρασκευή. Η μητέρα της την δίδασκε και την νουθετούσε και αφού έμαθε «τα ιερά γράμματα, πάντοτε αναγίνωσκε τας θείας Γραφάς, και σχολάζουσα εν τη εκκλησία τού Θεού, κατεγίνετο εις την αγίαν προσευχήν».

Ο Μάρκ Χάϊντεν μάς πληροφορεί: «Ο Αντωνίνος γεννήθηκε το 86 μ.Χ. σε μια ισχυρή και πλούσια οικογένεια. Σε νεαρή ηλικία σημείωσε μια επιτυχημένη σταδιοδρομία στη δημόσια διοίκηση. Όταν όμως η υγεία τού τότε αυτοκράτορα Αδριανού άρχισε να επιδεινώνεται, εκείνος ονόμασε τον Αντωνίνο διάδοχό του, μολονότι ο Αντωνίνος μπορεί και να μην ήθελε την τιμή αυτή... Λίγο μετά ο Αδριανός πέθανε, και ο Αντωνίνος έγινε αυτοκράτωρ. Όταν ανέλαβε τα καθήκοντά του, είπε στη γυναίκα του, “Τώρα που κερδίσαμε μια αυτοκρατορία, χάσαμε ακόμη και όσα είχαμε πριν”. Αυτές οι λέξεις καταδεικνύουν ότι ο Αντωνίνος κατανοούσε πως, αν κυβερνούσε δίκαια, το αξίωμα τού αυτοκράτορα θα συνιστούσε μια μεγάλη θυσία και όχι δώρο τής τύχης».

Η Βικιπαίδεια μάς πληροφορεί: «[Ο Αντωνίνος] καταγόταν από αριστοκρατική και πλούσια οικογένεια. Ξεχώριζε για την ωραιότητά του, την ευγένεια, τη φιλοπονία, τη μόρφωση και την τιμιότητα». «Διαδέχτηκε τον Αδριανό το 138, αφού διήλθε από όλη την κλίμακα τής ρωμαϊκής ιεραρχίας και υιοθετήθηκε από αυτόν». Σχετικά με τις εξηγήσεις που δίνονται για το προσωνύμιο τού Αντωνίνου «Ευσεβής» («Pius»), γράφει: «Οι επικρατέστερες είναι ότι τού απονεμήθηκε από την Σύγκλητο είτε επειδή την έπεισε να θεοποιήσει τον προκάτοχό του Αδριανό και τίμησε ποικιλοτρόπως την μνήμη του, είτε επειδή ήταν πράος και δεν έβλαψε κανένα»

Ο Μάρκ Χάϊντεν γράφει: «[Ο Αντωνίνος] ενώ αποδέχθηκε κάποιες τιμές, μεταξύ τών οποίων το παρωνύμιο Ευσεβής, απέρριψε κάποιες άλλες. Για παράδειγμα, η Σύγκλητος και ο ρωμαϊκός λαός λάτρευαν τον Αντωνίνο τόσο πολύ που τού πρότειναν να αλλάξουν το όνομα τού μήνα Σεπτεμβρίου προς τιμήν του. Εκείνος όμως απέρριψε αμέσως την τιμή». Στο Συναξάριο τής αγίας Παρασκευής διαβάζουμε: Όταν πέθαναν οι γονείς τής Αγίας αυτή «διεμοίρασεν όλα τα υπάρχοντά της εις τους πτωχούς, αυτή δε κουρευθείσα και ενδυθείσα το σχήμα τών καλογραιών, εξήλθεν εις τον κόσμον κηρύττουσα το όνομα Χριστού τού αληθινού ημών Θεού· όθεν και πολλούς Έλληνας (ειδωλολάτρας) έφερεν εις θεογνωσίαν».

Ο Μάρκ Χάϊντεν γράφει: «Ο Αντωνίνος ήταν ολιγαρκής και σε άλλα πεδία. Συνειδητά προστάτευε το δημόσιο ταμείο ενώ ταυτόχρονα μείωσε τις δημεύσεις και το φορολογικό βάρος τών υπηκόων του. Σε περισσότερες τής μίας περιστάσεις, επέλεξε να δαπανήσει προσωπική του περιουσία για να στηρίξει την αυτοκρατορία. Για παράδειγμα, συνεισέφερε χρήματα για την επισκευή τών κατασκευαστικών σχεδίων τού Αδριανού και κατά την διάρκεια ενός λιμού, προσέφερε δωρεάν κρασί, λάδι και στάρι στους Ρωμαίους με δικά του έξοδα..., ο Αντωνίνος φαίνεται πως όντως νοιαζόταν για τους υπηκόους και το κράτος του».

Αποδείχθηκε επιεικής, ευσυνείδητος και φιλάνθρωπος ηγεμών. Η Βικιπαίδεια γράφει: «Στις αρχές τής βασιλείας του κατέθεσε την τεράστια ατομική του περιουσία στο δημόσιο ταμείο. Διέγραψε φόρους, έκανε δωρεές σε πολίτες, μοίραζε άρτο και διοργάνωνε θεάματα, αλλά παρ' όλα αυτά τα οικονομικά τού κράτους ήταν ανθηρότατα κατά τον θάνατό του». Ο Μάρκ Χάϊντεν, επίσης, σημειώνει: «ο βιογράφος του Αντωνίνου, Ιούλιος Καπιτωλίνος, αναφέρει λαμπρά: “Ο Αντωνίνος ήταν σχεδόν ο μόνος αυτοκράτωρ που έζησε χωρίς να κηλιδωθεί καθόλου από το αίμα τών πολιτών ή τών αντιπάλων του όσο κυβερνούσε”».

Ας έλθουμε τώρα στην συνάντηση τού Αντωνίνου τού Ευσεβούς με την αγία Παρασκευή. Σύμφωνα με το Συναξάριο τής Αγίας κάποιοι Εβραίοι την διέβαλαν στον Αντωνίνο λέγοντας ότι μία γυναίκα που ονομάζεται Παρασκευή «κηρύττει Ιησούν τον υιόν τής Μαρίας, τον οποίον εσταύρωσαν οι προπάτορές μας». Και ο επιεικής, ο ακηλίδωτος από το αίμα τών πολιτών ή τών αντιπάλων του αυτοκράτορας έκανε ό,τι και οι όμοιοι με αυτόν διώκτες τών Χριστιανών. Πρόσταξε να έλθη μπροστά του η αγία Παρασκευή· «βλέπων δε αυτήν, έμεινεν έκθαμβος και εκστατικός, δια την φρόνησιν και ευμορφίαν της». Τής υποσχέθηκε πολλά χαρίσματα και αγαθά αν θυσίαζε στους θεούς, ειδάλλως θα την παρέδιδε σε σκληρά βασανιστήρια. Πράγμα που έγινε. Η Αγία με ανδρείο λογισμό τού είπε: «μη γένοιτό ποτε εις εμέ να αρνηθώ το όνομα Χριστού τού Θεού μου». Και ο πράος, φιλάνθρωπος και επιεικής Βασιλιάς «ανάψας από θυμόν, επρόσταξε να πυρώσωσι μίαν περικεφαλαίαν σιδηράν και να βάλωσιν αυτήν εις την κεφαλήν τής Αγίας». Έγινε το πρόσταγμά του, αλλά η Αγία έμεινε αβλαβής. Κατόπιν πρόσταξε να καύσουν δυνατά ένα λέβητα γεμάτο από λάδι και πίσσα και να βάλουν την Αγία μέσα. Έγινε κι αυτό, αλλά η Αγία μέσα στον λέβητα «εφαίνετο δροσιζομένη». Βλέποντας αυτό ο Αντωνίνος λέει στην Αγία: ράντισέ με από το λάδι και την πίσσα για να γνωρίσω αν καίνε. Η Αγία γέμισε τα χέρια της και τον ράντισε στο πρόσωπο και ο Αντωνίνος τυφλώθηκε και φώναζε με μεγάλη φωνή: «ελέησόν με δούλη τού αληθινού Θεού και θα πιστεύσω στον Θεό που κηρύττεις». Με την ομολογία του αυτή έλαβε αμέσως το φως τών οφθαλμών του. Πίστευσε στον Χριστό αυτός και οι σωματοφύλακές του, «οίτινες και έλαβον το άγιον βάπτισμα εις το όνομα τής Αγίας Τριάδος».

Δεν είναι σαφές από το Συναξάριο αν έλαβε το Βάπτισμα μαζί με τους σωματοφύλακες και ο Αντωνίνος, σε άλλα κείμενα λέγεται ότι βαπτίσθηκε, πάντως άφησε στην περιοχή τής δικαιοδοσίας του ελεύθερο τον Χριστιανισμό. Τι έκανε αυτόν τον δίκαιο, φιλάνθρωπο, επιεική και πράο αυτοκράτορα να διατάσση τέτοια σκληρά βασανιστήρια σε μια γυναίκα, απέναντι στην οποία λίγο πριν «έμεινεν έκθαμβος και εκστατικός, δια την φρόνησιν και ευμορφίαν της»; Ήταν η δεισιδαιμονική πίστη στα είδωλα. Η ψευδής θεολογία, η γεμάτη από εμπαθείς φανταστικές εικόνες.

Ο Θεόφιλος ο Αντιοχέας, στην προς Αυτόλυκον επιστολή του γράφει: Θα μού πεις: «“Δείξόν μοι τον θεόν σου”, καγώ σοι είποιμι αν· “Δείξόν μοι τον άνθρωπόν σου καγώ σοι δείξω τον θεόν μου.”». Δείξε μου «βλέποντας τους οφθαλμούς τής ψυχής σου, και τα ώτα τής καρδίας σου ακούοντα». Ο άνθρωπος τής ορθής πίστης, τής εμπειρικής θεολογίας μεριμνά να έχη ενεργούς τους οφθαλμούς τής ψυχής και τα ώτα τής καρδιάς του. Δεν αιχμαλωτίζεται από φανταστικές μυθολογικές θεολογίες που εξαγριώνουν το ήθος του. Θέλει απτή, εμπειρική σχέση με τον Θεό τής «υπέρ νουν ειρήνης». Γι’ αυτό κατά την συμβουλή τού Θεοφίλου τού Αντιοχέα: «Ώσπερ έσοπτρον εστιλβωμένον, ούτως δει τον άνθρωπον έχειν καθαράν ψυχήν». Σκοτίζουν την ψυχή οι αμαρτίες και οι ασέβειες. Γι’ αυτό στον παραλήπτη τής επιστολής του γράφει: «ούτως και σοι, ω άνθρωπε, επισκοτούσιν [την ψυχή σου] αι ασέβειαι προς το μη δύνασθαί σε οράν τον Θεόν».

Η ορθη πίστη, η θεολογία της και η ασκητική της εξημερώνουν τον εξαγριωμένο από τα πάθη άνθρωπο, διασώζουν την φύση του, όπως την έπλασε ο Θεός, κάνουν την ψυχή του «έσοπτρον εστιλβωμένον» και τον ανεβάζουν –«κατ’ εικόνα τού κτίσαντος αυτόν»– στο υπέρ φύσιν, στην ομοίωση με τον Θεό.