Η εβραϊκή λέξη για το «όνομα» είναι shem (שֵׁם). Είναι μια θεμελιώδης λέξη στα εβραϊκά και τον ιουδαϊσμό, που σημαίνει όχι μόνο μια ονομασία αλλά και την ουσία και τη φήμη ενός ατόμου. Ο πληθυντικός είναι shemot.

Σημασία: Shem κυριολεκτικά σημαίνει «όνομα», αλλά με μια βαθύτερη έννοια, συνδέεται με την ταυτότητα και την ψυχή ενός ατόμου (μέσω της λέξης neshamah, η οποία περιλαμβάνει τα γράμματα για το shem).

Χρήση:

Για να πείτε «το όνομά μου είναι Δαβίδ», μπορείτε να πείτε «Χασέμ σελί Δαβίδ» ή «Σ'μι Δαβίδ».

Το «Χασέμ» είναι ένας συνηθισμένος τρόπος αναφοράς στον Θεό, που σημαίνει «το όνομα», καθώς θεωρείται ασέβεια να λέμε το όνομα του Θεού επιπόλαια.

Τώρα, ας έρθουμε σε μια άλλη «αρχή» - την αρχή της κοσμικής εξουσίας - όπως θα την ονομάζαμε - μέσα στην πόλη της Βαβέλ : «και είπαν· δεύτε οικοδομήσωμεν εαυτοίς πόλιν και πύργον, ού έσται η κεφαλή έως τού ουρανού, και ποιήσωμεν εαυτοίς όνομα προ τού διασπαρήναι ημάς επί προσώπου πάσης τής γης.» (Γέν.11:4)

Και η λέξη για το «όνομα» είναι Shem (Σημ).

Ο Άβραμ, και η οικοδόμηση του μεγάλου πύργου. Πρόκειται για  μια συναρπαστική γενεαλογία, επειδή η γενεαλογία του Νώε διακόπηκε. Και έχουμε μόνο κάτι λίγο για τον Νεβρωδ, που ήταν ο ιδρυτής της Βαβέλ, (λέγεται ότι ήταν ο πρώτος ισχυρός άνθρωπος πάνω στην γη, και ένας δυνατός  κυνηγός). Αλλά και πάλι, γνωρίζουμε ελάχιστα και για αυτόν.

Ο Ιώσηπος πίστευε πως ήταν ο Νεβρώδ που ξεσήκωσε τους ανθρώπους της Σεναάρ σε μια τέτοια προσβολή και περιφρόνηση του Θεού. Είχε πει πως θα εκδικείτο τον Θεό αν τυχόν είχε σκοπό να πνίξει ξανά τον κόσμο. Και η ιδέα του ήταν να χτίσει μια πόλη αρκετά μεγάλη ώστε αν συνέβαινε ξανά κατακλυσμός¹, δεν θα την επηρέαζε ποτέ την πόλη.

Η αρχή της βασιλείας του.

Η Γένεσις ξεκινά με τις λέξεις «εν αρχή…».  Ήταν η αρχή του Χωροχρόνου, του σύμπαντος².

Τώρα ας έρθουμε σε μια άλλη αρχή - την αρχή της κοσμικής εξουσίας θα την λέγαμε - στην πόλη της Βαβέλ, που ήταν ένα πολύ «προχωρημένο» έργο.

Υπάρχουν αναφορές και νωρίτερα μέσα στην Γένεση για τις απαρχές του πολιτισμού.  Ο Κάιν, μας λέει, έχτισε μια πόλη που ονομαζόταν Ενώχ, και ένας από τους απογόνους του είχε μια ιδιαιτέρως ταλαντούχα οικογένεια που ανέπτυξε την γεωργία, την βιομηχανία, την μουσική και τις τέχνες.  Και αυτοί οι αρχαίοι άνθρωποι, καθώς μετανάστευαν  - ας πούμε - ο ένας προς στον άλλο, έλεγαν:  «και είπεν άνθρωπος τω πλησίον αυτού· δεύτε πλινθεύσωμεν πλίνθους και οπτήσωμεν αυτάς πυρί. και εγένετο αυτοίς η πλίνθος εις λίθον, και άσφαλτος ην αυτοίς ο πηλός. 4 και είπαν· δεύτε οικοδομήσωμεν εαυτοίς πόλιν και πύργον, ού έσται η κεφαλή έως τού ουρανού, και ποιήσωμεν εαυτοίς όνομα προ τού διασπαρήναι ημάς επί προσώπου πάσης τής γης.  (Γένεσις 11:3-4)

Η δε λέξη για το «όνομα» είναι «Σημ».

Όλα αυτά συμβαίνουν μέσα στην γενεαλογία του Σημ. Ας φτιάξουμε ένα ‘σημ’ για τον εαυτό μας. Τι σημαίνει αυτό;

Λες στον εαυτόν σου:  «Είμαστε εδώ σε αυτό το συνέδριο και αναζητούμε κάποιο νόημα». Φυσικά και ζητούμε. Πως σε λένε; Τι εννοείς;  Ποιο είναι το νόημα;

Η αναζήτηση νοήματος είναι μια από τις πιο παρακινητικές αναζητήσεις που γνωρίζει η ανθρωπότητα, οπότε ξεκινάμε με αυτήν.

«…και ποιήσωμεν εαυτοίς όνομα»... Αλλά κατά κάποιο τρόπο μάλλον ήταν δυσαρεστημένοι εκείνοι οι άνθρωποι – αν και θα αποκτούσαν όνομα, με την χρήση προηγμένης, εκλεπτυσμένης ανθρώπινης τεχνολογίας…. που θυμίζει τον 21ο αιώνα μάλιστα…

Ο Harvey Cox στο βιβλίο-ορόσημό του, The Secular City (Η Κοσμική Πόλη), που γράφτηκε το 1965, λέει: «Στις μέρες μας, η κοσμική μητρόπολη στέκεται τόσο ως το πρότυπο της κοινής μας ζωής, όσο και ως σύμβολο της άποψής μας για τον κόσμο».

Και ο Leon Cass είπε, «Η Βαβέλ είναι μια καινούργια ιδέα³ μέσα στην Γένεση. Είναι ένας επαναπροσδιορισμός του τι σημαίνει ανθρωπότητα. Και είναι αυτό που κάνει η πόλη».

Αυτό τώρα είναι ένα θέμα που μπορείτε να επεξεργασθείτε στα εργαστήριά σας:  Η κοσμική πόλη, ο θάνατος μέσα στην πόλη.

Όπως είπε κάποτε ο Francis Schaefer, «Τι είναι η πόλη και ποια είναι η σημαντικότητά της;» - επειδή φυσικά, ένα τεράστιο ποσοστό του πληθυσμού της γης τώρα ζει μέσα σε πόλεις, έτσι δεν είναι;  Και σε μεγάλους πύργους.  Έχετε μήπως παρατηρήσει πως τα έθνη ανταγωνίζονται για να χτίσουν το μεγαλύτερο πράγμα που μπορεί να φτάσει τον ουρανό;  Καταπληκτικό, έτσι;

Ο Philip Noble γράφοντας στο περιοδικό American, «Το πλέον πρωταρχικό κίνητρο για την κατασκευή ουρανοξυστών είναι να διεκδικήσεις μια περιοχή, να σημαδέψεις την γη, να δείξεις πως η δύναμή σου μπορεί να αλλάξει τον κόσμο - τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά.  Τίποτα δεν λέει το ‘Εγώ είμαι ο κύριος του σύμπαντος’ πιο ξεκάθαρα από την ανέγερση ενός ψηλού κτιρίου. Και αν μπορεί να είναι ψηλότερο από όλα τα υπόλοιπα, τόσο το καλύτερο».  Πριν από τους δίδυμους πύργους Petronas, κανείς δεν ήξερε καν που βρισκόταν η πόλη Κουάλα Λουμπούρ…

Οι ουρανοξύστες είναι φτιαγμένοι για να δημιουργούν χώρο - και για να βγάζουν χρήματα. Αλλά είναι επίσης φτιαγμένα για να τονίσου κάτι. Είναι φτιαγμένα για να προκαλούν δέος. Και όταν κάποτε αποκτήσουμε τον πύργο ύψους ενός μιλίου -το 2030 η νωρίτερα- ένα πράγμα θα είναι σίγουρο: πίσω από την χρηματοδότηση, πίσω από την στρατιά των εργατών, των μηχανικών, των αρχιτεκτόνων, θα υπάρχει ένα πελώρο «εγώ» -προσωπικό, εταιρικό η εθνικό- που και αυτό θα απαιτεί το δικό του «καθ’ ομοίωσιν» να είναι χαραγμένο μέσα στα σύννεφα.

Και η ιδεολογία του σύγχρονου ουρανοξύστη είναι η ιδεολογία της αρχαίας Βαβυλώνας: ταυτότητα, τεχνολογικό επίτευγμα, ανδρεία, υπέρβαση των ορίων, επίδειξη πλούτου και δύναμης, επιδίωξη να φτάσει τον ουρανό και να αγγίξει την αθανασία. Ο αρχαίος πύργος - το ζιγκουράτ της Βαβυλώνας - ονομαζόταν «Ετεμενάνκι», δηλαδή, «ο οίκος της θεμελίωσης του ουρανού και της γης».

Οι οικοδόμοι της Βαβέλ ήθελαν να συνδέσουν την πόλη με το σύμπαν – στο επίπεδο της πραγματικής έρευνας και της χαρτογράφησης των άστρων, προσπαθώντας να προβλέψουν τις εποχές, αλλά και εν καιρώ να φτάσουν στους ουρανούς και να ελέγξουν τις δυνάμεις αυτών.  Αυτό, θα το αναγνωρίζατε άραγε σαν κίνητρο;

Η ειρωνεία είναι πως αργότερα, στις Γραφές διαβάζουμε πως το μόνο πράγμα στην Βαβυλώνα που έφθασε στον ουρανό ήταν οι αμαρτίες της.  Ο αρχαίος πύργος εκτεινόταν μεν προς τον ουρανό – αλλά η Γένεση έχει ένα πολύ χαριτωμένο ειρωνικό σχόλιο, πως… ο Θεός έπρεπε να κατέβει για να δει τι έχτιζαν.  Άρα δεν έφτασε πάρα πολύ ψηλά!  Ο Θεός έπρεπε να κατέβει!

Υπήρχε ένα αγεφύρωτο χάσμα μεταξύ του Θεού και του κατορθώματός τους.  Και πρέπει αυτό να το επισημάνουμε, κυρίες και κύριοι, διότι, όσο πιο ψηλά ανεβαίνουν οι ουρανοξύστες, νομίζουν πως θα απομένει λιγότερος χώρος για τον Θεό - επειδή νομίζουν πως ο Θεός κατοικεί μέσα στο κενό μεταξύ της κορυφής του ουρανοξύστη και της διάστασης του ουρανού.

Και ο Θεός επίσης σχολίασε με ανατριχιαστικό τρόπο την ικανότητά τους: «Τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για αυτούς». Τι σημαίνει αυτό;  Μήπως σημαίνει πως το έργο είναι εφικτό, αλλά ο Θεός δεν θα επιτρέψει να γίνει;  Λοιπόν, τουλάχιστον μπορούμε να δούμε τι πράγματι έκανε ο Θεός. Δεν καταστρέφει την πόλη. Συγχέει την γλώσσα τους.

Και η γλώσσα παίζει ζωτικό ρόλο στην Γένεση: Με τον λόγο Του, ο Θεός δημιούργησε... Ο Θεός τους είπε... Με τον λόγο Του ορίζει την ηθική και την σχέση. Και τώρα, ο Θεός κάνει πράγματι κάτι, όταν συγχέει την γλώσσα τους – επειδή η γλώσσα δημιουργεί ενότητα και κοινότητα και τάξη. Αλλά χωρίς κοινή γλώσσα, το κοινό οικοδομικό έργο καταρρέει. Και όπως γνωρίζουμε -ακόμα και στην Ευρώπη- η έλλειψη κοινής γλώσσας προκαλεί κάθε είδους παρεξηγήσεις και αχρηστεύει την επιθυμία για έλεγχο.

Αυτά είναι πράγματα που θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε από τώρα και να τα σταματήσουμε, αλλά είναι τόσο σημαντικό το νόημα της πόλης...  Όμως, μήπως όλα είναι λάθος;  Πολλοί από εσάς εργάζεστε σε πόλεις και οφείλουμε στην πόλη την ανάπτυξη των εκατομμυρίων iphone που υπάρχουν  και σε αυτή την αίθουσα, και αλλού.  Είμαστε ευγνώμονες για την πόλη... 

Λοιπόν, πριν διακόψω για σήμερα, ας πάμε και στην αντίθετη όψη του θέματος, για να το βάλουμε μέσα σε αναλογία.

Η δήλωση-κλειδί είναι η εξής:  Ο Θεός μιλάει σε έναν άνθρωπο που ονομάζεται Άβραμ και λέει, «Άφησε τη χώρα σου και τους συγγενείς σου, και θα σε κάνω μεγάλο έθνος». Αλλά μετά λέει το εξής: «Θα κάνω το όνομά σου μεγάλο», ("Σημ"). Σημ είσαι, σωστά; 

Αυτό είναι το μήνυμα.  Στην πραγματικότητα είναι κάτι απόλυτα θεμελιώδες, διότι, η προσπαθώ ο ίδιος να κάνω το όνομά μου μεγάλο,  η επιτρέπω στον Θεό να κάνει το όνομά μου μεγάλο. Από που εξάγω την σημαντικότητα;

Άραγε το «νόημα» είναι κάτι που εμείς –και μόνο εμείς– μπορούμε να δημιουργήσουμε - όπως νόμιζε η Βαβέλ;  Ο Άβραμ κλήθηκε να εμπιστεύεται τον Θεό για το νόημα.

Και μέσα στον καθένα μας, μπορεί αυτό να είναι αγώνας, ακόμη και σε εμάς, σε αυτό το συνέδριο. Βλέπουμε να περπατούν τριγύρω μας σε αυτό το συνέδριο άτομα που φανταζόμαστε πως είναι «μεγάλα ονόματα». Λοιπόν, και έτσι να είναι, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με αυτού του είδους τις κουβέντες, γιατί μπορεί να αρχίσουμε να νιώθουμε ασήμαντοι, και η πίεση τότε θα είναι για να ανταγωνιστούμε.  Ακούς μια ομάδα ισχυρών ανθρώπων να μιλάνε, και βλέπεις διακριτικά –παρασκηνιακά– να εγκαθιδρύεται μια τάση καθορισμού του «ανώτερου». Το έχετε παρατηρήσει ποτέ αυτό; Όχι, μάλλον δεν θα το έχετε προσέξει, έτσι δεν είναι;  Και μετά, να τα σπρωξίματα μεταξύ ανθρώπων... και επειδή εγώ αναζητώ την δική μου σημαντικότητα, και εσύ αναζητάς την δική σου σημαντικότητα, η σημαντικότητα η δική μου μερικές φορές σημαίνει πως εγώ σπρώχνω τον δικό μου πύργο λίγο ψηλότερα από τον δικό σου… δεν μπορώ καν να δω τον δικό σου, και εσύ δεν μπορείς καν να δεις τον δικόν μου, επειδή νομίζεις ότι ο δικός σου πύργος είναι ήδη ψηλότερος από τον δικό μου. Και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πολλή δυσφορία και πόνο.

Πρέπει να είμαστε πρακτικοί εδώ..  Πρόκειται για αυτό από το οποίο σώθηκε ο Άβραμ – και πρέπει να είναι αληθινό. Και αν αυτό είναι η καρδιά της διάγνωσης που δίνεται μέσα στις Γραφές,  ήτοι, πως ο Άβραμ εξέρχεται από ένα τέτοιο υπόβαθρο, τότε ο Θεός θα προσπαθούσε να βγάλει αυτό το υπόβαθρο από μέσα του.

Μπορεί να νοιώθουμε σίγουροι πως ο τρόπος που χτίζουμε τη ζωή μας και ο τρόπος που αναζητούμε το νόημά μας είναι απολύτως απαραίτητος. Είναι μια βαθιά πρόκληση, έτσι δεν είναι; Και βλέπετε ότι οι άνθρωποι λένε πως αυτή είναι μια αρνητική στάση απέναντι στην πόλη – τον πολιτισμό της, την γεωργία της, τις υποδομές της, το εμπόριο, τα οικονομικά της συστήματα, την εκπαίδευση και όλα τα υπόλοιπα... και, οι φίλοι μου στην IBM μου λένε πως τώρα μπαίνουμε και στην εποχή της «έξυπνης πόλης», που ακούγεται πολύ συναρπαστικό...  Τι το κακό; Και ποιο είναι το λάθος στο να χρησιμοποιείς το μυαλό σου για να αναπτύσσεις διάφορα πράγματα; Απολύτως κανένα  – απ’ όσα μπορώ να διακρίνω – απολύτως κανένα . Δεν υπάρχει κανένα λάθος στο να χρησιμοποιείς το μυαλό σου και να εμπιστεύεσαι τον Θεό.  Όλα όμως είναι λάθος όταν εμπιστεύεσαι το μυαλό σου και χρησιμοποιείς τον Θεό.

Λοιπόν, δεν αρέσουν στον Θεό οι πόλεις;  Αυτό ήταν το μήνυμα; Τώρα ακούστε με προσεκτικά, μην τυχόν με παρεξηγήσετε...  Ο Θεός ενδιαφέρεται πολύ για τις πόλεις.  Τώρα αυτό είναι κάτι που δεν το μαθαίνετε μέσα από την Παλαιά Διαθήκη, αλλά υπάρχει μια ανάλυση του κίνητρου του Αβραάμ, που δίνεται μέσα στην Καινή Διαθήκη. Θα σας την διαβάσω, στην Εβραίους 11.  Λέει, «10 εξεδέχετο γαρ την τους θεμελίους έχουσαν πόλιν, ης τεχνίτης και δημιουργός ο Θεός.»

Κατόπιν αναφέρει τους άλλους πατριάρχες και λέει: «16 νυν δε κρείττονος ορέγονται, τούτ' έστιν επουρανίου. διο ουκ επαισχύνεται αυτούς ο Θεός Θεόν επικαλείσθαι αυτών· ητοίμασε γαρ αυτοίς πόλιν.»

Ο Θεός είναι απολύτως υπέρ των πόλεων!  

Αλλά προσέξτε αυτό, κυρίες και κύριοι: το τελευταίο Βιβλίο της Αγίας Γραφής έχει δύο πόλεις — η πρώτη είναι η «Μυστηριώδης Βαβυλώνα η Μεγάλη» και είναι και η «Νέα Ιερουσαλήμ». Αυτό δεν είναι τυχαίο φυσικά.  Η Αγία Γραφή είναι, κατά μία έννοια, μια... Ιστορία Δύο Πόλεων.

Και το ζήτημα δεν είναι μέσα σε ποια πόλη ζεις, το ζήτημα είναι για ποια πόλη ζεις. Ο Δανιήλ ζούσε στην πόλη Βαβυλώνα. Ο Άβραμ την άφησε. Αλλά το μυστικό της ζωής του Δανιήλ ήταν ότι ζούσε για την πόλη – η οποία είναι το θεμέλιο.

Και τώρα πλησιάζουμε σε αυτό που συμβαίνει εδώ..

Παρατηρήσατε πως μέσα στην περιγραφή της Βαβέλ, όλο το ενδιαφέρον είναι στο θεμέλιο;  Είναι μια πόλη και ένας πύργος, όμως σκεφτόμαστε τόσο πολύ για τον πύργο, που ξεχνάμε πως είχε «θεμέλια».

Τώρα τι εννοούμε με αυτό; Εννοούμε μήπως το είδος των τούβλων η της πέτρας η του χάλυβα η του πλαστικού;  Όχι, φυσικά.

Στον αρχαίο κόσμο, όπως και στους σύγχρονους κόσμους, οι πόλεις αντιπροσωπεύουν ιδεολογίες. Κάποτε  χρησιμοποιούσαμε το ραδιόφωνο.  Σταματήσαμε να το κάνουμε. Αλλά όταν ήμουν νέος πριν από αιώνες, άκουγα ραδιόφωνο και έλεγαν κάπως έτσι: «Η Μόσχα λέει...», και «Η Ουάσιγκτον είναι ανταποκριτής...», «Το Παρίσι είπε...».  Και χρησιμοποιούσαν τις πρωτεύουσες ως μεταφορές για την ιδεολογία της φιλοσοφίας της πόλης πίσω από αυτό.

Οπότε, αυτό που πρέπει να αναρωτηθούμε είναι: Ποια είναι η ιδεολογία που βρίσκεται πίσω από τη Βαβέλ; Δηλαδή, πάνω σε ποια διανοητικά, ηθικά και πνευματικά θεμέλια χτίστηκε;  Αυτό είναι η μία όψη.

Και αφού ο Θεός έχει προετοιμάσει μια πόλη, ποια είναι τα δικά της θεμέλια;

Ο Αβραάμ ήθελε την πόλη που είχε θεμέλια - «εξεδέχετο γαρ την τους θεμελίους έχουσαν πόλιν, ης τεχνίτης και δημιουργός ο Θεός.» (Προς Εβρ.)

Έτσι, ο Αβραάμ - σύμφωνα με το Προς Εβραίους κείμενο - γνώριζε περί θεμελίου.  Δεν ήταν μόνο για την πόλη.  Λοιπόν, θέλω να προτείνω πως η απλούστερη απάντηση είναι η προφανής:  ότι το πρώτο και μεγαλύτερο θεμέλιο - που έλειπε εντελώς στη Βαβέλ - ήταν η εμπιστοσύνη στον Θεό - για το θεμέλιο της ζωής, του νοήματος και της σημαντικότητας.

Σημειώσεις τής ΟΟΔΕ

1. Η ίδια η Γένεση πάντως δείχνει διαφορετική αιτία από τον Ιώσηπο.

2. Παρά τη διαδεδομένη αυτή άποψη, η ίδια η Γένεση ξεκαθαρίζει ότι δεν εννοούσε εκεί την αρχή τού σύμπαντος, αλλά τη διαμόρφωση τού περιβάλλοντος τού ανθρώπου.

3. Στην πραγματικότητα δεν είναι και τόσο καινούργια ιδέα. Ήταν η ίδια ιδέα που είχε ο Κάιν, όπως δείξαμε στο σχετικό μας άρθρο.