Εκ μέρους τών Σεβασμιωτάτων Μητροπολιτών Άρτης Καλλινίκου και Σταγών και Μετεώρων Θεοκλήτου, θέλω να ευχαριστήσω τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Πατρών, τον αγαπητό εν Χριστώ αδελφό και πνευματικό σας πατέρα και Επίσκοπο, για την πρόσκληση την οποία μάς απηύθυνε να έρθουμε σήμερα, αυτή την μεγάλη ημέρα, κατά την επέτειο τής επανακομιδής τής αγίας Κάρας τού αγίου Ανδρέου, εδώ στην Πάτρα, και να λειτουργήσουμε στον πάνσεπτο και λαμπρότατο Ιερό Ναό τού Αγίου Ανδρέου Πατρών. Και, επιπλέον, εγώ να τον ευχαριστήσω για την διακονία που μού ανέθεσε τού θείου λόγου, αυτή την επιφανή ημέρα, διότι ο άγιος Ανδρέας, η αγία Κάρα του, ο Σταυρός πάνω στον οποίον τελείωσε και ετελειώθη η ζωή του, είναι τα πραγματικά εμβλήματα τής πόλεως αυτής και τής περιοχής, και τιμάται μεγαλοπρεπώς η μνήμη τού αγίου ενδόξου Ανδρέου τού Πρωτοκλήτου, αλλά και η σημερινή επέτειος τής επανακομιδής τής αγίας Κάρας του.

Αισθάνομαι πραγματικά ένα δέος μπροστά στην μεγάλη αυτή αποστολική μορφή, τον μεγάλο αυτόν Απόστολο, και μάλιστα Πρωτόκλητο Απόστολο, δεδομένου μάλιστα ότι όλα αυτά τα χρόνια εδώ εσείς οι Πατρινοί έχετε αξιωθή να ακούσετε κηρύγματα από διασήμους Επισκόπους, Μητροπολίτες, Αρχιεπισκόπους, Πατριάρχες και ακόμη και από άλλους Ιερείς για την προσωπικότητα τού αγίου Ανδρέου. Και όμως, το θέμα αυτό δεν εξαντλείται. Γι' αυτό θα ήθελα σήμερα να μού επιτρέψη η αγάπη σας, αφού ευχαριστήσω και πάλι τον Σεβασμιώτατο σεπτό Ποιμενάρχη σας, να παρουσιάσω απλώς μια πτυχή, το τι ήταν οι άγιοι Απόστολοι και γιατί αυτοί αξιώθηκαν να γνωρίσουν τον Χριστό και τελικά ποιο ήταν το κήρυγμά τους και ποια ήταν η ποιμαντική διακονία την οποίαν ασκούσαν στις Εκκλησίες τις οποίες δημιουργούσαν.

1. Τι ήταν οι Απόστολοι

Ο Χριστός όταν άρχισε επισήμως το έργο Του, προσκάλεσε δώδεκα ανθρώπους. Πρωτόκλητος ήταν ο άγιος Ανδρέας. Και ξέρουμε από την ιστορία τής Καινής Διαθήκης, δηλαδή το περιβάλλον το οποίο υπήρχε εκείνη την εποχή, την εποχή τού Χριστού, ότι στην Παλαιστίνη εκείνον τον καιρό που ο Χριστός δίδασκε, ήταν περίπου δύο εκατομμύρια Ιουδαίοι και, αν προσθέση κανείς και μερικούς άλλους αιρετικούς, όπως τους Σαμαρείτες και άλλους, ο αριθμός ανεβαίνει περίπου στα δυόμιση εκατομμύρια. Ο Χριστός από αυτά τα δυόμιση εκατομμύρια επέλεξε μόνο δώδεκα ανθρώπους, και είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό, γιατί είχαν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για να δουν τον Χριστό και να γνωρίσουν την διδασκαλία Του. Δεν είναι εύκολο να αναγνωρίση κανείς τον Χριστό. Πρέπει να έχη πνευματικά εσωτερικά κριτήρια για να Τον διακρίνη από άλλους διδασκάλους, Φαρισαίους τής εποχής εκείνης, αρχιερείς και ιερείς.

Και αυτό το είχαν οι άγιοι Απόστολοι, και ο άγιος Ανδρέας, διότι ήταν διάδοχοι και μαθητές τών αγίων Προφητών. Ήταν μαθητές τού αγίου Ιωάννου τού Βαπτιστού, και εκείνος υπέδειξε στον άγιο Ανδρέα, «Ίδε ο Αμνός τού Θεού» (Ιωάν.α΄, 29). Φυσικά, και ο άγιος Ανδρέας είχε μέσα του εσωτερική διάθεση και τα απαραίτητα κριτήρια για να γνωρίση τον Χριστό. Ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος ήταν ο τελευταίος τών Προφητών τής Παλαιάς Διαθήκης και ο πρώτος τών Προφητών τής Καινής Διαθήκης. Πρώτος αυτός, όταν ήταν έξι μηνών έμβρυο στην κοιλία τής μητέρας του, ανεγνώρισε εν Πνεύματι Αγίω τον Χριστό, ο Οποίος μόλις είχε συλληφθή στην κοιλία τής μητέρας Του, τής Υπεραγίας Θεοτόκου. Μαθητές, λοιπόν, τών Προφητών, τού αγίου Ιωάννου τού Προδρόμου και, φυσικά, όλων τών Προφητών τής Παλαιάς Διαθήκης ήταν οι Απόστολοι, που σημαίνει ότι βρίσκονταν σε ένα πνευματικό επίπεδο για να μπορέσουν να γνωρίσουν τον Χριστό. Δεν μπορεί κανείς να γνωρίση τον Χριστό μόνον εξωτερικά.

Μάλιστα, όταν διαβάζουμε τα κείμενα τής Αγίας Γραφής, στα Ευαγγέλια, απορούμε το πώς ραββίνοι, αρχιερείς και ιερείς μελετούσαν κάθε Σάββατο τις Γραφές, και όμως δεν κατάλαβαν ότι γι Αυτόν ομιλούσε ο Ησαΐας και οι άλλοι Προφήτες. Δεν κατάλαβαν, διότι δεν είχαν μέσα τους την Χάρη τού Αγίου Πνεύματος. Ακόμη, δεν κατάλαβαν, διότι τότε επικρατούσε μια αλληγορική ερμηνεία, η οποία προήλθε από τον Φίλωνα τον Αλεξανδρέα, και ερμήνευαν κατά τρόπον αλληγορικό όλες τις προφητείες. Άρα δεν μπορούσαν να αντιληφθούν ότι Αυτός, για τον οποίον ομίλησαν οι Προφήτες, ο άσαρκος Λόγος εσαρκώθη και έγινε σαρκωμένος Λόγος, και αυτός είναι ο Χριστός.

2. Οι τρεις γνώσεις για τον Χριστό

Σε αντίθεση με τους Γραμματείς και Φαρισαίους, οι μαθητές τού αγίου Ιωάννου τού Προδρόμου είχαν μια πνευματική γνώση ανώτερη από τον λαό. Όπως στην ανθρώπινη επιστήμη και γνώση έχουμε επίπεδα γνώσεως, την γνώση την οποία αποκτούν τα παιδάκια στο νηπιαγωγείο, μετά στην Στοιχειώδη εκπαίδευση, στην ανώτερη γνώση, στην Μέση εκπαίδευση και φυσικά την Ανωτάτη εκπαίδευση, αυτό γίνεται και με την θεία γνώση, την γνώση τού Χριστού και όλων τών αγίων. Αυτό το βλέπουμε σε μια παραβολή την οποία είπε ο Χριστός και την άκουσαν και οι άγιοι Απόστολοι. Είναι η γνωστή Παραβολή τού Σπορέως. Σύμφωνα με αυτήν, «Εξήλθεν ο σπείρων τού σπόρου αυτού» (Λουκ. η΄, 5) και ένα μέρος από τον σπόρο αυτό έπεσε «παρά την οδόν», ένα άλλο μέρος έπεσε «επί την πέτραν», ένα τρίτο μέρος έπεσε «μεταξύ τών ακανθών», και το τέταρτο μέρος τού σπόρου έπεσε στην «γη την αγαθή». Και όταν είπε ο Χριστός αυτήν την παραβολή, σταμάτησε και λέει, «Ο έχων ώτα ακούειν, ακουέτω». Αυτή ήταν η παραβολή και ο λόγος για τον πολύ λαό.

Όμως, όταν τελείωσε αυτήν την διδασκαλία, οι Δώδεκα Μαθητές πλησίασαν τον Χριστό και τού είπαν: «Τις είη η παραβολή αύτη;». Κύριε, τι σημαίνει αυτή η παραβολή; Τότε ο Χριστός τους είπε τον υπέροχο λόγο: «Υμίν γαρ δέδοται γνώναι τα μυστήρια τής Βασιλείας τού Θεού, τοις δε λοιποίς εν παραβολαίς, ίνα βλέποντες μη βλέπωσι και ακούοντες μη συνιώσιν» (Λουκ. η΄, 10). Τους λέγει ότι αυτή η παραβολή ήταν για τον λαό και διδάσκω τον λαό με παραβολές, ώστε αυτοί οι οποίοι βλέπουν να μη βλέπουν και αυτοί οι οποίοι ακούν να μην καταλαβαίνουν, για πολλούς και διαφόρους λόγους που δεν είναι τής παρούσης ώρας.

Φαίνεται ότι ο λαός δεν είχε το επίπεδο εκείνο και την προϋπόθεση εκείνη για να καταλάβη την ουσία τής παραβολής. Και, φυσικά, υπήρχε και το άλλο που το βλέπουμε στους Προφήτες, όταν μιλούσαν οι Προφήτες και δεν καταλάβαινε ο λαός, τότε στρέφονταν εναντίον τών Προφητών και εδίωκαν και φόνευαν τους Προφήτες. Σταματά, λοιπόν, εκεί ο Χριστός την παραβολή και λέγει στους Μαθητές Του: «Σε σάς έδωσε ο Θεός να γνωρίσετε τα μυστήρια τής Βασιλείας τού Θεού. Στους άλλους αυτό γίνεται με παραβολές». Βλέπετε, λοιπόν, ότι οι άγιοι Απόστολοι ήταν σε ένα υψηλότερο επίπεδο πνευματικής ζωής και γνώσεως, για να καταλάβουν τα μυστήρια τής Βασιλείας τών Ουρανών.

Αλλά και αυτοί δεν είχαν αποκτήσει τότε την τέλεια γνώση. Γι’ αυτό τρία χρόνια μετά, ο Χριστός παρέλαβε τρεις από τους Μαθητές και τους ανέβασε πάνω στο Όρος Θαβώρ και είδαν την δόξα τού Θεού, την Βασιλεία τού Θεού, που είναι η θεωρία τού Ακτίστου Φωτός, στην υπόσταση τού Λόγου, και είδαν το μυστήριο τής Αγίας Τριάδος. Και τελικά όλοι οι Μαθηταί την ημέρα τής Πεντηκοστής έλαβαν το Άγιο Πνεύμα με αυτήν την βιαία φωνή, και με το Άγιο Πνεύμα ενώθηκαν με τον Χριστό και έγιναν μέλη τού Σώματος τού Χριστού και απέκτησαν την υψίστη Θεολογία και έγιναν πραγματικά Θεολόγοι, γιατί αυτή είναι «η πάσα αλήθεια».

Ο Χριστός πριν το Πάθος Του είπε στους Μαθητές Του ότι θα τους αποστείλη το Άγιον Πνεύμα το οποίο θα τους διδάξη «την πάσαν αλήθειαν» (Ιωάν. ιστ΄ 13). Η «πάσα αλήθεια» αποκαλύφθηκε την ημέρα τής Πεντηκοστής. Και ποια είναι αυτή «η πάσα αλήθεια», και πέρα από αυτήν δεν υπάρχει καμμία άλλη αλήθεια; Είναι ότι η Εκκλησία δεν είναι ένας κατεστημένος θεσμός, αλλά είναι το Σώμα το ευλογημένον τού Χριστού. Και η Εκκλησία, έχοντας κοινωνία με τον Χριστό, ως Σώμα Του, και οι άνθρωποι που μετέχουν ως μέλη στο Σώμα τού Χριστού, έχουν αυτήν την δυνατότητα να βλέπουν την Βασιλεία τού Θεού, να βλέπουν το Άκτιστο Φως, να βλέπουν αυτήν την ενέργεια τού Θεού ως φως και αυτή είναι «η πάσα αλήθεια» και πέρα από αυτήν δεν υπάρχει άλλη αλήθεια.

Επομένως, από την Παραβολή τού Σπορέως φαίνονται ακριβώς τα τρία επίπεδα τών γνώσεων. Είναι η γνώση η χαμηλή, την οποίαν έχει όλος ο λαός και καταλαβαίνει το θέλημα τού Θεού μόνον με παραδείγματα και μόνον με παραβολές η αλήθεια είναι κεκρυμμένη. Το άλλο επίπεδο, το υψηλότερο, είναι το επίπεδο τών Μαθητών, οι οποίοι αξιώνονται να γνωρίσουν διδακτικώς τα μυστήρια περί τής Βασιλείας τών Ουρανών. Και τρίτον, είναι οι Θεολόγοι, οι οποίοι ανεβαίνουν υψηλότερα, μετέχουν τής Πεντηκοστής και βλέπουν την ίδια την Βασιλεία τών Ουρανών ως Φως. Αυτό είναι το μεγαλείο τών αγίων Αποστόλων, φυσικά και τού Πρωτοκλήτου αγίου Ανδρέου. Και αυτό εκήρυτταν στον λαό.

3. Κάθαρση, φωτισμός και θέωση

Εάν διαβάση κανείς προσεκτικά τις Επιστολές που έγραψαν, όσοι Απόστολοι έγραψαν Επιστολές, θα δη ποια ήταν τα βασικά σημεία τών κηρυγμάτων τους.

Πρώτον μιλάνε για τον Χριστό ως αληθινό Θεό, ότι αυτός είναι ο αληθινός Θεός, και φυσικά ομιλούν και για το μυστήριο τής Παναγίας Τριάδος, ή θα έλεγα καλύτερα ομιλούν κυρίως για την Χριστολογία. Γιατί μέσα από την Χριστολογία γνωρίζουμε την Τριαδολογία. Ο Χριστός μάς απεκάλυψε τον Πατέρα και μάς έστειλε το Άγιο Πνεύμα. Ομιλούν για τον Χριστό ότι Αυτός είναι εκείνος τον οποίον οι Προφήτες προανήγγειλαν και Αυτός έλαβε σώμα. Το ένα αυτό.

Δεύτερον, διδάσκουν στις Επιστολές τους να μυήσουν τους πιστούς σε αυτήν την αλήθεια. Προσπαθούν να τους περάσουν μέσα από αυτά τα επίπεδα τής γνώσης, από το κατώτερο επίπεδο, το ειδωλολατρικό, θα μπορούσαμε να πούμε, δια τής καθάρσεως, να προχωρήσουν στο υψηλότερο επίπεδο, που είναι ο φωτισμός τού νου και να καταλάβουν τα μυστήρια περί τής Βασιλείας τού Θεού, ώστε να αξιωθούν αργότερα, πάλι με μια ποιμαντική καθοδήγηση, και κυρίως με την Χάρη τού Θεού να φθάσουν στην θεωρία τής δόξης τού Θεού, στον δοξασμό, πράγμα το οποίον είναι η ανώτερη γνώση και αυτή είναι η εμπειρία τής θεώσεως. Και όσοι έχουν αυτήν την εμπειρία λέγονται εμπειρικοί Θεολόγοι.

Δυστυχώς, ο άγιος Ανδρέας δεν μάς άφησε γραπτά κείμενα για να δούμε τι και πώς δίδασκε. Φυσικά, δίδασκε μέσα στα πλαίσια που ανέφερα προηγουμένως, αλλά ξέρουμε τον αδελφό του, τον Απόστολο Πέτρο, με τον οποίο είχαν το ίδιο αίμα, γεννήθηκαν από την ίδια μήτρα και μεγάλωσαν μαζί, άρα είχαν κοινά φρονήματα. Ξέρουμε από τις δυο Επιστολές που έστειλε ο Απόστολος Πέτρος, ο αδελφός τού αγίου Ανδρέου, για το πώς δίδασκε τους Χριστιανούς. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι να μιλάμε για το «τι», αλλά να μιλάμε και για το «πώς». Όχι τι είναι απλώς ο Θεός και τι είναι η Εκκλησία, αλλά για το πώς θα γίνουμε πραγματικά μέλη τής Εκκλησίας και πώς θα γνωρίσουμε τον Θεό. Όχι απλώς το τι είναι οι άγιοι, αλλά πώς γίνεται κανείς άγιος. Θα αναφέρω δύο χωρία από τις επιστολές τού Αποστόλου Πέτρου, για να φανή καθαρά ποιος ήταν ο λόγος τους.

Ο Απόστολος Πέτρος, ο αδελφός τού Αποστόλου Ανδρέου στην Α΄ Καθολική Επιστολή του γράφει: «Αποθέμενοι πάσαν κακίαν και πάντα δόλον και υποκρίσεις και φθόνους και πάσας καταλαλιάς, ως αρτιγέννητα βρέφη το λογικόν άδολον γάλα επιποθήσατε, ίνα εν αυτώ αυξηθήτε εις σωτηρίαν» (Α΄Πέτρ. β΄1-2). Εδώ βρίσκεται αυτό το «πώς», και δείχνει αυτήν την πρόοδο τής πνευματικής ζωής. Είναι η εικόνα τού βρέφους, το οποίο, όταν γεννιέται, είναι γεμάτο αίματα και πρέπει να καθαριστή, οπότε γίνεται πρώτα η κάθαρση. Το καθαρίζουν και αμέσως μετά πρέπει να τού δώσουν γάλα για να πιή, αφού δεν μπορεί να λάβη άλλη τροφή. Και αφού πιεί το γάλα, όπως το λέει εδώ, «αρτιγέννητα βρέφη το λογικόν άδολον γάλα επιποθήσατε», μετά σιγά-σιγά θα φθάση και στην στερεά τροφή, ώστε αργότερα να γευθή και τον οίνον τον άκρατον και να γίνη τέλειος άνθρωπος.

Έχουμε, δηλαδή, στον σωματικό οργανισμό μια διαφορά και έναν τρόπο, για το πώς ο άνθρωπος αυξάνεται βιολογικά. Παίρνει το παράδειγμα αυτό ο Απόστολος Πέτρος για να πη, ότι ήσασταν βουτηγμένοι μέσα στην αμαρτία, κλεισμένοι μέσα στην μήτρα τής επίγειας ζωής και τώρα πρέπει να καθαριστείτε, και αφού καθαρισθήκατε, θέλετε το γάλα να τραφείτε, ώστε να φθάσετε αργότερα στην στερεά τροφή, να αναπτυχθείτε εν Χριστώ και να γίνετε πνευματικοί άνθρωποι.

Το ίδιο περιεχόμενο το αναπτύσσει ο Απόστολος Πέτρος στην Β΄ Καθολική Επιστολή του: «Έχομεν βεβαιότερον τον προφητικόν λόγον, ω καλώς ποιείτε προσέχοντες, ως λύχνω φαίνοντι εν αυχμηρώ τόπω, έως ού ημέρα διαυγάση και φωσφόρος ανατείλη εν ταις καρδίαις υμών» (Β΄ Πέτρ. α΄, 19). Δηλαδή, έχουμε τον λόγο τών Προφητών που μιλάνε για την μετάνοια, άρα πρέπει να προσέχετε τον λόγο τών Προφητών σαν να είναι ένα λυχνάρι το οποίο μάς βοηθά να περπατάμε στον δρόμο, «εν αυχμηρώ τόπω», σε έναν τόπο που είναι πάρα πολύ δύσκολος και χρειάζεται ένα λυχνάρι, που είναι ο προφητικός λόγος στον οποίο γίνεται λόγος για την μετάνοια «έως ού ημέρα διαυγάση και φωσφόρος ανατείλη εν ταις καρδίαις υμών». Χρησιμοποιείστε τώρα, λέγει ο Απόστολος Πέτρος, τον λύχνο τών Προφητών, την διδασκαλία τους, ακούτε τους Προφήτες και σιγά-σιγά καθώς θα βαδίζετε και θα αναπτύσσεστε πνευματικά, τότε η Χάρη τού Θεού ως φωσφόρος θα ανατείλη μέσα στην καρδιά σας. Και τότε με τον φωσφόρο αυτό και την Χάρη αυτή θα δείτε την δόξα τού Θεού και θα αναπτυχθείτε πνευματικά και θα γίνετε εμπειρικοί Θεολόγοι.

Να, λοιπόν, τι είναι οι άγιοι και πώς γίνεται κανείς άγιος. Να τι είναι οι Απόστολοι, όπως ο άγιος Ανδρέας, και πώς κανείς γίνεται Απόστολος. Πώς ανεβαίνει τα επίπεδα τής πνευματικής γνώσεως. Αυτό που όλοι οι Πατέρες τής Εκκλησίας μας, από τον άγιο Απόστολο Παύλο και στην συνέχεια μέχρι τον άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, κάνουν λόγο για την κάθαρση τής καρδιάς, τον φωτισμό τού νου και την θέωση. Μία είναι η Χάρη τού Θεού, αλλά όταν έρχεται στον άνθρωπο, τον καθαρίζει κατ’ αρχάς από τα πάθη, μετά η ίδια η Χάρη τον φωτίζει και αρχίζει και αγαπά τον Θεό με έναν έρωτα, τον θείο έρωτα, και όταν αποκτήση αυτήν την εσωτερική προσευχή, την μνήμη τού Θεού, σιγά-σιγά η ίδια Χάρη μετατρέπεται και γίνεται Φως. Αυτή είναι η σύνολη πατερική και, θα έλεγα, βιβλικοπατερική παράδοση. Αυτό εδίδασκε ο άγιος Ανδρέας και γι’ αυτό μαρτύρησε. Δεν μαρτύρησε για ανθρώπινα έργα, αλλά γι’ αυτήν την εμπειρία και τον πόθο που είχε να βοηθήση τα πνευματικά του παιδιά να προχωρήσουν σ’ αυτά τα στάδια τής πνευματικής ζωής.

Στην αρχή τής ομιλίας μου ευχαρίστησα τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη σας, τον Μητροπολίτη Πατρών, επειδή μάς κάλεσε αυτήν την ημέρα εδώ στην Πάτρα και μού έδωσε την διακονία τού θείου κηρύγματος, αλλά τώρα πρέπει να δοξολογήσω τον Θεό για την μεγάλη δωρεά, διότι ο πνευματικός σας πατέρας, ο Μητροπολίτης σας, βρίσκεται σε αυτήν την προοπτική, βαδίζει την προφητική, αποστολική και πατερική οδό. Έτσι ερμηνεύει τις Γραφές και την όλη εκκλησιαστική παράδοση. Και για τους Αγίους ομιλεί και συγχρόνως αγωνίζεται και αγωνιά για το πώς τα πνευματικά του παιδιά θα αναπτυχθούν στην πνευματική τους ζωή, ανερχόμενα την πνευματική αυτή σκάλα, την κλίμακα, για να γνωρίσουν τον Χριστό. Γιατί η γνώση τού Χριστού είναι πραγματικά η σωτηρία τού ανθρώπου.

Άγιε Ανδρέα, Πρωτόκλητε, πρέσβευε υπέρ ημών στον Κύριό σου και Θεό σου, να ανεβαίνουμε κι εμείς τα επίπεδα τής θείας γνώσης. Αμήν.