Ανεξάρτητα από το τι γνώμη ίσως έχει ο καθένας μας για τον μοντερνισμό  - τον αγαπάμε, τον μισούμε, αμφιβάλλουμε γι' αυτόν ή τον επευφημούμε - πάντως σίγουρα δεν περιέχει το «υλικό» από το οποίο είμαστε φτιαγμένοι. Όπως όλες οι κουλτούρες  κάθε εποχής,  το «μοντέρνο» είναι κάτι φευγαλέο - τίποτα περισσότερο από ένα φύσημα ανέμου. Ποιοί είμαστε και τι είμαστε - αυτό που μπορεί να συλληφθεί από αυτό που λέγεται «καρδιά» - είναι ριζωμένο και γειωμένο στην αιωνιότητα. Υπερβαίνει ακόμη και τον χρόνο στον οποίο γεννιόμαστε και ζούμε.

 «προ του με  πλάσαι σε εν κοιλία επίσταμαί σε....» (Ιερ. 1:5) Αυτό είναι σημαντικό για την αυτογνωσία μας, καθώς και την γνώση μας για τον Θεό.

Υπάρχει αυτό από τον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης:

«Το ταξίδι προς την σωτηρία χαρακτηρίζεται από μια διαδοχική εξάλειψη όλων όσων «έχουμε», προκειμένου να φτάσουμε σε αυτό που «είμαστε». Το ασφαλέστερο μονοπάτι και το πιο σίγουρο καταφύγιο είναι να μην τυχόν πλανηθούμε και δεν αναγνωρίσουμε τον Εαυτό μας – αυτόν που πραγματικά είμαστε. Δεν πρέπει να πιστεύουμε πως βλέπουμε τον Εαυτό μας, ενώ βλέπουμε μόνο κάτι που μας περιβάλλει - το σώμα μας, οι αισθήσεις μας, η ιδέα που έχουν οι άλλοι για εμάς.  Διότι  «Εμείς» δεν είμαστε κάτι το  ασταθές [το αλλασσόμενο].

Η ψυχή με αυτόν  τον τρόπο εξαγνίζεται: αποβάλλοντας  το ένα «ένδυμα» μετά το άλλο. Έτσι, το ιδανικό [η σωτηρία] θα εμφανιστεί ως εκείνη η υπέρτατη στιγμή όπου η ψυχή, έχοντας αφήσει στην άκρη όλα τα «σωματικά» της πέπλα, παρουσιάζεται γυμνή και πνευματικά καθαρή σε θεοπτία κατά την διάρκεια μιας θεϊκής αγρυπνίας.»  (Παράφραση στο αγγλικό κείμενο από τον Von Balthasar στο Presence and Thought «Παρουσία και Σκέψη», 1995.)

Θυμάμαι πριν από μερικά χρόνια όταν συμμετείχα σε συζητήσεις σχετικά με τον ρόλο που «θα έπρεπε» να παίζει ο πολιτισμός στην θεολογία. Η ιδέα που παρουσιαζόταν (με την οποία διαφώνησα) ήταν πως - καθώς αλλάζει ο πολιτισμός, έτσι θα έπρεπε να αλλάζει και η θεολογία. Προτάθηκε, πως ο πολιτισμός ήταν κάτι «ενσαρκώσιμο» - πως θα έπρεπε να απολαμβάνει μια προνομιακή θέση, σαν να ήταν κάτι συγκρίσιμο με την Αγία Γραφή.  Το επιχείρημα αυτό μάλιστα θεωρήθηκε επικρατέστατο εντός των φιλελεύθερων προτεσταντικών δογμάτων. Για να είμαστε ακριβείς, το επιχείρημα ήταν ανειλικρινές, καθώς ήταν απλώς η δικαιολόγηση μιας διαδικασίας που ήταν ήδη σε πλήρη εξέλιξη.

Θα ήταν τραγικό αν αυτή την διαδικασία την υιοθετούσε ένα άτομο και την ερμήνευαν ως «ανακάλυψη του αληθινού εαυτού». Ένα θερμόμετρο μπορεί να σας λέει την θερμοκρασία του αέρα γύρω σας, αλλά δεν σας λέει τίποτα για το αν είναι αναπνεύσιμος.

Ο Άγιος Γρηγόριος αναγνώρισε πως αυτό που «είμαστε» δεν είναι αυτό που μας περιβάλλει, ούτε καν τα διάφορα «σωματικά πέπλα», τα σινιάλα που μας στέλνουν τα σώματά μας.  Δεν είμαστε μια κοινωνική κατασκευή. Η καρδιά (η οποία περιγράφεται επίσης ως «νους», και ο «οφθαλμός της ψυχής») βρίσκεται μέσα στον πυρήνα της ύπαρξής μας. Είναι η ικανότητα με την οποία αντιλαμβανόμαστε τον Θεό. Είναι η κοινωνία μεταξύ Θεού και του «εαυτού» στον οποίο ενοικούμε: είναι το «ποιός» της ύπαρξής μας. Είμαστε μια κοινωνία πληρότητας στην ένωσή μας με τον Θεό. Αυτό δεν είναι μια «θρησκευτική» αφαίρεση - είναι μια περιγραφή του αληθινού χαρακτήρα της ύπαρξής μας, της σχέσης μας με όλα τα πράγματα. Είναι η περιγραφή της ζωής μας όπως αυτή εδραιώνεται με την κοινωνία - με όλα και μέσω όλων.

Ο πολιτισμός είναι εφήμερος, αλλάζει συνεχώς και αυτοπροσαρμόζεται στις περιστάσεις και στις διάφορες παροδικές δυνάμεις. Δεν υπάρχει μονιμότητα σε κανέναν πολιτισμό. Η φύση της ανθρώπινης ύπαρξής μας, στο πιο αληθινό και μέγιστο βάθος της, έχει έναν «άχρονο» χαρακτήρα. Οι άνθρωποι σήμερα, συγκριτικά με τους ανθρώπους πριν από 10.000 χρόνια, είναι οι ίδιοι. Είμαστε δημιουργημένοι κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση του Θεού, και αυτό παραμένει η αλήθεια της ύπαρξής μας.

Ο Άγιος Γρηγόριος μιλάει για την «αποβολή του ενός ενδύματος μετά το άλλο» μέσα σε ένα έργο εξαγνισμού που μας οδηγεί προς την θεοπτία. Φυσικά, κάποια  ενδύματα πιο εύκολα αποβάλλονται από κάποια άλλα. Κάποια ενδύματα αδικοπραγίας είναι μάλλον τα πιο εύκολα να αναγνωριστούν. Υπάρχουν άλλα ενδύματα που τα έχουμε παρερμηνεύσει πως είναι η ίδια η ταυτότητά μας. Αυτά δεν αφαιρούνται εύκολα (όπως ακριβώς δεν αναγνωρίζονται εύκολα). Είναι ίσως χρήσιμο να γνωρίζουμε πως δεν γνωρίζουμε ποιοι ακριβώς είμαστε - μέχρι να μας το πει ο ίδιος ο Θεός. Όταν ο Χριστός λέει στον Σίμωνα-Βαριωνά: «Εσύ είσαι ο Πέτρος [μια πέτρα], και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία Μου», γινόμαστε μάρτυρες μιας τέτοιας αποκάλυψης. Δεν ήταν ανακοίνωση για μία εκκλησιαστική θέση. Υποψιάζομαι πως μόνο ο ίδιος ο Πέτρος θα μπορούσε να μας πει το πραγματικό της νόημα - αλλά χρειάστηκε ολόκληρη η ζωή του για να κάνει αυτή την ανακάλυψη.*

Το «ένδυμα» της «ψεύτικης ταυτότητας» του Αγίου Παύλου πιθανώς άρχισε να αποβάλλεται την στιγμή που ρίχτηκε από το άλογό του, στον δρόμο προς την Δαμασκό. Περιγράφει μια σειρά από τα μεταγενέστερα βάσανά του:

«υπό Ιουδαίων πεντάκις τεσσαράκοντα παρά μίαν έλαβον, τρις ερραβδίσθην, άπαξ ελιθάσθην, τρίς εναυάγησα, νυχθημερόν εν τω βυθω πεποίηκα· οδοιπορίαις πολλάκις, κινδύνοις ποταμών, κινδύνοις ληστών, κινδύνοις εκ γένους, κινδύνοις εξ εθνών, κινδύνοις εν πόλει, κινδύνοις εν ερημία, κινδύνοις εν θαλάσση, κινδύνοις εν ψευδαδέλφοις· εν κόπω και μόχθω, εν αγρυπνίαις πολλάκις, εν λιμώ και δίψει, εν νηστείαις πολλάκις, εν ψύχει και γυμνότητι»  (Β' Κορ. 11:24-27).

Τελικά ήταν σε θέση να γράψει:

«Χριστώ συνεσταύρωμαι· ζω δε ουκέτι εγώ, ζη δε εν εμοί Χριστός· ό δε νυν ζω εν σαρκί, εν πίστει ζω τη του υιού του Θεού του αγαπήσαντός με και παραδόντος εαυτόν υπέρ εμού.»  (Γαλ.2:20)

Πολύ ελάχιστοι υπομένουν τέτοιες κακουχίες, αν και υποψιάζομαι πως τα εσωτερικά φραγγελώματα που υπομένουν πολλοί άνθρωποι είναι ακόμη πιο δύσκολα να τα υποφέρουν.

Για τον Άγιο Παύλο, υπάρχει μια εικόνα προς την οποία κινείται:  είναι ο σταυρωμένος Χριστός «που με αγάπησε και έδωσε τον εαυτό Του για μένα». Είναι εκείνη η γνώση, η πληρότητα της κοινωνίας, που του επιτρέπει να αποβάλλει το βάρος απ’ όσα τον κρατούν πίσω.  Στην καρδιά του γεγονότος, μπορείτε να αντιληφθείτε την αγαπητική φωνή της ψυχής.

Πολύ ελάχιστες είναι οι εποχές στην ανθρώπινη ιστορία που να έχουν υποστεί μεγαλύτερες επιθέσεις σε θεμελιώδεις ανθρώπινες πραγματικότητες από τη δική μας εποχή. Δεν είναι να απορεί κανείς που η «ταυτότητα» έχει γίνει σύνθημα και πεδίο μάχης.  Η περιγραφή του Αγίου Γρηγορίου για την «αποβολή» των πέπλων είναι ένα έργο υπομονής  και ένα δώρο της Χάριτος. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι δεν δημιουργούμε εμείς τον αληθινό εαυτό, αλλά ανακαλύπτεται και αποκαλύπτεται. Ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι αυτή η αληθινή καρδιά υπάρχει - στο κατ' εικόνα και στο καθ’ ομοίωση του Θεού.

Αλλά όλοι εμείς, με ακάλυπτο πρόσωπο, βλέποντας σαν σε καθρέφτη την δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην εικόνα αυτή,  από δόξα σε δόξα, ακριβώς από το Πνεύμα του Κυρίου.

Η προσοχή μας ορθώς στρέφεται προς το πρωτότυπο:  την εικόνα και την δόξα του Θεού, που αποκαλύφθηκε στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού - παρά στον Εαυτό μας.

Αγάπα τον Θεό.  Αγάπα τον πλησίον σου. Κινήσου, προσπέρνα τα πέπλα.

* Σημείωση: Στην πραγματικότητα τα λόγια τού Χριστού στον Πέτρο, δεν αποκάλεσαν ως "πέτρα" τον ίδιο τον Πέτρο, αλλά τη ΜΑΡΤΥΡΙΑ που μόλις είχε κάνει ο Πέτρος, για το ποιος είναι ο Χριστός, ως "ο Υιός τού Ζωντανού Θεού". Αυτή η μαρτυρία είναι η "πέτρα", πάνω στην οποία ο Χριστός οικοδόμησε την Εκκλησία Του.