Γιατί η Εκκλησία μας ζητά να νηστεύουμε; Πρόκειται μόνο για το φαγητό; Έχει να κάνει με την πειθαρχία, την παράδοση ή τον έλεγχο; Ή μήπως η νηστεία αποκαλύπτει κάτι πολύ βαθύτερο για την ανθρώπινη κατάσταση; Γιατί αν πάτε πίσω, στην αρχή, η πρώτη πτώση της ανθρωπότητας δεν ήταν μια αποτυχία δύναμης. Ήταν μια αποτυχία αυτοσυγκράτησης.

Ο Αδάμ και η Εύα δεν είχαν εντολή να κάνουν κάτι περίπλοκο. Τους ζητήθηκε απλώς να νηστέψουν, να απέχουν από ένα μόλις πράγμα (τροφικό!) - να εμπιστευθούν τον Θεό αρκετά ώστε να πουν «όχι» στον πειρασμό.

Και εκείνη τη στιγμή, η ανθρωπότητα διάλεξε την όρεξη και όχι την κοινωνία, και την επιθυμία αντί για την υπακοή. Και αυτή η ρήξη αντηχεί σε κάθε γενιά από τότε...

Έτσι, όταν η Εκκλησία μάς καλεί να νηστεύουμε, δεν εισάγει κάτι νέο. Μας επιστρέφει σε κάτι αρχαίο, κάτι που απωλέσαμε. Επειδή η νηστεία δεν έχει να κάνει με το φαγητό. Αφορά  την αποκατάσταση του ανθρώπινου προσώπου.

Δεν το καταλάβαινα αυτό στην αρχή. Για να είμαι ειλικρινής, νόμιζα πως η νηστεία ήταν περισσότερο ένα εξωτερικό πράγμα - τι τρώμε, τι αποφεύγουμε. Κάτι που προσπαθούμε να κάνουμε σωστά. Όμως, όσο περισσότερο περπατώ σε αυτό το μονοπάτι, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ πως το φαγητό είναι απλώς η επιφάνεια. Η νηστεία αποκαλύπτει κάτι πολύ βαθύτερο. Αποκαλύπτει σε τι είμαστε προσκολλημένοι, διότι την στιγμή που αρχίζεις να νηστεύεις, κάτι γίνεται πολύ ξεκάθαρο: διαπιστώνουμε πως δεν είμαστε τόσο ελεύθεροι όσο νομίζουμε ότι είμαστε:

• Επιζητούμε άμεσα την άνεση.

• Δικαιολογούμε τις μικρές ικανοποιήσεις.

• Διαπραγματευόμαστε με τον εαυτό μας.

• Λέμε πράγματα όπως «μόνο για αυτή τη μία φορά».

Και μέσα σε εκείνες τις στιγμές, η νηστεία αρχίζει να αποκαλύπτει την εσωτερική κατάσταση της καρδιάς. Όχι στην θεωρία, αλλά στην πραγματικότητα.

Γι' αυτό η Εκκλησία ανέκαθεν αντιλαμβανόταν την νηστεία ως φάρμακο.  Όχι ως τιμωρία, όχι ως μία πνευματική παράσταση. Φάρμακο. Επειδή η ανθρώπινη θέληση έχει εξασθενήσει, οι επιθυμίες μας είναι διαταραγμένες. Δεν παλεύουμε απλώς με την αμαρτία - τείνουμε προς αυτήν.

• Και η νηστεία αρχίζει να πιέζει ενάντια σε αυτά – απαλά, αλλά σταθερά.

• Διδάσκει στο σώμα πως αυτό δεν έχει τον έλεγχο.

• Διδάσκει στην καρδιά πως η επιθυμία δεν είναι εξουσία.

• Και δημιουργεί χώρο για να εισέλθει κάτι άλλο.

Διότι όταν αφαιρείς την σταθερή άνεση, αρχίζεις να παρατηρείς πράγματα που δεν μπορούσες να δεις πριν:  ανησυχία, εκνευρισμό, ανυπομονησία, ακόμη και θυμό. Πράγματα που ήταν ήδη εκεί, αλλά κρυμμένα κάτω από την απόσπαση της προσοχής και την ικανοποίηση.

Η νηστεία δεν τα δημιουργεί αυτά τα πράγματα. Τα αποκαλύπτει.  Άπαξ αποκαλυφθούν, τότε μπορούν να θεραπευθούν.

 Γι' αυτό η νηστεία ήταν πάντα συνδεδεμένη με την μετάνοια. Όχι απλώς απέχοντας από το φαγητό, αλλά επιστρέφοντας την καρδιά στον Θεό. Διότι η νηστεία χωρίς μετάνοια γίνεται αδειανή. Και η μετάνοια χωρίς κάποια μορφή πειθαρχίας σπάνια διαρκεί. Αυτά τα δύο ανήκουν μαζί.

Αυτός είναι και ο λόγος που η νηστεία ήταν πάντα μέρος της ζωής της Εκκλησίας. Από τους πρώτους Χριστιανούς, οι Τετάρτες και οι Παρασκευές ήσαν ημέρες νηστείας. Τετάρτες, για να θυμόμαστε την προδοσία. Παρασκευές, για να θυμόμαστε τον Σταυρό. Όχι ως τελετουργίες, αλλά ως ένα ρυθμό, και ένα τρόπο ευθυγράμμισης του σώματος με την ιστορία της σωτηρίας.

Μετά έχουμε και τις εκτενείς νηστείες:

Μεγάλη Σαρακοστή, ένα ταξίδι μετάνοιας πριν από το Πάσχα. Ένα ξήλωμα της υπερβολής, μια επιστροφή στην απλότητα, ακόμη και νηστεία πριν από τη λήψη της Θείας Κοινωνίας, διότι η προσέγγιση του Θεού δεν είναι κάτι το ανέμελο, αλλά απαιτεί προετοιμασία, προσοχή, νηφαλιότητα.

Όλα αυτά μας δείχνουν κάτι σημαντικό. Η νηστεία δεν είναι τυχαίο πράγμα. Είναι βαθιά συνδεδεμένη με το πώς η Εκκλησία κατανοεί το ανθρώπινο πρόσωπο: σώμα και ψυχή μαζί, όχι χωριστά.  Αυτό που κάνουμε με το σώμα επηρεάζει την ψυχή και αυτό που συμβαίνει στην ψυχή τελικά διαμορφώνει το σώμα. Έτσι η νηστεία γίνεται ένας τρόπος να φέρεις ολόκληρο τον άνθρωπο σε ευθυγράμμιση.

Αλλά εδώ είναι που γίνεται ακόμα πιο σημαντικό πράγμα η νηστεία, διότι δεν συνδέεται μόνο με την Πτώση, αλλά και με τον Χριστό.

• Πριν ο Χριστός ξεκινήσει τη δημόσια διακονία Του, πηγαίνει στην ερημιά και νηστεύει 40 ημέρες - όχι συμβολικά, αλλά ως μια αντιμετώπιση.

• Όπου απέτυχε ο Αδάμ, ο Χριστός παραμένει πιστός.

• Όπου η ανθρωπότητα επέλεξε την όρεξη, ο Χριστός επιλέγει την υπακοή.

Και εκείνη τη στιγμή, δεν αντιστέκεται απλώς στον πειρασμό, αλλά αποκαθιστά την οδό.

Έτσι, όταν νηστεύουμε, δεν ασκούμε απλώς πειθαρχία. Συμμετέχουμε σε κάτι. Μπαίνουμε στην ζωή του Χριστού.

Εδώ αρχίζει να ανοίγει το βαθύτερο νόημα, γιατί η νηστεία δεν είναι να γίνουμε εντυπωσιακοί. Έχει να κάνει με το να γίνουμε δεκτικοί.

Στην Ορθοδοξία μιλάμε για θέωση, για την μεταμόρφωση του ανθρώπινου προσώπου μέσω της ένθεης ζωής.  Όμως αυτή η μεταμόρφωση δεν συμβαίνει αυτόματα. Συνεργαζόμαστε μαζί της. Εδώ είναι που η νηστεία γίνεται μέρος της συνέργειας. Ο Θεός δίνει Χάρη, αλλά εμείς ανταποκρινόμαστε. Κάνουμε χώρο για αυτήν.

Αφαιρούμε ό,τι είναι εμπόδιο. Και η νηστεία βοηθά στην δημιουργία αυτού του χώρου: λιγότερος θόρυβος, λιγότερη τέρψη, λιγότερη απόσπαση της προσοχής, ώστε να ριζώσει κάτι πιο σπουδαίο:

Η προσευχή γίνεται βαθύτερη, η επίγνωση γίνεται πιο οξεία, η καρδιά γίνεται πιο προσεκτική.

Όχι επειδή η νηστεία είναι ισχυρή από μόνη της, αλλά επειδή προετοιμάζει το έδαφος.

Όμως υπάρχει και ένας κίνδυνος εδώ. Γιατί όπως οτιδήποτε στην πνευματική ζωή, έτσι και η νηστεία μπορεί να παρεξηγηθεί. Μπορεί να γίνει επιφανειακή, μηχανικά, ακόμη και υπερήφανα.  Μπορείτε να νηστεύετε αυστηρά και να παραμένετε αμετάβλητοι. Μπορείτε να ακολουθείτε κάθε κανόνα και να είστε ακόμα μακριά από τον Θεό. Διότι η νηστεία δεν προοριζόταν ποτέ να στέκεται μόνη της:

• Αν η νηστεία δεν ενωθεί με την ταπεινοφροσύνη, γίνεται εγωισμός.

• Αν δεν ενωθεί με έλεος, γίνεται σκληρότητα.

• Αν δεν ενωθεί με τη μετάνοια, γίνεται αδειανή.

Οι Πατέρες ήταν πολύ ξεκάθαροι σχετικά με αυτό: «Καλύτερα να τρως και να είσαι ταπεινός, παρά να νηστεύεις και να είσαι υπερήφανος».

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι απλώς «Όντως νηστεύω;».

Το πραγματικό ερώτημα είναι: «Τι παράγει μέσα μου η νηστεία μου; Με κάνει πιο υπομονετικό, πιο συνειδητοποιημένο για τις αδυναμίες μου, πιο εξαρτημένο από τον Θεό; Ή με κάνει πιο άκαμπτο, πιο επικριτικό, πιο συγκεντρωμένο στον εαυτό μου;»

Γιατί η αληθινή νηστεία μαλακώνει την καρδιά. Δεν την σκληραίνει.

Και εδώ πρέπει να είμαστε ειλικρινείς. Η νηστεία είναι δύσκολη, όχι μόνο σωματικά αλλά και εσωτερικά, επειδή αντιμετωπίζει όλα όσα χρησιμοποιούμε για να παρηγορούμε τον εαυτό μας - δηλαδή το φαγητό, τις συνήθειες, τα πρότυπα - και μας αναγκάζει να αντιμετωπίσουμε κάτι που εμείς οι ίδιοι συνήθως αποφεύγουμε: τον εαυτό μας.

Αλλά εκεί είναι που αρχίζει και η ελευθερία. Γιατί κάθε φορά που λέτε «όχι» σε κάτι μικρό, ενδυναμώνετε κάτι πολύ μεγαλύτερο: την ικανότητα να επιλέγετε, την ικανότητα να αντιστέκεστε, την ικανότητα να παραμένετε.

Και με την πάροδο του χρόνου, αυτό γίνεται σταθερότητα. Όχι συναισθηματικές εξάρσεις, όχι προσωρινά κίνητρα, αλλά σταθερότητα. Το είδος της σταθερότητας που δεν μπορεί εύκολα να κλονιστεί.

Γι' αυτό νηστεύουμε: όχι για να αποδείξουμε κάτι, όχι για να κερδίσουμε κάτι, αλλά για να γίνουμε κάτι. Να γίνουμε άνθρωποι που δεν κυβερνώνται πλέον από παρόρμηση, αλλά διαμορφώνονται με την Θεία Κοινωνία.

Να γίνουμε άνθρωποι των οποίων οι επιθυμίες δεν είναι πλέον διασκορπισμένες, αλλά διατεταγμένες προς τον Θεό.

Και αυτό δεν θα συμβεί μέσα σε μια νηστεία ή σε μια σεζόν. Συμβαίνει αργά, μέσω της συνέπειας, μέσω της αποτυχίας και της επιστροφής, μέσω της εκμάθησης να ξεκινάς ξανά και ξανά και ξανά, μέχρι να αλλάξει κάτι, μέχρι η καρδιά να γίνει πιο ήσυχη, η θέληση να γίνει ισχυρότερη και η παρουσία του Θεού να γίνει πιο αληθινή.

Η νηστεία δεν έχει να κάνει με την αφαίρεση τροφής. Πρόκειται για την αφαίρεση όλων όσων μας εμποδίζουν να δούμε καθαρά. Και όταν αυτό αρχίζει να συμβαίνει, συνειδητοποιούμε κάτι:  πως ποτέ δεν πεινούσαμε μόνο για φαγητό.  Πεινούσαμε για τον Θεό. Και η νηστεία βοηθούσε να το θυμόμαστε αυτό.

Why is fasting so hard? Because it exposes what controls you!