Πολλές ακολουθίες της Εκκλησίας ολοκληρώνονται με την προσευχή αυτή: «Δι' ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον και σώσον ημάς!». Αφού εμείς οι ίδιοι προσευχόμαστε απευθείας στον Χριστό, γιατί επικαλούμαστε τις προσευχές άλλων; Είναι τόσο αδύναμες οι προσευχές μας, ή το έλεός Του είναι τόσο δυσπρόσιτο; Όπως πολλά άλλα στην Εκκλησία, η απάντηση αποκαλύπτει ένα ακόμη μεγαλύτερο μυστήριο.

Στην Γένεση 18, πληροφορούμεθα για την επίσκεψη του Θεού στον Αβραάμ, κάτω από την Δρυ του Μαμβρή. Το σύντομο αυτό απόσπασμα είναι γεμάτο μυστήρια, και έχει τραβήξει την προσοχή της Εκκλησίας εδώ και αιώνες. Ο Θεός έχει αποφασίσει να καταστρέψει τα Σόδομα και την Γομόρρα, εφ’ όσον η κακία τους αποδειχθεί ότι είναι όπως Του είχε αναφερθεί. Ο Αβραάμ, ωστόσο, θέτει ένα ενδιαφέρον ερώτημα κατά την μεσολάβησή του υπέρ των πόλεων αυτών: θα καταστρέψει άραγε ο Θεός τους δίκαιους μαζί με τους αμαρτωλούς; Κι αν υπάρχουν έστω πενήντα δίκαιοι άνθρωποι στην πόλη; Θα άφηνε ο Θεός τις πόλεις για χάρη των πενήντα;

Ο Θεός του απαντά ότι δεν θα αφάνιζε τις πόλεις για χάρη των πενήντα δικαίων. Η μεσιτεία του Αβραάμ συνεχίζεται με παρατεταμένη «διαπραγμάτευση», η οποία καταλήγει με την «παραχώρηση» πως θα αρκούσαν έστω δέκα δίκαιοι για να γλιτώσουν οι πόλεις. Φυσικά, φάνηκε πως λιγότεροι από δέκα ήταν οι δίκαιοι, έτσι οι πόλεις καταστρέφονται, και μόνο οι τέσσερις ψυχές φυγαδεύτηκαν από εκεί (ο Λωτ με την σύζυγο και τις δυο κόρες τους).

Ωστόσο, εδώ αποκαλύπτεται μια αξιοσημείωτη αρχή, ήτοι: η παρουσία των δικαίων προστατεύει την ζωή των αδίκων. Είναι το άλας και το φως. Όπως λέει ο Άγιος Ιάκωβος, «η θερμή προσευχή των δικαίων έχει πολλά οφέλη». (5:16)

Η παρουσία μόλις δέκα δικαίων (!!) θα έσωζε τις πόλεις των Σοδόμων και της Γομόρρας – τα σύμβολα του μεγαλύτερου κακού διαχρονικά. Ακόμη περισσότερο όμως από αυτό ήταν οι προσευχές του Αβραάμ. Για το χρονικό διάστημα κατά το οποίο στεκόταν ενώπιον του Κυρίου διαπραγματευόμενος, οι πονηρές πόλεις δεν πειράχθηκαν: ο Αβραάμ «καθυστερούσε» το χέρι του Θεού.

Αυτή η αίσθηση των πραγμάτων έχει σε μεγάλο βαθμό χαθεί στον σημερινό μας κόσμο. Έχουμε ενστερνισθεί μια κοσμική νοοτροπία μεταξύ μας και έχουμε καταντήσει να βλέπουμε την παρουσία χριστιανών με κοσμικούς όρους. Τοποθετούμε τον εαυτό μας ανάμεσα στις ποικίλες «ομάδες συμφερόντων». Φανταζόμαστε πως αν σταθούμε ενωμένοι, με μια φωνή, μια ενιαία ψήφο και ενιαίο πλούτο, θα έχουμε κάποιο μέτρο επίδρασης στις αποφάσεις των ισχυρών (οι οποίοι, αναμφισβήτητα, δεν είναι θεοί).

Τα πολύ θλιβερά συμπεράσματα της εκκοσμίκευσης είναι πως ο κόσμος αυτός είναι αυτοδιοικούμενος, αυθύπαρκτος και αυτοκαθοριζόμενος. Είναι μια γραμμή σκέψης που στην πραγματικότητα δεν περιέχει καμία ανάγκη για Θεό.

Η άνοδος της εκκοσμίκευσης ως κυρίαρχης πολιτιστικής πεποίθησης φέρει μαζί της την άνοδο της «ηθικότητας» ως μια μηχανή εξουσίας. Τα «ηθικά» κοινωνικά κινήματα που έχουν σημαδέψει την σύγχρονη ιστορία του Χριστιανισμού στην Δύση (Πουριτανισμός, κατάργηση, φεμινισμός, ποτοαπαγόρευση, καθώς και η σύγχρονη νοοτροπία woke, και άλλα) είναι όλα παραδείγματα του Χριστιανισμού ως μία εκκοσμικευμένη, «ηθική» δύναμη. Το γεγονός ότι πολύ συχνά, τα κινήματα αυτά είχαν εξ’ ίσου μια μη χριστιανική συμμετοχή όσο και μια χριστιανική, δείχνει τον κοσμικό χαρακτήρα της ύπαρξής τους. Ως κινήματα, λειτουργούν εξίσου καλά, είτε προσχωρούν οι Χριστιανοί είτε όχι. Η εκκοσμίκευση προετοιμάζει τον κόσμο για την εξαφάνιση του Χριστιανισμού.

Πριν από αρκετά χρόνια, μιλώντας σε ένα συνέδριο στο Σηάτλ, περιέγραψα εκείνη την πόλη ως «ένα από τα πλέον ηθικά μέρη μέσα στο έθνος». Ολόκληρες περιοχές αυτής της πόλης είχαν κλειστεί κατά καιρούς, εν ονόματι διαφόρων ηθικών αιτιών. Η Βοστώνη, κατά την εποχή των Πουριτανών, ήταν λιγότερο ηθική. Όπως ήταν αναμενόμενο, το ειδησεογραφικό κανάλι NPR, πριν από μερικά χρόνια δημοσίευσε ένα άρθρο που έλεγε: «Δεν πιστεύεις στον Θεό; Μετακόμισε στο Σηάτλ». Αυτό δεν έκανε λιγότερο ηθική την πόλη – ίσα-ίσα, θα μπορούσε να την κάνει ακόμα περισσότερο ηθική.

Ζητώ συγγνώμη από τους φίλους μου στο Σηάτλ – θα μπορούσα να είχα χρησιμοποιήσει άλλες πόλεις ως παραδείγματα. Δεν είναι μόνο το Σηάτλ.

Ο Χριστός δίδαξε πως η Εκκλησία είναι «το άλας» και «το φως». Για πολλούς, αυτό είναι μια εντολή που μας προωθεί στις ηθικές μάχες κάθε τόπου και χρόνου. Ο Χριστός παρατήρησε πως αν το θαλασσινό αλάτι έχανε την «αλμύρα» του, θα ήταν κατάλληλο μόνο για πέταμα. Θα μπορούσε εξ ίσου να είχε πει πως το κρέας που έχει γίνει «όλο αλάτι» είναι μη βρώσιμο. Η αναφορά στο αλάτι δεν υπονοεί την μετατροπή όλου του κόσμου σε αλάτι. Ούτε η περιγραφή του φωτός είναι γενικά μια που υπαινίσσεται πως όλα θα γίνουν φως. Και οι δύο περιγραφές υπονοούν την φύση μιας δίκαιης και αγίας παρουσίας στον κόσμο. Ο Αβραάμ κάτω από τον Δρυ του Μαμβρή είναι μια εικόνα πίστεως, και όχι κανενός τεράστιου στρατού που καλπάζει να συντρίψει τους εχθρούς του και να ενθρονίσει τον Αβραάμ ως τον πατέρα όλων μας.

Οι μοναδικές πιο σημαντικές ενέργειες στη ζωή αυτού του κόσμου, οποιαδήποτε μέρα, βρίσκονται στα διάφορα μέρη όπου έχει συγκεντρωθεί ο λαός του Θεού και προσφέρεται η Θεία Λειτουργία «κατά πάντα και δια πάντα». Οι δε μοντέρνες ευαισθησίες μας έχουν πολύ συχνά «μειώσει» την Θεία Λειτουργία σε «σταθμό φόρτισης» που μας παρέχει ενέργεια και έμπνευση ώστε να μπορούμε να βγούμε στον κόσμο και να κάνουμε «το πραγματικό μας έργο». Πρόκειται για δύο ανταγωνιστικά οράματα – και το πρώτο – το αρχαίο – παραβλέπεται όλο και περισσότερο ως προς τον σωστό ρόλο του.

Αν κατανοούσαμε την αληθινή φύση της προσευχής – την κοινωνία μας με τον Θεό – θα βρίσκαμε κάθε ευκαιρία για να προσευχόμαστε. Όταν ξεκινούμε την προσευχή ενώπιον του Θεού, τοποθετούμαστε μεταξύ των δικαίων. Γινόμαστε το άλας του Θεού και το φως του Θεού.

Είχε ειπωθεί σε έναν από τους πρώτους αιώνες της Εκκλησίας ότι υπήρχαν τρεις δίκαιοι άνδρες μέσω των προσευχών των οποίων ο Θεός διατήρησε τον κόσμο στην ύπαρξη. Γνωρίζουμε με βεβαιότητα πως η ύπαρξη των Σοδόμων και της Γομόρρας εξαρτιόταν για ένα διάστημα από τις προσευχές του Αβραάμ.

Έχω βαθιά πεποίθηση πως υπάρχουν τουλάχιστον τρεις που εκπληρώνουν αυτόν τον ρόλο τώρα. Κάθε φορά που στεκόμαστε προσευχόμενοι, παίρνουμε τη θέση μας κοντά τους. Εκεί, γινόμαστε άλας και φως, ανεξάρτητα από τις πολιτικές και τις ηθικότητες αυτού του κόσμου.

Δι’ ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησον και σώσον ημάς!