Σκιά, Εικόνα και Πράγματα. Ερμηνεία τού αγίου Μαξίμου τού Ομολογητή για το χωρίο τής προς Εβραίους 10:1

Ερμηνεία τού αγίου Μαξίμου τού Ομολογητή

για το χωρίο τής προς Εβραίους 10:1

Αγίου Μαξίμου τού Ομολογητού

Πηγή: Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, Σχόλια εις το Περί της Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας (Διονυσίου του Αρεοπαγίτου), κεφάλαιο Γ΄, μέρος ΙΙΙ, παράγραφος 2 (PG 4, 137D).

Το εδάφιο τής προς Εβραίους Επιστολής 10:1, λέει τα εξής:
Αρχαίο κείμενο	Μετάφραση
Σκιάν γαρ έχων ο νόμος των μελλόντων αγαθών, ουκ αυτήν την εικόνα των πραγμάτων, κατ' ενιαυτόν ταις αυταίς θυσίαις ας προσφέρουσιν εις το διηνεκές, ουδέποτε δύναται τους προσερχομένους τελειώσαι.	Επειδή, ο νόμος, ο οποίος αποτελεί σκιά των μελλοντικών αγαθών, όχι αυτή την εικόνα των πραγμάτων, δεν μπορεί ποτέ με τις ίδιες θυσίες που προσφέρονται, πάντοτε, κάθε χρόνο, να τελειοποιήσει αυτούς που προσέρχονται.

Ο άγιος Μάξιμος σχολιάζοντας το "Περί Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας" τού Διονυσίου τού Αρεοπαγίτη, ερμηνεύει Ορθοδόξως αυτό το εδάφιο, (όπως και πλήθος άλλων αγίων πατέρων), ως εξής:

Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, Σχόλια εις το Περί της Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας (Διονυσίου του Αρεοπαγίτου), κεφάλαιο Γ΄, μέρος ΙΙΙ, παράγραφος 2 (PG 4, 137D):

Αρχαίο κείμενο Μετάφραση

Από τών αιτιατών: Τουτέστι το από τών ορατών τελουμένων, επί τα αόρατα και μυστικά, άπερ τών εν αισθήσει αίτιά εισι και αρχέτυπα.
Αίτια δε λέγονται τα ετέρωθεν το οπωσούν είναι την αιτίαν έχοντα, ή από τών αιτιατών εις τα αίτια, τουτέστιν από τών αισθητών συμβόλων επί τα νοητά και νοερά·

ήγουν, από τών ατελεστέρων εις τα τελειότερα· οίον, από τών τύπων επί την εικόνα, και από ταύτης επί την αλήθειαν.

Σκιά γαρ τα τής Παλαιάς, εικών δε τα τής Νέας Διαθήκης, αλήθεια δε η τών μελλόντων κατάστασις.

Από τα αιτιατά: Δηλαδή, από τα ορατά πράγματα που τελούνται, ανεβαίνουμε στα αόρατα και μυστικά. Αυτά τα αόρατα είναι η αιτία και το αρχέτυπο για όσα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας.
Ως "αιτιατά" ονομάζουμε όσα παίρνουν την ύπαρξή τους από κάπου αλλού. Η πορεία μας είναι από τα αιτιατά προς τις αιτίες τους. Δηλαδή, από τα αισθητά σύμβολα περνάμε στα νοητά και στα νοερά πράγματα.
Με άλλα λόγια, προχωράμε από τα λιγότερο τέλεια προς τα πιο τέλεια. Για παράδειγμα, πηγαίνουμε από τους τύπους στην εικόνα, και από την εικόνα στην αλήθεια τών πραγμάτων.

Γιατί η Παλαιά Διαθήκη είναι η σκιά. Η Καινή Διαθήκη είναι η εικόνα. Ενώ η αλήθεια είναι η κατάσταση τών Μελλόντων.

Η φύση των «Σχολίων» τού αγίου Μαξίμου

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής έγραψε τα Σχόλια στα έργα του Διονυσίου του Αρεοπαγίτου. Η δομή τους μοιάζει με τα σημερινά «υπομνήματα» ή «σημειώσεις στο περιθώριο». Ο Μάξιμος διάβαζε το κείμενο του Διονυσίου και, όπου έβρισκε μια δύσκολη ή αινιγματική έννοια, έγραφε μια σύντομη, συμπυκνωμένη επεξήγηση.

Γι’ αυτό τον λόγο, το κείμενο αυτό δεν είναι οργανικό μέρος του κυρίως κειμένου του Διονυσίου Αρεοπαγίτου, ούτε αποτελεί πρωτότυπη συνεχή ανάλυση του Μαξίμου. Πρόκειται για Σχόλιο «αποσπασματικό»: Είναι μια αυτοτελής ερμηνευτική σημείωση που σκοπό έχει να φωτίσει έναν συγκεκριμένο όρο του Διονυσίου.

Το συγκεκριμένο απόσπασμα λειτουργεί ως ερμηνευτικό κλειδί. Ο Διονύσιος συχνά μιλάει με εξαιρετικά αφαιρετικό τρόπο για την κίνηση του νου από το «αισθητό» στο «νοητό». Ο Μάξιμος, με αυτό το σχόλιο, έρχεται να δώσει μια πρακτική, θεολογική «χαρτογράφηση» αυτής της κίνησης:

Ο Διονύσιος χρησιμοποιεί τον όρο «αιτιατά» (πράγματα που προκύπτουν από μια αιτία).

Ο Μάξιμος επεμβαίνει και «ξεκλειδώνει» τον όρο, εφαρμόζοντας το βιβλικό σχήμα (Π.Δ. -> Κ.Δ. -> Μέλλουσα Εποχή) για να κάνει κατανοητή τη διονυσιακή «ιεραρχική» άνοδο.

Είναι σύνθεση. Ο Μάξιμος συνδυάζει: Την ορολογία του Διονυσίου (αιτιατά, αρχέτυπα, αισθητά-νοητά). Την Πατερική παράδοση για το Εβραίους 10:1 (σκιά-εικόνα-αλήθεια), η οποία ήταν ευρέως γνωστή στην εποχή του (την είχαν ήδη χρησιμοποιήσει ο Ωριγένης, ο Γρηγόριος Νύσσης και ο Χρυσόστομος).

Ο Μάξιμος, γράφοντας στο περιθώριο του Διονυσίου, προσπάθησε να διασφαλίσει ότι ο αναγνώστης δεν θα χαθεί σε αφηρημένες φιλοσοφικές έννοιες, αλλά θα καταλάβει ότι η άνοδος προς το Θεό δεν είναι απλώς μια διανοητική άσκηση, αλλά μια κίνηση μέσα στην Εκκλησία, η οποία ξεκινά από την «σκιά» του Νόμου και καταλήγει στην «αλήθεια» της Βασιλείας.

Ν. Μ.

Saint Maximus the Confessor elaborating on Hebrews 10:1