Σήμερα, αγαπητοί μου αδελφοί, η Εκκλησία μας εορτάζει την μνήμη τής Αγίας Μεγαλομάρτυρος Ευφημίας, η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο κατά την διάρκεια τής Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου, μαρτύρησε για την αγάπη τού Χριστού και, όπως ξέρουμε από την τηλεοπτική σειρά, την οποία είδαμε πριν από λίγο καιρό, η αγία Ευφημία εμφανίστηκε στον άγιο Παΐσιο και τού έδωσε μια ιδιαίτερη εντολή, τι έπρεπε να κάνη για διάφορα κρίσιμα ζητήματα. Αυτό δείχνει ότι οι άγιοι τού Θεού είναι πάντοτε παρόντες στην ζωή μας. Μπορεί εμείς να μην τους βλέπουμε με τα σωματικά μας μάτια, αλλά, εάν έχουμε καθαρή καρδιά και αν προσευχόμαστε σε αυτούς, τότε και, όταν χρειάζεται, ο Θεός αποκαλύπτεται και δια τών αγίων μάς αποκαλύπτει το θέλημά Του.

Αλλά σήμερα εορτάζουμε και την μνήμη τού αγίου Σωφρονίου, τού Αθωνίτου, ενός συγχρόνου μεγάλου ησυχαστού Πατρός τής Εκκλησίας και θεολόγου και, βεβαίως, συνήλθαμε εδώ σε αυτόν τον Ιερό Ναό τής Αγίας Παρασκευής, επειδή αυτό το νότιο κλίτος τού Ιερού Ναού είναι αφιερωμένο στην μνήμη τού αγίου Σωφρονίου. Και τελέσαμε και τα εγκαίνια αυτής τής Αγίας Τραπέζης, και επομένως και σήμερα κατά την διάρκεια τού Εσπερινού και αύριο κατά την διάρκεια τού Όρθρου και τής θείας Λειτουργίας, θα δοξασθή ο Θεός δια μέσου αυτού τού νέου αγίου τής Εκκλησίας μας. Πολλοί άγιοι υπάρχουν, μεταξύ αυτών και ο άγιος Σωφρόνιος, ο Ησυχαστής και Θεολόγος.

1. Αναζήτηση τού κάλλους και τού Θεού

Αναφερόμενος στον άγιο Σωφρόνιο, θα ήθελα να πω ότι πραγματικά ήταν ένας άνθρωπος, ο οποίος είχε έκτακτα χαρίσματα και διανοητικά και πνευματικά χαρίσματα. Από μικρό παιδί έψαχνε να βρη την αλήθεια και κυρίως τον Θεό. Ως καλλιτεχνική φύση που ήταν, αφού ήταν ζωγράφος και διδάχθηκε την ζωγραφική τέχνη, πάντοτε αναζητούσε το κάλλος, την ομορφιά, την ωραιότητα και μάλιστα αυτό που δεν βλέπουν τα αισθητά μας μάτια. Και αργότερα πάλι, επειδή ήταν μια φύση η οποία ερευνούσε τον κόσμο και είχε έκτακτα διανοητικά προσόντα και χαρίσματα, γι’ αυτό και μπορούσε να φιλοσοφήση και προσπαθούσε μέσα από την λογική και την φιλοσοφία να δη και να εξετάση και να βρη Αυτόν, ο οποίος δημιούργησε τον κόσμο.

Γιατί, όταν έβλεπε την ομορφιά που υπάρχει σε όλη την κτίση, ως καλλιτέχνης που ήταν, έπρεπε στην συνέχεια να διερευνήση ποιος είναι αυτός που έκανε αυτόν τον κόσμο, τον όμορφο, αυτόν τον κόσμο τον λουσμένο μέσα στο φως. Και, βέβαια, ύστερα από διάφορες περιπέτειες τής ζωής του, πάλι αναζητούσε το βαθύτερο «είναι» τών πραγμάτων. Γι’ αυτό και τον αξίωσε ο Θεός, με μια ιδιαίτερη αποκάλυψη, ο νους του να αποδεσμευθή από τα εξωτερικά πράγματα και να εισέλθη μέσα στην καρδιά του και εκεί να αποκτήση το χάρισμα τής μετανοίας, το χάρισμα τής αυτομεμψίας, το χάρισμα τής μνήμης τού θανάτου. Και, βεβαίως, στην συνέχεια αξιώθηκε από τον Θεό να γίνη και θεολόγος που είδε όχι μόνο τον κόσμο, το κάλλος και το φως το οποίο υπάρχει στον κόσμο, όχι μόνο την ωραιότητα τού «είναι» και τού ανθρώπου μέσα στο εσωτερικό του βάθος, αλλά αξιώθηκε να δη και τον Ίδιο τον Χριστό, το Φως τού Θεού. Και με αυτήν την έννοια λέμε ότι ήταν ένας εμπειρικός πραγματικά θεολόγος.

Έτσι τον γνώρισα με τις επανειλημμένες επισκέψεις τις οποίες είχα κοντά του και για πολλά χρόνια, κάθε καλοκαίρι ένα μήνα, πήγαινα για να παραλάβω αυτό το οποίο εκείνος δίδασκε, την διδασκαλία του, γιατί θεώρησα ότι είναι πραγματικά η ουσία τής Ορθοδόξου Θεολογίας, που είναι στην πραγματικότητα οι προϋποθέσεις τής Ορθοδόξου Θεολογίας και το βάθος και το ύψος της.

2. Γιατί οι άνθρωποι αγαπούν το σκότος παρά το φως

Από όλα αυτά τα οποία έλεγε ο άγιος Σωφρόνιος, σχετικά με αυτό που αναζητούσε ο ίδιος μέσα σε όλη την κτίση αυτό το κάλλος και την λαμπρότητα και μετά αξιώθηκε να δη τον Θεό μέσα στο Φως, υπάρχει μια ωραιότατη επιστολή, την οποία έστειλε σε κάποιον και αναφέρεται σε αυτά τα ζητήματα και κυρίως έλεγε το γιατί οι σύγχρονοι άνθρωποι δεν αναζητούν τον Θεό και δεν βλέπουν το κάλλος, την ωραιότητα και την ομορφιά μέσα στην κτίση, αλλά το σκοτάδι. Γράφει ο άγιος Σωφρόνιος σε μια επιστολή του για ένα βαθύτατο ερώτημα. Ποιο είναι το ερώτημα;

«Γιατί τόσοι πολλοί άνθρωποι αγαπούν το σκότος παρά το Φως;».

Είναι φοβερό το ερώτημα αυτό. Γιατί οι άνθρωποι, ενώ είναι πλασμένοι από τον Θεό τού Φωτός και πρέπει να οδηγηθούν εκεί, ενώ υπάρχει μέσα στο «είναι» τού ανθρώπου η ορμή από το κατ’ εικόνα να φθάση στο καθ’ ομοίωση που είναι το Φως, δεν αναζητούν το Φως, αλλά ζουν μέσα στο σκοτάδι; Συνεχίζει:

«Στις μέρες μας αυτό εκφράζεται πολύ έντονα και στον χώρο τής τέχνης».

Ήταν καλλιτέχνης και έβλεπε ακόμη τον τρόπο με τον οποίο ζωγράφιζαν οι ζωγράφοι, όταν ο ίδιος ήταν στα βαθιά του γεράματα, και έβλεπε αυτήν την διαφορά. Ενώ εκείνος αναζητούσε να βρη το κάλλος μέσα στα όντα, τώρα, λέγει, οι καλλιτέχνες δεν προσπαθούν να ζωγραφίσουν το Φως, αλλά να ζωγραφίσουν το σκοτάδι. Γράφει:

«Η πιο φρικτή διεστραμμένη ασχήμια άρχισε να ελκύη τους ανθρώπους περισσότερο από ό,τι το κάλλος». Δηλαδή, ενώ ο άνθρωπος πρέπει να ελκύεται από το κάλλος, την ομορφιά, την ωραιότητα, τώρα αρχίζει να τον τραβά, να τον ελκύη «η πιο φρικτή διεστραμμένη ασχήμια».

Αυτό είναι το βασικό του ερώτημα. Και γράφει: «Αυτό είναι επίσης παράλογο». Είναι παράλογο το να αναζητά ο άνθρωπος, που είναι δημιουργημένος για το Φως και το κάλλος, «την πιο φρικτή διεστραμμένη ασχήμια, και ουσιαστικά το σκοτάδι. Καταλήγει: «Αλλά εξαιτίας αυτού η πραγματικότητα τού Άδη γίνεται ακόμη περισσότερο αισθητή». Το ότι, δηλαδή, ο άνθρωπος, ενώ είναι πλασμένος για το Φως, αναζητά το σκοτάδι, το κακό, το άσχημο, αναζητά αυτό που είναι παράλογο στην πραγματικότητα και την διεστραμμένη ασχήμια, αυτό το γεγονός κάνει αισθητή την παρουσία τού Άδη και την παρουσία τής κολάσεως.

Είναι φοβερός αυτός ο λόγος, ότι σήμερα, επειδή οι άνθρωποι αναζητούν πιο πολύ «την διεστραμμένη ασχήμια» και όχι το κάλλος, και αναζητούν το σκοτάδι, αυτό δείχνει το πόσο αισθητή πραγματικότητα είναι ο Άδης και η κόλαση. Γιατί, όταν κανείς θέλη να ζωγραφίση και να ομιλήση και τέλος πάντων να εκφρασθή γύρω από τα ζητήματα αυτά, εκφράζει αυτό το οποίο έχει μέσα του. Και έτσι, όταν κανείς ζη μέσα σε αυτήν «την διεστραμμένη ασχήμια», τότε κάνει αισθητή την παρουσία του ο Άδης και η κόλαση.

Το βλέπουμε, αγαπητοί μου αδελφοί, σήμερα. Βλέπουμε το πώς ο άνθρωπος έχει διαστραφή, το πώς ο άνθρωπος ζη πραγματικά μέσα στην κόλαση. Το ότι δεν αναζητά την ομορφιά τού Θεού, το Φως τού Θεού, αλλά αναζητά το σκοτάδι και ζη μέσα στο σκοτάδι και μάλιστα το αισθητό, πολύ περισσότερο το πνευματικό και το νοητό. Βλέπουμε εγκλήματα, διαστροφές καθημερινώς, όταν βλέπουμε τις ειδήσεις, συναντάμε τέτοια προβλήματα, τέτοιες διεστραμμένες καταστάσεις. Βλέπουμε κάποιον να αγαπά μια γυναίκα και να την σκοτώνη από αγάπη, βλέπουμε μια μάνα να σκοτώνη τα παιδιά της, βλέπουμε άλλους ανθρώπους να σκοτώνουν τους συνανθρώπους τους.

Αλλά δεν είναι μόνον αυτό. Το θεωρώ σαν μια μεγάλη υποκρισία, ότι όλοι καταδικάζουμε μια γυναίκα που σκότωσε τα μικρά παιδιά της, αλλά πόσες δολοφονίες δεν γίνονται με παιδιά, τα οποία είναι ακόμη έμβρυα; Πόσες δολοφονίες δεν γίνονται με τον τρόπο αυτόν και δεν μιλά κανένας και μάλιστα προστατεύονται αυτές οι δολοφονίες και με νόμο; Δεν είναι μόνον οι φόνοι που γίνονται εξωτερικά και τους βλέπουμε σε ανθρώπους, αλλά γίνονται και άλλοι φόνοι με πολέμους και με άλλες πράξεις, οι οποίες δυστυχώς, επειδή τις έχουμε συνηθίσει, δεν μάς κάνουν κάποια ιδιαίτερη εντύπωση. Και εδώ τίθεται πάλι το ερώτημα το οποίο θέτει ο άγιος Σωφρόνιος: «Γιατί τόσοι πολλοί άνθρωποι αγαπούν το σκότος παρά το Φως;».

3. Ο λόγος τού Χριστού

Βεβαίως, ο ίδιος ήξερε την απάντηση, αλλά αυτό ήταν ένα ρητορικό ερώτημα που το θέτει με ερωτηματικό τρόπο, και ήξερε την απάντηση, γιατί ήταν καλός μελετητής και τών Γραφών, αλλά και γνώριζε τον Χριστό και ήξερε, όπως και εμείς διαβάζουμε στο Ευαγγέλιο τού Ιωάννου, στο τρίτο κεφάλαιο, όταν ο Νικόδημος, ο νυχτερινός μαθητής, που ήταν Φαρισαίος και πήγε το βράδυ να μιλήση με τον Χριστό ιδιαίτερα για το πώς και τι πρέπει να κάνη, για να αναγεννηθή. Και τότε ο Χριστός έδωσε αυτή την απάντηση σε εκείνον και σε εμάς: «Αύτη δε εστιν η κρίσις, (αυτή είναι η κρίση μέσα στην κοινωνία ) ότι το Φως ελήλυθεν εις τον κόσμον, και ηγάπησαν οι άνθρωποι μάλλον το σκότος ή το Φως» (Ιω. γ΄, 19-21). Δηλαδή, ο Χριστός είναι το Φως τού κόσμου. Ο ίδιος έλεγε: «Εγώ ειμι το Φως τού κόσμου» (Ιωάν. η΄, 12). Και ο Χριστός ως Φως ήλθε στον κόσμο και οι άνθρωποι αγάπησαν περισσότερο το σκοτάδι παρά το Φως και, βέβαια, τον σταύρωσαν. Και γιατί γίνεται αυτό; Λέει, «ην γαρ πονηρά αυτών τα έργα». Όταν κανείς έχη έργα πονηρά, δεν μπορεί να εκτιμήση το κάλλος, την ομορφιά, την αλήθεια, το φυσικό. Και πολλές φορές το φυσικό το θεωρεί παρά φύσιν και το παρά φύσιν τον θεωρεί φυσικό. Γιατί; «ην γαρ πονηρά αυτών τα έργα».

Και συνεχίζει ο Χριστός: «Πας γαρ ο φαύλα πράσσων μισεί το Φως και ουκ έρχεται προς το Φως, ίνα μη ελεγχθή τα έργα αυτού». Εκείνος, λέει, ο οποίος πράττει τα πονηρά έργα, όχι μόνο δεν αγαπά, αλλά μισεί το Φως. Γιατί; Διότι, όταν πλησιάζη το Φως, το Φως θα τον αποκαλύψη. Αντίθετα, «ο ποιών την αλήθειαν έρχεται προς το Φως, ίνα φανερωθή αυτού τα έργα, ότι εν Θεώ εστιν ειργασμένα». Εκείνος ο οποίος πράττει την αλήθεια και είναι αληθής, εκείνος δεν φοβάται το Φως. Αν κάποιος έχη ρούχα λερωμένα, φοβάται να έλθη στο φως τού ήλιου, ενώ ένας ο οποίος έχει λαμπρά ρούχα χαίρεται να εμφανισθή στην κοινωνία. Το ίδιο γίνεται και στα πνευματικά ζητήματα. Επομένως αυτή είναι η απάντηση στο ερώτημα «γιατί τόσοι άνθρωποι σήμερα αγαπούν το σκοτάδι περισσότερο από το Φως», την οποία απάντηση γνώριζε ο άγιος Σωφρόνιος. Και, φυσικά, λέει ο ίδιος στην ίδια επιστολή, πρέπει να αποκτήσουμε την πίστη και την βεβαιότητα ότι με τον Χριστό, που είναι το Φως, νικούμε όλες τις σκοτεινές δυνάμεις και ζούμε εν Χριστώ. Και αυτό το μήνυμα, μάς το δίνει όχι μόνο ο άγιος Σωφρόνιος, αλλά και όλοι οι άγιοι τής Εκκλησίας μας:

Να αγαπούμε το κάλλος τού Θεού, να αγαπούμε το κάλλος τού ανθρώπου, το κάλλος τής ψυχής, την ομορφιά τού ανθρώπου που ζη εν τω Θεώ, να αγαπούμε τον Θεό και να μισούμε το σκοτάδι, να μισούμε τα έργα τής αμαρτίας. Και έτσι με αυτήν την έννοια η ζωή μας θα είναι φωτεινή και θα φωτίζεται από τον Θεό και θα οδηγούμαστε προς τον Θεό. Μακάρι αυτό να εξαπλωθή σε όλη την κοινωνία και όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι να αγαπούν περισσότερο το Φως παρά το σκοτάδι, να αγαπούν το κάλλος, την ομορφιά τού Θεού, παρά «την διεστραμμένη ασχήμια τής αμαρτίας».