Η εταιρεία Σκοπιά είναι μία οργάνωση και παράλληλα μία επιχείρηση, ένας όμιλος επιχειρήσεων. Και οι επιχειρήσεις κάτι πουλάνε· παρέχουν κάποιες υπηρεσίες και δρέπουν τους καρπούς αυτών των υπηρεσιών από τους καταναλωτές τους, τους πελάτες τους. Όσο πιο ευχαριστημένος είναι ένας πελάτης από μια επιχείρηση, τόσο περισσότερο θα παραμείνει κοντά της και δεν πρόκειται να την αλλάξει.

Η εταιρεία Σκοπιά, λοιπόν, πριν γίνει εταιρεία, ξεκίνησε σαν ένας όμιλος μελέτης. Μια παρέα ανθρώπων μελετούσε την Αγία Γραφή. Με αρχηγούς τον Μπάρμπουρ και τον Ρώσελ, ήταν μία μικρή και ελεύθερα σκεπτόμενη αντβεντιστική ομάδα, η οποία προωθούσε τον καιρό του τέλους. Πότε θα γίνει το τέλος, όπως έκαναν όλες οι αντβεντιστικές ομάδες.

Αυτοί είχαν τη δική τους πρόβλεψη ότι το τέλος θα ερχόταν το 1874. Δεν έγινε. Και ο Ρώσελ, αφού πλέον είχε διαχωριστεί από τον Μπάρμπουρ, έθεσε νέο στόχο το 1914.

Πάλι όμως δεν έγινε το τέλος. Και αφού η ομάδα του Ρώσελ εξέδωσε το δικό της περιοδικό, όταν διαχωρίστηκε από τον Μπάρμπουρ, δημιούργησε μία εταιρεία για την προώθηση αυτού του περιοδικού, καθώς και των εντύπων της εταιρείας αυτής. Τα έντυπα αυτά προωθούσαν και πουλούσαν αντβεντιστικές μελέτες για το πότε θα έρθει το τέλος.

Όμως ο επόμενος ηγέτης αυτής της ομάδας, ο Ρόδερφορδ, εκτός από εταιρεία έκανε αυτή την ομάδα και οργάνωση. Έπαψε πλέον να είναι ελεύθερος ο καθένας να δέχεται ό,τι θεωρούσε σωστό, αλλά έπρεπε κατ' ανάγκην να δέχεται τις απόψεις του ηγέτη της οργάνωσης, του Ρόδερφορδ. Και όποιος δεν το έκανε χαρακτηριζόταν «πονηρός δούλος».

Αυτός μετατρέποντας την εταιρεία σε οργάνωση, άρχισε να πουλάει στους πελάτες και οπαδούς του, ως αρχηγός εταιρείας που ήταν, ψεύτικη ασφάλεια, αίσθηση συλλογικότητας — ένιωθαν δηλαδή ότι ανήκουν σε κάτι ιδιαίτερο — και, κατά συνέπεια, αίσθηση εγωισμού. Ότι εμείς είμαστε κάτι το οποίο οι άλλοι δεν είναι, γιατί εμείς ξέρουμε πράγματα που οι άλλοι δεν ξέρουν και εμείς είμαστε κάτι σημαντικό για τον Δημιουργό του σύμπαντος, που οι άλλοι δεν είναι. Γι' αυτό και θα σωθούμε εμείς, ενώ οι άλλοι δεν θα σωθούν.

Παράλληλα, όποιος έφευγε από αυτή την οργάνωση όχι μόνο έχανε όλες αυτές τις «υπηρεσίες», αλλά πλήρωνε και μια τιμωρητική ρήτρα, χαρακτηριζόμενος αρχικά «πονηρός δούλος» και αργότερα «αποστάτης», πράγμα που είχε σοβαρές κοινωνικές συνέπειες στη ζωή του.

Έτσι, λοιπόν, έδεσε τους οπαδούς του σε ένα συμπαγές οργανωσιακό σχήμα, έχοντας συνδρομητές για το περιοδικό του, τη Σκοπιά, και για τα υπόλοιπα έντυπα που εξέδιδε, πουλώντας τους ιδεολογία και όλα αυτά που προαναφέραμε.

Επειδή όμως ήταν μία από τις πολλές παρόμοιες αντβεντιστικές θρησκείες, έπρεπε να εφαρμόσει στην πράξη τα επιχειρηματικά πλάνα και εκείνο το εμπορικό μάρκετινγκ που απαιτούσε διαφοροποίηση από τον ανταγωνισμό, διότι υπήρχαν χιλιάδες θρησκείες.

Για να ξεχωρίσει λοιπόν από τις υπόλοιπες αντβεντιστικές παρόμοιες ομάδες, καθώς και από τις άλλες ομάδες Σπουδαστών της Γραφής — που πλέον ήταν αρκετές, επειδή είχαν διασπαστεί σε πολλά κομμάτια και κάποιοι είχαν παραμείνει σε όσα πίστευε ο Ρώσελ — ο Ρόδερφορδ άλλαξε ακόμη και το όνομα. Τους ονόμασε Μάρτυρες του Ιεχωβά και άρχισε να τονίζει ότι «μόνο εμείς μιλάμε για το όνομα του Θεού», ώστε να διαφοροποιηθεί δογματικά και να έχει να προσφέρει κάτι ιδιαίτερο.

Άρχισε επίσης να μιλάει για δύο ελπίδες, μία ουράνια και μία επίγεια, κάτι που δεν είχε ξαναπαρουσιαστεί σε κάποια χριστιανική αίρεση των προηγούμενων αιώνων.

Η διαφοροποίηση όμως δεν σταμάτησε εκεί. Άλλαξε πάρα πολλά πράγματα από τα προηγούμενα δόγματα του προκατόχου του, του Ρώσελ. Για ένα διάστημα άλλαξε ακόμη και τη λέξη «χριστιανοί».

Τότε οι Μάρτυρες του Ιεχωβά έλεγαν ότι εμείς δεν είμαστε χριστιανοί, γιατί ο χριστιανισμός έχει αφήσει στην ιστορία ένα πολύ κακό όνομα και εμείς είμαστε κάτι διαφορετικό. Λεγόμαστε Μάρτυρες του Ιεχωβά.

Αυτό όμως δεν απέδωσε. Γι' αυτό, μετά από λίγο διάστημα, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά άρχισαν πάλι να αυτοπροσδιορίζονται ως χριστιανοί. Και σήμερα αυτή την προσωνυμία αγωνίζονται να την κατοχυρώσουν ακόμη και δικαστικά ως μέρος τού ονόματός τους.

Λες και ο Ιησούς Χριστός δεν είχε πει: «θα είσαστε Σ' ΕΜΕΝΑ μάρτυρες, έως εσχάτου τής γης». Άρα όχι μάρτυρες του Ιεχωβά, όπως ήταν οι αρχαίοι Ισραηλίτες, αλλά μάρτυρες του Χριστού.

Κάτι που βέβαια για εμάς τους χριστιανούς δεν έχει διαφορά, γιατί το όνομα Ιεχωβά — ή, ακριβέστερα, Γιαχβέ — είναι το όνομα και του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Προσδιορίζει κοινά χαρακτηριστικά της ουσίας των προσώπων της Θεότητας.

Γι' αυτό σε πολλά σημεία της Αγίας Γραφής εμφανίζονται τρεις Γιαχβέ. Αλλά αυτά είναι ψιλά γράμματα για τις μελέτες των φωστήρων της εταιρείας Σκοπιά.

Παρ' όλα αυτά όμως, ο ανταγωνισμός παρέμενε μεγάλος. Οι θρησκείες ήταν πολλές και ακολουθούσαν παρόμοιες μεθόδους διαφοροποίησης και σεκταριστικής οργάνωσης. Γι' αυτό η εταιρεία Σκοπιά προσπαθούσε συνεχώς να ενισχύει και να συσπειρώνει την κοινότητά της.

Σταδιακά, όταν οι ηγέτες των Μαρτύρων του Ιεχωβά συνειδητοποίησαν ότι δεν μπορούσαν πλέον να πουλούν την ιδεολογία τους ως τη μόνη αληθινή, επειδή ήταν πλέον εύκολο για τον καθένα να αναζητήσει και να βρει στοιχεία που έδειχναν ότι πολλά από τα δόγματά τους ήταν λανθασμένα — άλλωστε τα άλλαζαν κατά καιρούς και είχε γίνει πλέον συνείδηση στους οπαδούς τους ότι τίποτα εκεί μέσα δεν είναι οριστικό, αλλά όλα μπορούν να αλλάξουν από τη μία στιγμή στην άλλη — άρχισαν να ρίχνουν το βάρος στη δημιουργία μικρών κοινοτήτων.

Πριν από τριάντα περίπου χρόνια, για παράδειγμα, υπήρχαν τρεις εβδομαδιαίες συναθροίσεις. Η μία από αυτές ήταν η Μελέτη Βιβλίου, η οποία είχε σκοπό να χωρίσει τον μεγάλο αριθμό μιας "εκκλησίας" — της «εκκλησίας», εντός εισαγωγικών — σε μικρότερες ομάδες, ώστε να δημιουργείται μια πιο οικογενειακή ατμόσφαιρα. Και αυτή η οικογενειακή ατμόσφαιρα να σφυρηλατεί ισχυρότερους κοινωνικούς δεσμούς μεταξύ των μελών της τοπικής συνάθροισης. Αυτός ήταν ο σκοπός της Μελέτης Βιβλίου.

Στη συνέχεια όμως εμφανίστηκε το διαδίκτυο και αυτό επέφερε συντριπτικά πλήγματα στην οργάνωση της εταιρείας Σκοπιά.

Πλέον ο καθένας μπορούσε πολύ εύκολα να βρει οτιδήποτε ήθελε σχετικά με οποιοδήποτε δόγμα και να συγκρίνει όσα έλεγε η εταιρεία Σκοπιά με ένα σωρό άλλες απόψεις και εκδοχές που παρουσίαζαν άλλες θρησκείες για τα ίδια ζητήματα. Και δεν χρειαζόταν καν να αγοράσει τα έντυπά τους. Μπορούσε να τα βρει όλα αυτά δωρεάν και σε αφθονία, όποτε ήθελε.

Βέβαια, η εταιρεία Σκοπιά ήδη κατείχε μετοχές διαφόρων εταιρειών και αποκόμιζε κέρδη από αυτές που ήταν και άσχετες με τη θρησκευτική της δραστηριότητα. Όμως η εισοδηματική αξία των περιοδικών και των εντύπων της στέρευε.

Έπρεπε πλέον να στηρίζεται οικονομικά στις επενδύσεις που διέθετε σε άλλες εταιρείες, αλλά και στις εθελοντικές εισφορές. Παράλληλα, ο κάθε άνθρωπος μπορούσε να ενταχθεί σε οποιαδήποτε διαδικτυακή κοινότητα κοινωνικής δικτύωσης επιθυμούσε, που μπορούσε να βρει στο Διαδίκτυο. Έτσι η Σκοπιά έχανε και αυτή την κοινωνική παροχή που μέχρι τότε προσέφερε στους πελάτες της.

Γι' αυτό έπρεπε να κάνει κάτι. Έπρεπε να ανταγωνιστεί αυτά που παρείχε το διαδίκτυο και να συσφίξει ακόμη περισσότερο τις κοινωνικές σχέσεις των μελών της.

Θυμάμαι ότι πριν από το διαδίκτυο, πριν από τριάντα ή τριάντα πέντε χρόνια, όταν επισκεπτόμουν κάποια υποψήφια θύματα τής εταιρίας Σκοπιά, ενδιαφερόμενους για τη Σκοπιά δηλαδή, αντιμετώπιζα συχνά το εξής πρόβλημα, κυρίως από μοναχικούς και ηλικιωμένους ανθρώπους.

Μου έλεγαν: «Άκου, παιδί μου» — ήμουν και νέος τότε — «εγώ δεν τα καταλαβαίνω αυτά που μου λες, ούτε εσύ ούτε οι Μάρτυρες του Ιεχωβά. Εγώ είμαι μόνος μου ή μόνη μου και αυτοί οι άνθρωποι μου κάνουν παρέα. Καλοί άνθρωποι είναι, καλά λόγια μου λένε. Για ποιο λόγο να μη κάθομαι να τους ακούω;»

Λες και δεν μπορούσαν, βέβαια, να επισκεφθούν μία εκκλησία και να βρουν έναν ορθόδοξο όμιλο μελέτης. Όμως η εταιρεία Σκοπιά έκανε και «ντελίβερι». Προσέφερε τις κοινωνικές της υπηρεσίες σε αυτούς τους μοναχικούς ανθρώπους ακόμη και στα σπίτια τους. Έτσι κέρδιζε ενδιαφερομένους και με τον καιρό τους έπειθε, και αύξανε τα μέλη της.

Αυτές τις υπηρεσίες όμως πλέον τις παρέχει και το διαδίκτυο. Ο καθένας μπορεί από το σπίτι του να βρει παρέα, να συζητήσει και κυρίως να βρει, με μία απλή αναζήτηση, όλα τα λάθη των δογμάτων της Σκοπιάς, ένα προς ένα, συνοδευόμενα από αποδείξεις.

Γι' αυτό η εταιρεία Σκοπιά έχει πλέον σταματήσει να ρίχνει το κύριο βάρος στα δόγματα και επικεντρώνεται στη σύσφιγξη των κοινωνικών σχέσεων. Οι κοινωνικές δραστηριότητες στα πλαίσια της οργάνωσης δίνουν και παίρνουν.

Σε αντικατάσταση του διαδικτύου, δημιούργησε και τον ιστότοπο JW, ώστε να αποσπά την προσοχή των μελών της από άλλες ιστοσελίδες. Τους προσφέρει εκεί «άρτον και θεάματα», όπως έκαναν οι αρχαίοι Ρωμαίοι αυτοκράτορες για να αποσπούν την προσοχή του λαού από τα προβλήματά του.

Τώρα θα μου πείτε: «Οι ταινίες που γυρίζει η εταιρεία Σκοπιά και όσα προσφέρει μέσα από το JW είναι μόνο θεάματα. Πού βρίσκεται ο άρτος;»

Ο άρτος βρίσκεται στις υπόλοιπες κοινωνικές δραστηριότητες που έχουν μεταξύ τους τα μέλη της Σκοπιάς.

Έχουν χωρίσει πλέον τις συναθροίσεις τους σε ομίλους, ώστε συγκεκριμένες οικογένειες να συναναστρέφονται άλλες συγκεκριμένες οικογένειες μία ή δύο φορές την εβδομάδα, ή και συχνότερα. Όχι για μελέτη της Αγίας Γραφής, όπως συνέβαινε παλαιότερα στους ομίλους Μελέτης Βιβλίου — γιατί και τότε «όμιλοι» ονομάζονταν — αλλά για να φάνε, να πιουν και να διασκεδάσουν.

Και στα πλαίσια αυτού του σχεδίου, ώστε τα μέλη να περνούν καλά, εντάσσονται και οι τελευταίες αλλαγές που έχει πραγματοποιήσει. Για παράδειγμα, επιτρέπει πλέον να τσουγκρίζουν τα ποτήρια, ώστε να μη διαταράσσεται η εορταστική ατμόσφαιρα σε ένα τραπέζι. Να νιώθουν μεγαλύτερη χαλάρωση σε ζητήματα όπως το αίμα, επιτρέποντας τη χρήση του ίδιου του αίματος του ατόμου σε ορισμένες ιατρικές διαδικασίες. Επιτρέπει ακόμη στις γυναίκες να κυκλοφορούν με παντελόνια και στους άνδρες να έχουν μούσι.

Και προφανώς θα ακολουθήσουν και άλλες αλλαγές παρόμοιας χαλάρωσης, ώστε τα μέλη της κοινωνικής λέσχης της Σκοπιάς να αισθάνονται ολοένα και πιο άνετα.

Έτσι, αυτή η οργάνωση έχει καταντήσει, αντί να πουλάει κυρίως ιδεολογία όπως παλαιότερα — επειδή πλέον δεν μπορεί να την πουλήσει με την ίδια αποτελεσματικότητα — να πουλάει κυρίως κοινωνικές υπηρεσίες: ψεύτικη αίσθηση ασφάλειας ότι θα γλιτώσουν από τον Αρμαγεδδώνα, ψεύτικη αίσθηση ανωτερότητας ότι «εμείς ξέρουμε και οι άλλοι δεν ξέρουν», ότι «εμείς είμαστε κάτι ιδιαίτερο ενώ οι άλλοι δεν είναι», καθώς και κάλυψη των αναγκών των πελατών της για θεάματα, κοινωνικότητα και διασκέδαση.

Αυτό είναι το επιχειρηματικό πακέτο που προσφέρει σήμερα η εταιρεία Σκοπιά. Σε πάρα πολλούς ανθρώπους αρέσει και γι' αυτό αγοράζουν τις υπηρεσίες της με τη συμμετοχή τους και με τις εισφορές τους.

Αυτό όμως είναι κάτι πολύ διαφορετικό από τον αγώνα σωτηρίας που καλούμαστε εμείς οι χριστιανοί να κάνουμε, προκειμένου να φθάσουμε στο καθ' ομοίωσιν.