Ο Θεός πηγή κάθε καλού, ομορφιάς και όντος και η ταύτιση καλού και "κάλλους". Περί Θείων ονομάτων. Διονυσίου τού Αρεοπαγίτου. 4ο Μέρος, 7,8.

Κείμενο

Μετάφραση

7. Τούτο ταγαθόν υμνείται προς τών ιερών θεολόγων και ως καλόν και ως κάλλος και ως αγάπη και ως αγαπητόν και όσαι άλλαι ευπρεπείς εισι τής καλλοποιού και κεχαριτωμένης ωραιότητος θεωνυμίαι.

Το δε καλόν και κάλλος ου διαιρετόν επί τής εν ενί τα όλα συνειληφυίας αιτίας. Ταύτα γαρ επί μεν τών όντων απάντων εις μετοχάς και μετέχοντα διαιρούντες καλόν μεν είναι λέγομεν το κάλλους μετέχον, κάλλος δε την μετοχήν τής καλλοποιού τών όλων καλών αιτίας.

Το δε υπερούσιον καλόν κάλλος μεν λέγεται δια την απ' αυτού πάσι τοις ούσι μεταδιδομένην οικείως εκάστω καλλονήν

και ως τής πάντων ευαρμοστίας και αγλαΐας αίτιον δίκην φωτός εναστράπτον άπασι τας καλλοποιούς τής πηγαίας ακτίνος αυτού μεταδόσεις και ως πάντα προς εαυτό καλούν, όθεν και κάλλος λέγεται, και ως όλα εν όλοις εις ταυτό συνάγον,

καλόν δε ως πάγκαλον άμα και υπέρκαλον και αεί ον κατά τα αυτά και ωσαύτως καλόν και ούτε γιγνόμενον ούτε απολλύμενον ούτε αυξανόμενον ούτε φθίνον, ουδέ τη μεν καλόν, τη δε αισχρόν ουδέ τοτέ μεν, τοτέ δε ου, ουδέ προς μεν το καλόν, προς δε το αισχρόν ούτε ένθα μεν, ένθα δε ου ως τισί μεν ον καλόν, τισί δε ου καλόν, αλλ ως αυτό καθ εαυτό μεθ εαυτού μονοειδές αεί ον καλόν και ως παντός καλού την πηγαίαν καλλονήν υπεροχικώς εν εαυτώ προέχον. Τη γαρ απλή και υπερφυεί τών όλων καλών φύσει πάσα καλλονή και παν καλόν ενοειδώς κατ αιτίαν προϋφέστηκεν.

Εκ τού καλού τούτου πάσι τοις ούσι το είναι κατά τον οικείον λόγον έκαστα καλά, και δια το καλόν αι πάντων εφαρμογαί και φιλίαι και κοινωνίαι, και τω καλώ τα πάντα ήνωται, και αρχή πάντων το καλόν ως ποιητικόν αίτιον και κινούν τα όλα και συνέχον τω τής οικείας καλλονής έρωτι και πέρας πάντων και αγαπητόν ως τελικόν αίτιον, τού καλού γαρ ένεκα πάντα γίγνεται, και παραδειγματικόν, ότι κατ αυτό πάντα αφορίζεται.

Διο και ταυτόν εστι ταγαθώ το καλόν, ότι τού καλού και αγαθού κατά πάσαν αιτίαν πάντα εφίεται, και ουκ έστι τι τών όντων, ό μη μετέχει τού καλού και αγαθού. Τολμήσει δε και τούτο ειπείν ο λόγος, ότι και το μη ον μετέχει τού καλού και αγαθού, τότε γαρ και αυτό καλόν και αγαθόν, όταν εν θεώ κατά την πάντων αφαίρεσιν υπερουσίως υμνείται.*

Τούτο το εν αγαθόν και καλόν ενικώς εστι πάντων τών πολλών καλών και αγαθών αίτιον. Εκ τούτου πάσαι τών όντων αι ουσιώδεις υπάρξεις, αι ενώσεις, αι διακρίσεις, αι ταυτότητες, αι ετερότητες, αι ομοιότητες, αι ανομοιότητες, αι κοινωνίαι τών εναντίων, αι ασυμμιξίαι τών ηνωμένων, αι πρόνοιαι τών υπερτέρων, αι αλληλουχίαι τών ομοστοίχων, αι επιστροφαί τών καταδεεστέρων, αι πάντων εαυτών φρουρητικαί και αμετακίνητοι μοναί και ιδρύσεις, και αύθις αι πάντων εν πάσιν οικείως εκάστω κοινωνίαι και εφαρμογαί και ασύγχυτοι φιλίαι και αρμονίαι τού παντός, αι εν τω παντί συγκράσεις, αι αδιάλυτοι συνοχαί τών όντων, αι ανέκλειπτοι διαδοχαί τών γινομένων, αι στάσεις πάσαι και αι κινήσεις αι τών νοών, αι τών ψυχών, αι τών σωμάτων. Στάσις γαρ εστι πάσι και κίνησις το υπέρ πάσαν στάσιν και πάσαν κίνησιν ενιδρύον έκαστον εν τω εαυτού λόγω και κινούν επί την οικείαν κίνησιν.

8. Και κινείσθαι μεν οι θείοι λέγονται νόες κυκλικώς μεν ενούμενοι ταις ανάρχοις και ατελευτήτοις ελλάμψεσι τού καλού και αγαθού, κατ ευθείαν δε, οπόταν προίασιν εις την τών υφειμένων πρόνοιαν ευθεία τα πάντα περαίνοντες, ελικοειδώς δε, ότι και προνοούντες τών καταδεεστέρων ανεκφοιτήτως μένουσιν εν ταυτότητι περί το τής ταυτότητος αίτιον καλόν και αγαθόν ακαταλήκτως περιχορεύοντες.

7. Αυτό το Αγαθό υμνείται από τους ιερούς θεολόγους και ως «καλό» και ως «κάλλος» (ομορφιά), και ως «αγάπη» και ως «αγαπητό». Του αποδίδονται επίσης όλες οι άλλες ταιριαστές θεϊκές ονομασίες που φανερώνουν την ωραιότητα, η οποία δημιουργεί ομορφιά και χαρίζει χάρη.

Όμως, οι έννοιες «καλό» και «κάλλος» δεν διαχωρίζονται στην πρώτη Αιτία, η οποία συγκεντρώνει τα πάντα μέσα στην ενιαία ενότητά της. Στα όντα, βέβαια, τα διακρίνουμε σε «μετοχές» (αυτό που μεταδίδεται) και σε «μετέχοντα» (αυτά που το δέχονται)· έτσι, λέμε «καλό» εκείνο που μετέχει στην ομορφιά, και «κάλλος» τη συμμετοχή στην ομορφιά που πηγάζει από την Αιτία όλων των όμορφων πραγμάτων.

Όσο για το υπερούσιο Καλό, ονομάζεται «κάλλος» εξαιτίας της ομορφιάς που μεταδίδει από τον εαυτό του σε όλα τα όντα, ανάλογα με τη συμβατότητα του καθενός.

Επίσης επειδή είναι η αιτία για την αρμονία και τη λαμπρότητα των πάντων, αστράφτοντας σε όλα σαν το φως, και μεταδίδοντας τις ακτίνες της πηγής του που ομορφαίνουν τα πάντα, και επειδή προσκαλεί τα πάντα προς τον εαυτό του, γι' αυτό ονομάζεται «κάλλος» (ομορφιά), και επίσης επειδή συγκεντρώνει τα πάντα μέσα σε όλα στην ίδια ενότητα.

Και λέγεται καλό επειδή υπάρχει χωρίς αρχή, ταυτόχρονα πανέμορφο και υπέρτατα όμορφο. Και με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, καλό, χωρίς να γίνεται, ούτε να χάνεται, ούτε να αυξάνεται, ούτε να μειώνεται. Ούτε να είναι από τη μία πλευρά όμορφο και από την άλλη άσχημο, ούτε κάποτε είναι και κάποτε δεν είναι, ούτε είναι όμορφο για κάποιους και για άλλους όχι. Αλλά είναι από μόνο του και με τον εαυτό του με έναν τρόπο πάντοτε όμορφο, έχοντας μέσα του με υπερβολικό τρόπο την πηγαία ομορφιά κάθε καλού (όμορφου) πράγματος. Επειδή προϋπήρξε με ενιαίο τρόπο κατά την αιτία, στην απλή και υπερφυσική φύση όλων τών καλών, κάθε ομορφιά και κάθε καλό.

Από αυτό το Καλό πηγάζει η ύπαρξη όλων των όντων, ώστε το καθένα να είναι όμορφο σύμφωνα με τον δικό του λόγο. Και χάρη στο Καλό υπάρχουν οι αρμονίες, οι φιλίες και οι κοινωνίες όλων των πραγμάτων, και με το Καλό τα πάντα είναι ενωμένα. Και το Καλό είναι η αρχή των πάντων ως δημιουργική αιτία που κινεί και συγκρατεί τα πάντα με τον έρωτα της δικής του ομορφιάς. Είναι επίσης ο σκοπός των πάντων και αγαπητό ως τελική αιτία, αφού για χάρη του Καλού γίνονται όλα. Είναι ακόμη το πρότυπο, καθώς σύμφωνα με αυτό καθορίζονται τα πάντα.

Γι' αυτό και το «Καλό» είναι το ίδιο με το «Αγαθό», επειδή τα πάντα επιδιώκουν το Καλό και το Αγαθό σε κάθε τους αιτία. Και δεν υπάρχει τίποτα από τα όντα που να μην μετέχει στο Καλό και το Αγαθό. Θα τολμήσει μάλιστα ο λόγος να πει και τούτο: Ακόμα και το «μη ον» (το μη υπάρχον) μετέχει στο Καλό και το Αγαθό, όταν υμνείται με τον Θεό, ως υπερούσια έλλειψη τών πάντων·* κι έτσι και αυτό είναι καλό και αγαθό.

Αυτό το ένα Αγαθό και Καλό είναι η μοναδική αιτία για όλα τα πολλά καλά και όμορφα πράγματα. Από αυτό προέρχονται όλες οι υπαρκτές ουσίες των όντων, οι ενώσεις, οι διακρίσεις, οι ταυτότητες, οι διαφορές, οι ομοιότητες, οι ανομοιότητες, οι κοινωνίες των αντιθέτων και η μη ανάμειξη των ηνωμένων στοιχείων. Από αυτό πηγάζει η πρόνοια των ανώτερων, η συνοχή των ίσων, οι ανακάμψεις των κατώτερων, οι προφυλακτικές και αμετακίνητες παραμονές και θεμελιώσεις όλων μέσα στον εαυτό τους, και πάλι οι αμοιβαίες κοινωνίες όλων μέσα σε όλα, όπως ταιριάζει στο καθένα, και οι συνδέσεις και οι ασύγχυτες φιλίες και αρμονίες όσων υπάρχουν· οι αναμίξεις που υπάρχουν μέσα στο σύμπαν, οι αδιάλυτες συνοχές των όντων, οι αδιάκοπες διαδοχές αυτών που γίνονται, όλες οι στάσεις και όλες οι κινήσεις των νοών, των ψυχών και των σωμάτων. Επειδή στάση και κίνηση για όλα, είναι Εκείνο που βρίσκεται πάνω από κάθε στάση και κάθε κίνηση, και που εγκαθιδρύει το καθένα μέσα στον δικό του λόγο και το κινεί προς τη δική του φυσική κίνηση.

8. Οι θείοι νόες (οι άγγελοι) λέγεται ότι κινούνται με τρεις τρόπους:

Κυκλικά: Όταν ενώνονται με τις άναρχες και ατελείωτες ελλάμψεις του Καλού και του Αγαθού.

Σε ευθεία: Όταν προχωρούν στην πρόνοια για τα κατώτερα όντα, κατευθύνοντας τα πάντα με ευθύτητα, και

Ελικοειδώς: επειδή, ενώ προνοούν για τα κατώτερα, παραμένουν αμετακίνητοι σε ταύτιση με το αίτιο τής ταυτότητας Καλό και Αγαθό, χορεύοντας ακατάπαυστα γύρω του.