Ο Θεός δημιούργησε εκπληκτική ποικιλία πουλιών μεταξύ τών οποίων και σαρκοφάγα. 8η Ομιλία εις την Εξαήμερον Αγίου Βασιλείου Καισαρείας. Περί πτηνών. Κεφάλαιο 3

Κείμενο

Μετάφραση

γ'. Εισί μέντοι γενών διαφοραί μυρίαι και εν τοις όρνισιν, ας εάν τις κατά τον αυτόν τρόπον επίη καθ ον εν μέρει και τής τών ιχθύων εξετάσεως εφηψάμεθα, ευρήσει εν μεν όνομα τών πετεινών, μυρίας δε εν τούτοις διαφοράς εν τε τοις μεγέθεσι και εν τοις σχήμασι και εν ταις χρόαις· και κατά τους βίους, και τας πράξεις, και τα ήθη, αμύθητον ούσαν αυτοίς την προς άλληλα παραλλαγήν.

Ήδη μεν ουν τινες επειράθησαν και ονοματοποιίαις χρήσασθαι, ίν, ώσπερ δια καυτήρων τινών τής ασυνήθους και ξένης ονομασίας, το ιδίωμα εκάστου γένους επιγινώσκηται. Και τα μεν ωνόμασαν σχιζόπτερα, ως τους αετούς· τα δε δερμόπτερα, ως τας νυκτερίδας· τα δε πτιλωτά, ως τους σφήκας· τα δε κολεόπτερα, ως τους κανθάρους, και όσα εν θήκαις τισί και περιβολαίς γεννηθέντα, περιρραγέντος αυτοίς τού ελύτρου, προς την πτήσιν ηλευθερώθη.

Αλλ ημίν αρκούσα σημείωσις προς την τών γενών ιδιότητα η κοινή χρήσις, και οι παρά τής Γραφής περί τε καθαρών και ακαθάρτων διορισμοί.

Άλλο μεν ουν γένος το τών σαρκοφάγων, και άλλη κατασκευή πρέπουσα τω τρόπω τής διαίτης αυτών, ονύχων ακμαί, και χείλος αγκύλον, και πτερόν οξύ, ώστε και συλληφθήναι ραδίως το θήραμα, και διασπαραγέν τροφήν τω ελόντι γενέσθαι. Άλλη τών σπερμολόγων κατασκευή· άλλη τών εκ παντός τρεφομένων τού συντυχόντος.

Και εν τούτοις πλείσται διαφοραί. Τα μεν γαρ αυτών εστιν αγελικά, πλην τών αρπακτικών· τούτων δε ουδέν κοινωνικόν εκτός τού κατά τας συζυγίας συνδυασμού. Μυρία δε άλλα τον αθροισματικόν ρηται βίον, ως περιστεραί, και γέρανοι, και ψήρες, και κολοιοί.

Πάλιν εν τούτοις τα μεν άναρχά εστι και οίον αυτόνομα· τα δε υφ ηγεμόνι τετάχθαι καταδεχόμενα, ως αι γέρανοι. Ήδη δε τις και ετέρα εν τούτοις εστί διαφορά, καθ ην τα μεν επιδημητικά τε εστι και εγχώρια, τα δε απαίρειν πέφυκε πορροτάτω, και χειμώνος εγγίζοντος εκτοπίζειν ως τα πολλά.

Χειροήθη δε και τιθασσά τα πολλά τών ορνέων εκτρεφόμενα γίνεται, πλην γε δη τών ασθενών, α δι υπερβάλλουσαν δειλίαν και ανανδρίαν, την συνεχή τής χειρός ενόχλησιν ουχ υφίσταται. Αλλά και συνανθρωπιστικοί τινες τών ορνίθων εισί, τας αυτάς ημίν οικήσεις καταδεχόμενοι· άλλοι δε όρειοι, και φιλέρημοι.

Μεγίστη δε διαφορά και η περί την φωνήν ιδιότης εκάστου. Οι μεν γαρ κωτίλοι και λάλοι τών ορνίθων εισίν· οι δε σιγηλοί. Και τα μεν ωδικά και πολύφωνα· τα δε άμουσα παντελώς και ωδής άμοιρα. Και τα μεν μιμηλά, ή εκ φύσεως έχοντα το μιμείσθαι, ή εξ ασκήσεως προσλαβόντα· τα δε μονότροπον και αμετάβλητον την φωνήν αφιέντα.

Γαύρον ο αλεκτρυών· φιλόκαλον ο ταώς· λάγνιοι αι περιστεραί και αι κατοικίδιοι όρνεις, επί παντός καιρού το συνουσιαστικόν έχουσαι. Δολερόν ο πέρδιξ και ζηλότυπον, κακούργως συμπράττων τοις θηραταίς προς την άγραν.

γ'. Υπάρχουν βέβαια δεκάδες χιλιάδες διαφορές γενών και ανάμεσα στα πουλιά, τις οποίες αν κάποιος τις εξετάσει με τον ίδιο τρόπο που εξετάσαμε προηγουμένως ένα προς ένα τα είδη των ψαριών, θα βρει ότι, ενώ το όνομα των πτηνών είναι ένα, μέσα σε αυτά υπάρχουν αμέτρητες διαφορές και στα μεγέθη και στα σχήματα και στα χρώματα· αλλά και ως προς τους τρόπους ζωής τους, τις πράξεις τους και τις συνήθειές τους, η παραλλαγή τους μεταξύ τους είναι ανείπωτη.

Ήδη λοιπόν κάποιοι επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν και τεχνητές ονοματοδοσίες, ώστε, όπως με κάποιες πυρωμένες σφραγίδες της ασυνήθιστης και ξένης ονομασίας, να αναγνωρίζεται το ιδιαίτερο γνώρισμα κάθε γένους. Και άλλα τα ονόμασαν σχιζόπτερα, όπως τους αετούς· άλλα δερμόπτερα , όπως τις νυχτερίδες· άλλα πτιλωτά, όπως τις σφήκες· και άλλα κολεόπτερα, όπως τα σκαθάρια, και όσα γεννήθηκαν μέσα σε κάποιες θήκες και περιβλήματα και, αφού έσπασε γύρω τους το κέλυφος, ελευθερώθηκαν για την πτήση.

Αλλά για εμάς αρκεί ως επισήμανση για την ιδιαιτερότητα των γενών η κοινή χρήση των λέξεων, και οι ορισμοί της Αγίας Γραφής σχετικά με τα καθαρά και τα ακάθαρτα ζώα.

Άλλο λοιπόν γένος είναι αυτό των σαρκοφάγων, και άλλη η κατασκευή του σώματος που ταιριάζει στον τρόπο της διατροφής τους: αιχμηρά νύχια, γαμψό ράμφος και οξύ φτερό, ώστε και το θήραμα να συλλαμβάνεται εύκολα, και αφού διαμελιστεί να γίνει τροφή για αυτόν που το έπιασε. Άλλη η κατασκευή των σπερμοφάγων και άλλη εκείνων που τρέφονται από οτιδήποτε τυχαίο βρουν.

Και σε αυτά υπάρχουν πάρα πολλές διαφορές. Γιατί άλλα από αυτά ζουν σε αγέλες, εκτός από τα αρπακτικά· από αυτά κανένα δεν είναι κοινωνικό, εκτός από την περίοδο του ζευγαρώματος. Αμέτρητα άλλα έχουν επιλέξει τη ζωή σε ομάδες, όπως τα περιστέρια, οι γερανοί, τα ψαρόνια και οι κάργιες.

Πάλι σε αυτά, άλλα είναι χωρίς αρχηγό και αυτόνομα, ενώ άλλα δέχονται να είναι ταγμένα υπό την καθοδήγηση ηγεμόνα, όπως οι γερανοί. Υπάρχει ήδη και κάποια άλλη διαφορά σε αυτά, σύμφωνα με την οποία άλλα είναι μόνιμα και επιδημητικά, ενώ άλλα έχουν τη φύση να απομακρύνονται πολύ μακριά και, όταν πλησιάζει ο χειμώνας, να αλλάζουν τόπο τις περισσότερες φορές.

Τα περισσότερα πουλιά συνηθίζουν τα χέρια και γίνονται ήμερα όταν εκτρέφονται, εκτός βέβαια από εκείνα τα αδύναμα, τα οποία από υπερβολική δειλία και φόβο δεν αντέχουν τη συνεχή ενόχληση από το χέρι. Αλλά και κάποια από τα πουλιά είναι κοινωνικά με τους ανθρώπους, δεχόμενα να κατοικούν στα ίδια μέρη με εμάς· άλλα όμως προτιμούν τα βουνά και τη μοναξιά.

Μεγάλη διαφορά έχει και η ιδιαιτερότητα της φωνής του καθενός. Γιατί άλλα από τα πουλιά είναι φλύαρα και ομιλητικά, ενώ άλλα είναι σιωπηλά. Και άλλα είναι ωδικά (κελαηδούν) και έχουν πολλές φωνές, ενώ άλλα είναι τελείως άμουσα και στερούνται το κελάηδημα. Και άλλα είναι μιμητικά, είτε επειδή έχουν από τη φύση την ικανότητα της μίμησης, είτε επειδή την απέκτησαν με εξάσκηση· άλλα όμως βγάζουν τη φωνή τους με έναν μόνο τρόπο και αναλλοίωτη.

Ο πετεινός είναι καμαρωτός. Το παγώνι αγαπά την ομορφιά. Τα περιστέρια και οι σπιτικές κότες είναι ερωτύλα, έχοντας τη διάθεση για συνουσία κάθε εποχή. Η πέρδικα είναι δόλια και ζηλιάρα, συνεργαζόμενη με κακό τρόπο με τους κυνηγούς για τη σύλληψη των άλλων πουλιών.