Οι νόμοι τής ζούγκλας στα θαλάσσια όντα όπως τα δημιούργησε ο Θεός. 7η Ομιλία εις την Εξαήμερον Αγίου Βασιλείου Καισαρείας. Περί πτηνών. Κεφάλαιο 3

Κείμενο

Μετάφραση

γ'. Τροφή δε ιχθύσιν άλλοις άλλη κατά γένος διωρισμένη. Οι μεν γαρ ιλύϊ τρέφονται· οι δε τοις φυκίοις· άλλοι ταις βοτάναις ταις εντρεφομέναις τω ύδατι αρκούνται. Αλληλοφάγοι δε τών ιχθύων οι πλείστοι, και ο μικρότερος παρ εκείνοις βρώμά εστι τού μείζονος. Καν ποτε συμβή τον τού ελάττονος κρατήσαντα ετέρου γενέσθαι θήραμα, υπό την μίαν άγονται γαστέρα τού τελευταίου.

Τι ουν ημείς οι άνθρωποι άλλο τι ποιούμεν εν τη καταδυναστεία τών υποδεεστέρων; τι διαφέρει τού τελευταίου ιχθύος ο τη λαιμάργω φιλοπλουτία τοις απληρώτοις τής πλεονεξίας αυτού κόλποις εναποκρύπτων τους ασθενείς; Εκείνος είχε τα τού πένητος· συ τούτον λαβών μέρος εποιήσω τής περιουσίας σεαυτού. Αδίκων αδικώτερος ανεφάνης, και πλεονεκτικώτερος πλεονέκτου. Όρα μη το αυτό σε πέρας τών ιχθύων εκδέξηται, άγκιστρόν που, ή κύρτος, ή δίκτυον. Πάντως γαρ και ημείς πολλά τών αδίκων διεξελθόντες, την τελευταίαν τιμωρίαν ουκ αποδρασόμεθα.

Ήδη δε και εν ασθενεί ζώω πολύ το πανούργον και επίβουλον καταμαθών, βούλομαί σε φυγείν τών κακούργων την μίμησιν. Ο καρκίνος τής σαρκός επιθυμεί τού οστρέου· αλλά δυσάλωτος η άγρα αυτώ δια την περιβολήν τού οστράκου γίνεται. Αρραγεί γαρ ερκίω το απαλόν τής σαρκός η φύσις κατησφαλίσατο. Διο και οστρακόδερμον προσηγόρευται. Και επειδή δύο κοιλότητες ακριβώς αλλήλαις προσηρμοσμέναι το όστρεον περιπτύσσονται, αναγκαίως άπρακτοί εισιν αι χηλαί τού καρκίνου.

Τι ουν ποιεί; Όταν ίδη εν απηνέμοις χωρίοις μεθ ηδονής διαθαλπόμενον, και προς την ακτίνα τού ηλίου τας πτύχας εαυτού διαπλώσαντα, τότε δη λάθρα ψηφίδα παρεμβαλών, διακωλύει την σύμπτυξιν, και ευρίσκεται το ελλείπον τής δυνάμεως δια τής επινοίας περιεχόμενος.

Αύτη η κακία τών μήτε λόγου μήτε φωνής μετεχόντων. Εγώ δε σε βούλομαι το ποριστικόν και ευμήχανον τών καρκίνων ζηλούντα, τής βλάβης τών πλησίον απέχεσθαι. Τοιούτός εστιν ο προς τον αδελφόν πορευόμενος δόλω, και ταις τών πλησίον ακαιρίαις επιτιθέμενος, και ταις αλλοτρίαις συμφοραίς εντρυφών. Φεύγε τας μιμήσεις τών κατεγνωσμένων. Τοις οικείοις αρκού. Πενία μετά αυταρκείας αληθούς, πάσης απολαύσεως τοις σωφρονούσι προτιμοτέρα.

Ουκ αν παρέλθοιμι το τού πολύποδος δολερόν και επίκλοπον, ος οποία ποτ αν εκάστοτε πέτρα περιπλακή, την εκείνης υπέρχεται χρόαν. Ώστε τους πολλούς τών ιχθύων απροόπτως νηχομένους τω πολύποδι περιπίπτειν, ως τη πέτρα δήθεν, και έτοιμον γίνεσθαι θήραμα τω πανούργω.

Τοιούτοί εισι το ήθος οι τας αεί κρατούσας δυναστείας υπερχόμενοι, και προς τας εκάστοτε χρείας μεθαρμοζόμενοι, μη επί τής αυτής αεί προαιρέσεως βεβηκότες, αλλ άλλοι και άλλοι ραδίως γινόμενοι, σωφροσύνην τιμώντες μετά σωφρόνων, ακόλαστοι δε εν ακολάστοις, προς την εκάστου αρέσκειαν τας γνώμας μετατιθέμενοι. Ους ουδέ ράδιον εκκλίναι, ουδέ την απ αυτών φυλάξασθαι βλάβην, δια το εν τω προσχήματι τής φιλίας βαθέως κατεσκευασμένην την πονηρίαν κατακεκρύφθαι. Τα τοιαύτα ήθη λύκους άρπαγας ονομάζει ο Κύριος, εν ενδύμασι προβάτων προφαινομένους. Φεύγε το παντοδαπόν και πολλαπλούν τού τρόπου· δίωκε δε αλήθειαν, ειλικρίνειαν, απλότητα. Ο όφις ποικίλος· δια τούτο και έρπειν κατεδικάσθη. Ο δίκαιος άπλαστος, οποίος ο Ιακώβ. Δια τούτο κατοικίζει Κύριος μονοτρόπους εν οίκω.

Αύτη η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρος· εκεί ερπετά, ων ουκ έστιν αριθμός· ζώα μικρά μετά μεγάλων. Αλλ όμως σοφή τις εστι παρ αυτοίς και εύτακτος διακόσμησις. Ου γαρ μόνον κατηγορείν έχομεν τών ιχθύων, αλλ έστιν α και μιμήσασθαι άξιον. Πώς τα γένη τών ιχθύων έκαστα την επιτηδείαν εαυτοίς διανειμάμενα χώραν, ουκ επεμβαίνει αλλήλοις, αλλά τοις οικείοις όροις ενδιατρίβει;

Ουδείς γεωμέτρης παρ αυτοίς κατένειμε τας οικήσεις· ου τείχεσι περιγέγραπται· ουχ οροθεσίοις διήρηται· και αυτομάτως εκάστω το χρήσιμον αποτέτακται. Ούτος μεν γαρ ο κόλπος τάδε τινά γένη τών ιχθύων βόσκει, κακείνος έτερα· και τα ώδε πληθύνοντα, άπορα παρ ετέροις. Ουδέν όρος οξείαις κορυφαίς ανατεταμένον διίστησιν, ου ποταμός την διάβασιν αποτέμνεται, αλλά νόμος τις εστι φύσεως ίσως και δικαίως κατά το εκάστου χρειώδες την δίαιταν εκάστοις αποκληρών.

γ'. Η τροφή για τα ψάρια είναι ορισμένη διαφορετικά για το κάθε γένος. Γιατί άλλα τρέφονται με τη λάσπη, άλλα με τα φύκια, και άλλα αρκούνται στα φυτά που αναπτύσσονται μέσα στο νερό. Τα περισσότερα όμως από τα ψάρια τρώνε το ένα το άλλο, και το μικρότερο ανάμεσά τους είναι τροφή για το μεγαλύτερο. Και αν τύχει ποτέ αυτό που έφαγε το μικρότερο να γίνει θήραμα κάποιου άλλου, και τα δύο οδηγούνται μέσα στην ίδια κοιλιά του τελευταίου.

Τι άλλο λοιπόν κάνουμε εμείς οι άνθρωποι όταν καταδυναστεύουμε τους κατώτερους; Σε τι διαφέρει από το τελευταίο ψάρι εκείνος που, με τη λαίμαργη φιλοπλουτία του, κρύβει μέσα στους απλόχερους κόλπους της πλεονεξίας του τους αδύναμους; Εκείνος είχε τα υπάρχοντα του φτωχού· εσύ, αφού τον άρπαξες, τον έκανες μέρος της δικής σου περιουσίας. Φάνηκες πιο άδικος από τον άδικο και πιο πλεονέκτης από τον πλεονέκτη. Πρόσεχε μήπως σε περιμένει το ίδιο τέλος με των ψαριών: κάποιο αγκίστρι, ή κοφίνι, ή δίχτυ. Γιατί οπωσδήποτε και εμείς, αφού διαπράξουμε πολλά άδικα, δεν θα ξεφύγουμε από την τελική τιμωρία.

Αφού παρατήρησα πολλή πανουργία και δόλο ακόμη και σε ένα αδύναμο ζώο, θέλω να αποφύγεις τη μίμηση των κακούργων. Ο κάβουρας επιθυμεί τη σάρκα του στρειδιού· αλλά το κυνήγι του είναι δύσκολο εξαιτίας του περιβλήματος του οστράκου. Γιατί η φύση ασφάλισε τη μαλακή σάρκα με ένα αδιάρρηκτο φράγμα. Γι' αυτό και ονομάζεται οστρακόδερμο. Και επειδή δύο κοιλότητες που εφαρμόζουν ακριβώς η μία πάνω στην άλλη αγκαλιάζουν το στρείδι, οι δαγκάνες του κάβουρα είναι αναγκαστικά άπρακτες.

Τι κάνει λοιπόν; Όταν δει το στρείδι σε απάνεμα μέρη να ζεσταίνεται με ηδονή και να απλώνει τα κελύφη του προς την ακτίνα του ήλιου, τότε λοιπόν ρίχνει κρυφά μέσα σε αυτά ένα πετραδάκι, εμποδίζει το κλείσιμο, και έτσι πετυχαίνει αυτό που έλειπε από τη δύναμή του μέσω της επινόησης.

Αυτή είναι η κακία όσων δεν έχουν ούτε λόγο ούτε φωνή. Εγώ όμως θέλω εσύ, ζηλεύοντας την ικανότητα του κάβουρα να βρίσκει πόρους και μέσα, να απέχεις από τη βλάβη των πλησίον σου. Τέτοιος είναι εκείνος που πλησιάζει τον αδελφό του με δόλο, επιτίθεται στις άτυχες στιγμές των γειτόνων του και απολαμβάνει τις ξένες συμφορές. Απόφευγε τις μιμήσεις όσων έχουν κατακριθεί. Να αρκείσαι στα δικά σου. Η φτώχεια μαζί με αληθινή αυτάρκεια είναι προτιμότερη από κάθε απόλαυση, για τους λογικούς.

Δεν θα μπορούσα να παραλείψω τον δόλο και την κλεψιά του χταποδιού, το οποίο, σε όποια πέτρα και αν τυλίγεται κάθε φορά, παίρνει το χρώμα της. Έτσι, πολλά από τα ψάρια που κολυμπούν ανυποψίαστα πέφτουν πάνω στο χταπόδι, νομίζοντας ότι είναι πέτρα, και γίνονται έτοιμο θήραμα για τον πανούργο.

Τέτοιοι είναι στον χαρακτήρα όσοι κολακεύουν τις εκάστοτε εξουσίες και προσαρμόζονται στις ανάγκες της κάθε στιγμής, χωρίς να μένουν σταθεροί στην ίδια πάντα προαίρεση, αλλά μεταμορφώνονται με πανουργία: τιμούν τη σωφροσύνη μαζί με τους σώφρονες, γίνονται ακόλαστοι ανάμεσα σε ακόλαστους, μεταβάλλοντας τις γνώμες τους προς την ευχαρίστηση του καθενός. Αυτούς δεν είναι εύκολο ούτε να τους αποφύγει κανείς, ούτε να φυλαχτεί από τη ζημιά που προκαλούν, επειδή η πονηριά τους είναι κρυμμένη βαθιά κάτω από το πρόσχημα της φιλίας. Τέτοιους χαρακτήρες ο Κύριος τους ονομάζει «λύκους άρπαγες» που εμφανίζονται με ενδύματα προβάτων. Απόφευγε από την ασταθή και πολυποίκιλη συμπεριφορά· να επιζητάς αλήθεια, ειλικρίνεια, απλότητα. Το φίδι είναι παρδαλό· γι' αυτό και καταδικάστηκε να έρπει. Ο δίκαιος είναι απλός και ειλικρινής, όπως ο Ιακώβ. Γι' αυτό ο Κύριος εγκαθιστά σε σπίτι ανθρώπους με σταθερό χαρακτήρα.

«Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά χωρίς αριθμό, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Αλλά όμως υπάρχει σε αυτά μια σοφή και εύτακτη οργάνωση. Γιατί δεν έχουμε μόνο να κατηγορούμε τα ψάρια, αλλά υπάρχουν και πράγματα που αξίζει να μιμηθούμε. Πώς όλα τα γένη των ψαριών, αφού μοίρασαν μεταξύ τους την κατάλληλη περιοχή, δεν εισβάλλουν το ένα στο άλλο, αλλά παραμένουν στα δικά τους όρια;

Κανένας γεωμέτρης δεν μοίρασε σε αυτά τις κατοικίες· δεν έχουν οριστεί με τείχη, ούτε χωρίστηκαν με ορόσημα· αυτόματα όμως έχει οριστεί για το καθένα το χρήσιμο. Γιατί αυτός εδώ ο κόλπος τρέφει αυτά εδώ τα γένη ψαριών και εκείνος άλλα· και εκείνα που αφθονούν εδώ, λείπουν από αλλού. Κανένα βουνό με απότομες κορυφές δεν τα χωρίζει, κανένας ποταμός δεν κόβει το πέρασμα, αλλά υπάρχει κάποιος νόμος της φύσης που, δίκαια και ίσα, μοιράζει στον καθένα τη διαμονή του σύμφωνα με τις ανάγκες του.